Thùng đạn chứa nhiều kỷ vật trong hang đá
Thượng tá Võ Quân, Phó Đội trưởng Đội Quy tập mộ liệt sỹ Quân đoàn 34, cho biết chỉ riêng trong tháng 4, đơn vị đã phát hiện 18 hài cốt liệt sỹ trong các hang đá trên dãy núi Chư Pa (xã Ia Ly, Gia Lai). Các hài cốt liệt sỹ được phát hiện tại những vị trí địa hình hiểm trở, sâu trong hang đá. Theo Thượng tá Võ Quân, khu vực này có thể là nơi bộ đội ta ẩn náu, cứu chữa thương binh trong giai đoạn 1966-1972.
Lực lượng Quân đoàn 34 len lỏi trong hang đá tìm hài cốt liệt sỹ (Ảnh: Phạm Hoàng).
Cũng theo Thượng tá Võ Quân, tháng 3/2025, trong hang, dưới lòng núi Chư Pa, thuộc địa phận làng Dip, xã Ia Ly, đơn vị đã phát hiện thùng đạn bằng sắt, được cất giấu trong một hốc đá. Bên ngoài thùng đạn phủ lớp bụi đất khiến nó gần như hòa lẫn vào địa hình xung quanh, rất khó phát hiện nếu không quan sát kỹ.
Khi mở ra, bên trong thùng đạn có rất nhiều kỷ vật và giấy tờ mang tên Nguyễn Viết Tuất (SN 1935, quê xã Trọng Quan, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình cũ, nay là tỉnh Hưng Yên), Trung đội Phó, Đại đội trợ chiến, Tỉnh đội Gia Lai.
Trong thùng đạn lưu giữ một bộ quần áo, 2 chiếc võng dù cùng nhiều giấy khen, bằng khen, giấy chứng nhận chiến sỹ thi đua mang tên Nguyễn Viết Tuất. Đội quy tập còn phát hiện những cuốn sổ tay ghi chép tỉ mỉ về số lượng thực phẩm, khẩu phần ăn hàng ngày của các chiến sỹ trong thời gian ẩn náu, chiến đấu tại khu vực hang đá. Những dòng chữ đã ngả màu theo thời gian nhưng vẫn còn rõ nét.
"Nhờ nằm sâu trong hang đá, ít chịu tác động trực tiếp của mưa nắng nên nhiều kỷ vật bên trong thùng đạn vẫn được bảo quản gần như nguyên vẹn sau hơn 50 năm”, Thượng tá Võ Quân chia sẻ.
Thùng đạn bằng sắt đựng kỷ vật, giấy tờ quan trọng của cựu chiến binh Nguyễn Viết Tuất (Ảnh: Bảo tàng Binh đoàn Tây Nguyên).
Từ những kỷ vật thu được trong hang đá, Đội quy tập mộ liệt sỹ Quân đoàn 34 phối hợp Bảo tàng Binh đoàn Tây Nguyên và các địa phương xác minh, tìm kiếm thông tin về người mang tên Nguyễn Viết Tuất. Sau gần một tháng kể từ thời điểm phát hiện, lực lượng chức năng xác định ông Tuất sống tại quê nhà ở tỉnh Thái Bình cũ.
Kỷ vật trở về với chủ nhân sau 50 năm
Tháng 4/2025, Thượng tá Nguyễn Cảnh Minh, Giám đốc Bảo tàng Binh đoàn Tây Nguyên (Quân đoàn 34), cùng đoàn công tác đã tìm về tỉnh Thái Bình (cũ) để trao lại những kỷ vật cho cựu chiến binh.
Thượng tá Nguyễn Cảnh Minh cho biết khi gặp cụ Tuất đã ngoài 90 tuổi, sức khỏe yếu, thính lực giảm, ký ức về những năm tháng chiến đấu không còn trọn vẹn. Buổi lễ trao lại kỷ vật cho cụ Tuất diễn ra trang trọng, có sự chứng kiến của đại diện cựu chiến binh Mặt trận Tây Nguyên, Hội Hỗ trợ gia đình liệt sỹ tỉnh Thái Bình cũ và chính quyền địa phương.
Theo Thượng tá Minh, nhận lại những kỷ vật do mình cất giấu trong hang đá, cụ Tuất bồi hồi xúc động, hồi tưởng về một thời chiến tranh khốc liệt. Trong dòng ký ức đứt quãng, cụ nhớ khoảng năm 1968 đã cùng đồng đội sống và chiến đấu trên núi Chư Pa. Ban ngày, các chiến sỹ ẩn mình trong hang đá để tránh càn quét. Khi đêm đến, họ lại tổ chức những trận đánh bất ngờ vào khu vực địch đổ bộ.
Sau khi nhận lại kỷ vật một thời tuổi trẻ, cụ Tuất đã quyết định trao tặng toàn bộ cho Bảo tàng Binh đoàn Tây Nguyên. “Đây là những tư liệu, hiện vật có giá trị lịch sử và tinh thần, phản ánh quá trình chiến đấu trên chiến trường Tây Nguyên”, Thượng tá Minh cho biết.
Anh Nguyễn Văn Mạnh (cháu nội cụ Tuất) cho biết do tuổi cao, sức khỏe ngày càng yếu nên gia đình ít có cơ hội được nghe ông kể lại những năm tháng chiến đấu cùng đồng đội. Việc trao lại những kỷ vật cho bảo tàng là mong muốn của cụ Tuất với hy vọng giúp thế hệ sau hiểu rõ hơn về một thời khói lửa.
“Đến nay, sức khỏe của ông đã yếu, thính lực cũng giảm. Tuy nhiên, mỗi ngày ông vẫn nâng niu những di vật, giấy khen còn lại để hoài niệm về năm tháng chiến đấu ở Tây Nguyên”, anh Mạnh cho hay.
Bảo tàng Binh đoàn Tây Nguyên trao Bằng ghi nhận của Cục Chính trị Quân đoàn 34 và quà tới cụ Nguyễn Viết Tuất vì đã hiến tặng hiện vật cho bảo tàng (Ảnh: Bảo tàng Binh đoàn Tây Nguyên).
Trao đổi với phóng viên Dân trí, Thượng tá Giang Lê Sáng, Chính trị viên Đội Quy tập mộ liệt sỹ Quân đoàn 34, cho biết từ các tài liệu, hiện vật tìm được trong hang đá tại núi Chư Pa có thể nhận định khu vực làng Dip và Doch 1 (xã Ia Ly) từng là căn cứ cách mạng trong giai đoạn 1966-1972. Nhiều hang đá tại đây có thể đã được trưng dụng làm trạm phẫu thuật dã chiến, phục vụ cứu chữa thương binh sau mỗi trận đánh.
Theo Thượng tá Sáng, khi phát hiện dấu tích hài cốt liệt sỹ và các kỷ vật trong hang đá, lực lượng quy tập đã rà soát, mở rộng khu vực tìm kiếm, cố gắng thu thập đầy đủ, không bỏ sót. “Những kỷ vật được phát hiện là manh mối quan trọng khẳng định sẽ có hài cốt liệt sỹ và cũng để phục vụ quá trình xác định danh tính về sau”, Thượng tá Sáng nhấn mạnh.
Từ năm 2020 đến nay, Đội Quy tập mộ liệt sỹ Quân đoàn 34 đã phát hiện, quy tập được tổng cộng 64 hài cốt liệt sỹ tại dãy núi Chư Pa.
