Súng không giật của ông vua vũ khí Việt đánh tan lô cốt địch

Sau thất bại trong Chiến dịch Việt Bắc 1947, thực dân Pháp đã điều chỉnh chiến lược, chuyển từ tiến công mở rộng sang co cụm phòng ngự.

Từ năm 1948, hệ thống cứ điểm kiên cố được xây dựng dày đặc, với các boong ke và lô cốt có tường dày từ 60cm trở lên, nhằm tạo thế phòng thủ vững chắc trước các đợt tiến công của lực lượng kháng chiến.

Trong bối cảnh đó, các trận đánh công kiên của bộ đội Việt Nam gặp nhiều khó khăn, tổn thất lớn do thiếu phương tiện hỏa lực đủ mạnh để xuyên phá công sự bê tông cốt thép.

SKZ đánh tan lô cốt địch

"Yêu cầu đặt ra là phải phát triển một loại vũ khí có sức công phá vượt trội so với Bazooka, đồng thời vẫn đảm bảo tính cơ động, gọn nhẹ, phù hợp với điều kiện tác chiến địa hình rừng núi", Trung tá, Tiến sĩ Trần Hữu Huy, Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam cho biết.

Trước yêu cầu cấp thiết này, Bộ Quốc phòng giao nhiệm vụ cho Nha Nghiên cứu Kỹ thuật (Cục Quân giới) nghiên cứu, chế tạo vũ khí mới.

Ban nghiên cứu súng không giật (SKZ) được thành lập, do kỹ sư Nguyễn Trinh Tiếp phụ trách, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Trần Đại Nghĩa - người đóng vai trò trung tâm trong việc tổ chức và giải quyết các bài toán kỹ thuật cốt lõi.

Theo Trung tá Trần Hữu Huy, thách thức lớn nhất khi đó nằm ở việc xây dựng cơ sở lý thuyết trong điều kiện gần như không có tài liệu tham khảo.

Về nguyên lý, súng không giật hoạt động dựa trên cơ chế phản lực: một phần khí thuốc được phụt ngược ra phía sau nhằm triệt tiêu lực giật sinh ra khi bắn.

Điều này đòi hỏi sự cân bằng chính xác giữa động lượng của dòng khí phụt và động lượng của đầu đạn theo định luật bảo toàn động lượng trong cơ học.

Trong quá trình nghiên cứu, kỹ sư Trần Đại Nghĩa cùng cộng sự đã tiến hành hàng loạt tính toán liên quan đến động lực học chất khí và quỹ đạo đạn.

Các thông số then chốt như áp suất buồng đốt, vận tốc đầu nòng, cũng như cấu trúc của loa phụt (tuy-e) phải được xác định với độ chính xác cao để đảm bảo dòng khí phụt ra phía sau có thể cân bằng hiệu quả lực đẩy của đầu đạn về phía trước.

Đây là một bài toán tối ưu hóa đa biến phức tạp trong điều kiện thực nghiệm hạn chế. Kết quả của quá trình nghiên cứu là sự ra đời của mẫu súng SKZ-60mm vào năm 1949, một thiết kế đạt được sự cân bằng giữa hiệu năng hỏa lực và tính cơ động.

Nòng súng nặng khoảng 26kg, được chia thành ba phần chính: đoạn chứa đuôi đạn cỡ 60.8mm dài 800mm, đoạn họng súng đường kính 82mm dài 400mm, chịu áp suất tối đa khoảng 320kg/cm2 và phần loa phụt đường kính 50mm, dài từ 80 đến 100mm.

Đạn sử dụng cho SKZ có chiều dài khoảng 1.2m, đầu đạn đường kính 120mm, phần đuôi thu nhỏ còn 60mm. Tổng khối lượng đạn khoảng 9kg, trong đó lượng thuốc nổ chiếm 2.2kg, đủ để tạo ra hiệu ứng phá hủy mạnh đối với các công sự kiên cố.

Hiệu quả tức thì trên chiến trường

Tháng 5/1949, SKZ được đưa vào thử nghiệm thực địa. Kết quả cho thấy vũ khí đạt tầm bắn hiệu quả khoảng 100m, đầu đạn phát nổ ổn định và có khả năng phá hủy tường gạch dày tới 1m.

Sau khi hoàn thiện, SKZ-60mm được đưa vào sản xuất, đồng thời mở đường cho việc phát triển các biến thể cỡ nòng khác như 51mm, 81mm, 120mm và 175mm.

Hiệu quả tác chiến của SKZ nhanh chóng được kiểm chứng trên chiến trường. Đầu năm 1950, loại vũ khí này lần đầu được sử dụng trong trận tiến công cứ điểm Phố Lu, góp phần phá vỡ một trong những vị trí phòng ngự kiên cố của quân Pháp.

Sau đó, SKZ tiếp tục phát huy tác dụng trong nhiều trận công đồn như Chùa Dầu, Kông Plông, trở thành phương tiện hỏa lực quan trọng giúp bộ đội Việt Nam nâng cao khả năng công kiên.

Không chỉ là một sản phẩm quân sự, SKZ còn phản ánh năng lực làm chủ khoa học - kỹ thuật trong điều kiện chiến tranh thiếu thốn.

Việc thiết kế thành công một hệ vũ khí dựa trên nguyên lý phản lực, trong bối cảnh hạn chế về tài liệu và trang thiết bị, cho thấy vai trò then chốt của tri thức khoa học trong việc thu hẹp khoảng cách công nghệ và nâng cao hiệu quả tác chiến.