Hormuz trở thành điểm nóng được quan tâm trong thời gian qua (Ảnh: CNBC).
Cuộc phong tỏa của Mỹ đối với các cảng Iran bắt đầu vào ngày 13/4. Kể từ đó, Mỹ đã nổ súng và bắt giữ một tàu chở dầu treo cờ Iran gần eo biển Hormuz, đồng thời chuyển hướng các tàu trên biển chở hàng đến hoặc đi từ Iran. Lực lượng vũ trang Iran cáo buộc đây là “hành động bất hợp pháp”.
Thách thức của Mỹ
Ngày 19/4, Phó Tổng thống Iran Mohammad Reza Aref tuyên bố “an ninh của eo biển Hormuz không phải là miễn phí”.
Các nhà phân tích nhận định lệnh phong tỏa đang gây tổn hại cho Iran, nhưng cho rằng nước này có đủ ý chí kinh tế và chính trị để duy trì.
Iran vốn xuất khẩu dầu, khí đốt và nhiều hàng hóa khác bằng đường biển, vì vậy việc Mỹ phong tỏa các cảng, đặc biệt quanh Hormuz, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thương mại. Sau khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng phát ngày 28/2, Tehran đã kiểm soát chặt tuyến đường chiến lược này, nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu trong thời bình, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh. Tuy nhiên, Iran vẫn tiếp tục xuất khẩu năng lượng qua đây, với khoảng 80% lượng dầu xuất khẩu đi qua Hormuz.
Trong giai đoạn giữa tháng 3 đến giữa tháng 4, Iran xuất khẩu hơn 55 triệu thùng dầu. Giá dầu của nước này không giảm dưới 90 USD/thùng trong tháng qua và nhiều thời điểm vượt 100 USD, giúp Tehran thu ít nhất khoảng 4,97 tỷ USD, cao hơn khoảng 40% so với trước xung đột. Đây được xem là một trong những động lực chính khiến Mỹ áp đặt phong tỏa nhằm cắt giảm nguồn thu này.
Chuyên gia Frederic Schneider nhận định Iran có “vùng đệm” nhờ lượng dầu dự trữ trên các tàu nổi, ước tính khoảng 127 triệu thùng vào tháng 2, nhưng phong tỏa vẫn gây áp lực kinh tế đáng kể. Ông cho rằng Iran đang theo đuổi chiến lược dài hạn và đã chuẩn bị phần nào cho kịch bản này, dù mức độ siết chặt phong tỏa và khả năng duy trì của Mỹ vẫn chưa rõ ràng.
Theo phân tích, ông Trump có thể đối mặt với thách thức pháp lý vào đầu tháng 5 khi hết thời hạn 60 ngày tiến hành chiến dịch quân sự mà không cần Quốc hội phê chuẩn. Đồng thời, phản ứng của các bên đối với việc Mỹ chặn các tàu chở hàng cũng là yếu tố có thể gây áp lực, trong khi việc Iran đóng eo biển Hormuz lại tác động mạnh đến các đồng minh của Mỹ hơn là chính Washington.
Iran có thể chống chịu trong bao lâu?
Nhà cựu ngoại giao Mỹ Adam Ereli cho rằng Iran đã chuẩn bị các phương án đối phó, từ lưu trữ đến tiêu thụ dầu, và có thể chịu đựng một chế độ phong tỏa khắc nghiệt lâu hơn mức mà các nhà hoạch định chính sách Mỹ dự đoán, đặc biệt khi các yếu tố nội bộ tại Mỹ có thể làm hạn chế thời gian duy trì chiến lược này.
Hiện Iran cũng phải đối mặt với áp lực về lưu trữ khi công suất trong nước có hạn, dù vẫn còn khả năng chứa khoảng 20 ngày sản lượng và đã phải đưa cả tàu chở dầu cũ vào sử dụng như kho chứa nổi. Dù vậy, Tehran vẫn có thể duy trì nguồn thu trong ngắn hạn nhờ lượng dầu lớn đang nằm trên biển, ước tính khoảng 160-170 triệu thùng, đủ để kéo dài dòng tiền đến khoảng tháng 8 theo nhận định của chuyên gia Kenneth Katzman.
Ngoài dầu, Iran còn có khả năng tạo nguồn thu từ việc thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, với một số trường hợp có thể lên tới 2 triệu USD mỗi lượt, dù tổng doanh thu chưa được công bố rõ ràng.
Về nội bộ, quan chức Iran khẳng định chính quyền vẫn thống nhất. Ngoại trưởng Abbas Araghchi nhấn mạnh các cơ quan nhà nước hoạt động đồng bộ, trong khi Tổng thống Masoud Pezeshkian tuyên bố không có sự chia rẽ về quan điểm vào lúc này.
Trên phương diện quân sự, Iran đã thể hiện khả năng tác chiến bất đối xứng thông qua các hoạt động như tập kích hạ tầng năng lượng, gây áp lực lên hệ thống tài chính, gây gián đoạn vận tải biển, đồng thời duy trì áp lực bằng việc đóng eo biển Hormuz và bắt giữ tàu thương mại.
Theo chuyên gia Ereli, Iran có khả năng chịu đựng cao trong điều kiện bị bao vây và có thể kéo dài cuộc đối đầu lâu hơn nhiều so với dự đoán, bởi đối với họ đây là một cuộc chiến mang tính sống còn.
Ông Schneider cho biết Iran dường như đang “chơi cuộc chơi dài hạn” và đã dự đoán cũng như chuẩn bị ở mức độ nhất định cho dạng xung đột này.
“Phong tỏa hải quân đã làm gia tăng áp lực kinh tế. Nhưng vẫn chưa rõ mức độ siết chặt của phong tỏa, có bao nhiêu tàu vẫn vượt qua được khi lượng dầu nổi của Iran khá lớn, và ông Trump có thể duy trì phong tỏa trong bao lâu”, ông nói.
