Nổi gió (1966) của đạo diễn Huy Thành chuyển thể từ vở kịch cùng tên của nhà văn Đào Hồng Cẩm, có một vị trí đặc biệt trong lịch sử điện ảnh Việt Nam. Đây là bộ phim đầu tiên của điện ảnh cách mạng lấy bối cảnh cuộc chiến tranh ở miền Nam. Tác phẩm được liệt kê trong cuốn sách "101 bộ phim Việt Nam hay nhất”.
Nổi gió là tác phẩm đầu tiên của NSND Huy Thành giành được Bông sen Vàng cho phim truyện điện ảnh và cũng là một trong ba tác phẩm giúp ông đạt được Giải thưởng Nhà nước cho Văn học Nghệ thuật vào năm 2007.
Sau 6 thập kỷ, những gương mặt đã góp phần làm nên thành công của bộ phim kinh điển này - người còn, kẻ mất - nhưng dấu ấn của họ vẫn vẹn nguyên trong ký ức của biết bao thế hệ khán giả.
NSND Thụy Vân trong cảnh đốt 10 đầu ngón tay phim "Nổi gió" (Ảnh: Chụp màn hình).
Thụy Vân vai Vân
Nguyễn Thụy Vân sinh năm 1940 tại Ninh Bình, là sinh viên khóa đầu của điện ảnh Việt Nam, cùng thời với những tên tuổi lớn như NSND Trà Giang, Trần Phương, Lâm Tới. Tên tuổi bà gắn với nhiều bộ phim cách mạng, trong đó không thể không nhắc đến Nổi gió.
Trong phim, bà hóa thân thành nhân vật Vân - nữ chiến sĩ cách mạng kiên trung - chịu đựng hàng loạt cảnh địch đánh đập, tra tấn.
Đỉnh điểm là khi nhân vật bị quấn băng gạc tẩm cồn vào 10 đầu ngón tay rồi châm lửa đốt. Khi lưỡi kìm sắt lạnh lẽo kẹp chặt từng ngón tay, khi ngọn lửa hung ác liếm láp da thịt, nhân vật Vân do NSND Thụy Vân thủ vai vẫn giữ trọn vẹn sự cương nghị, kiên cường trong ánh mắt, gương mặt không chút biến sắc của Vân khiến quân thù sợ hãi.
Vai Vân trong bộ phim "Nổi gió" ghi dấu tên tuổi của cố NSND Thụy Vân trong nền điện ảnh cách mạng Việt Nam (Ảnh: Chụp màn hình).
Dù là vai diễn đánh dấu lần đầu chạm ngõ điện ảnh, NSND Thụy Vân đã gây ấn tượng sâu sắc trong lòng khán giả, khắc họa rõ nét một nhân vật biểu tượng của lòng dũng cảm, can trường, tinh thần hy sinh bất khuất của người phụ nữ Việt Nam.
Sinh thời, chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn, NSND Thụy Vân cho biết dù đã đóng nhiều bộ phim, đảm nhận vai trò đạo diễn, bà vẫn không thể vượt qua cái bóng của vai diễn này.
Nhớ lại khi thực hiện phân cảnh châm lửa đốt hai bàn tay, bà vẫn rùng mình, ám ảnh. Theo NSND Thụy Vân, phân cảnh đó không hề được tập dượt trước, mà "quay một đúp ăn luôn" theo yêu cầu của đoàn phim. Khi quay, bà được quấn một lớp gạc vào 10 đầu ngón tay rồi chồng lên một lớp thạch cao, ngoài cùng là lớp bông tẩm dầu, rồi châm lửa đốt.
Bà từng nói: "Tôi không hiểu sao mình liều đến thế. Tay quấn gạc, thạch cao, bông tẩm dầu hỏa, chỉ có một xô nước để dập lửa. Quay một lần duy nhất, không tập trước. Khi đạo diễn hô "cắt", tôi nhúng tay vào xô nước ngay".
Sau phim Nổi gió Thụy Vân tiếp tục tham gia các bộ phim Sao tháng Tám, Rừng xà nu, Hai người mẹ, Đứa con nuôi. Ngoài ra bà cũng làm đạo diễn bộ phim Cơn lốc đen từng giành Giải đặc biệt tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ tám (1988).
Năm 1978, Thụy Vân chuyển vào TPHCM sinh sống và tiếp tục đóng các phim Làng ven (đạo diễn Nguyễn Ngọc Hiến), Xa và gần (đạo diễn Huy Thành).
Năm 1985, bà đoạt giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 7 cho vai diễn trong Xa và gần. Thụy Vân cũng nhiều lần là gương mặt tiêu biểu của điện ảnh Việt Nam tham dự các Liên hoan phim quốc tế tại Phnôm Pênh, Moskva,... Bà còn được mời làm giám khảo tại Liên hoan phim Quốc tế Karlovy Vary (Tiệp Khắc).
Thụy Vân được Nhà nước khen thưởng Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Ba, Huy chương vì sự nghiệp nghệ thuật, Huy chương vì sự nghiệp điện ảnh,... Năm 1988, bà được phong tặng danh hiệu NSƯT Năm 2019, bà được phong tặng danh hiệu NSND.
Ngày 16/3/2023, sự ra đi của NSND Thụy Vân sau thời gian dài chiến đấu với căn bệnh ung thư trực tràng đã để lại một khoảng trống lớn trong lòng gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và biết bao người yêu mến điện ảnh Việt Nam.
Cuộc đời và sự nghiệp của bà là một hành trình nghệ thuật đáng ngưỡng mộ, với những vai diễn đi vào lịch sử điện ảnh.
NSND Thế Anh vai Trung úy Phương
Trong Nổi gió, NSND Thế Anh vào vai Trung úy Phương - em trai của Vân, một sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Vai diễn đã đưa tên tuổi ông vụt sáng, trở thành ngôi sao của điện ảnh Việt.
Nhân vật Phương được khắc họa với hành trình chuyển biến rõ nét: Từ một người lính ở phía bên kia chiến tuyến, sau khi chứng kiến những mất mát, đau thương của chiến tranh, anh đã trở về đứng cùng phía với chị, đấu tranh cho độc lập và hòa bình.
Theo lời nam nghệ sĩ từng kể, ông là người thứ 13 được đạo diễn Huy Thành lựa chọn để thử sức với vai diễn này. Trước đó, đã có 12 người đến ướm vai nhưng chưa ai khiến đạo diễn ưng ý.
Nhờ kinh nghiệm khi tham gia sân khấu kịch, Thế Anh đã mang tới hình ảnh một Trung úy Phương đầy mâu thuẫn, người có nội tâm giằng xé khi phải chọn lựa giữa chị gái và nơi mình đang công tác. Ngày ấy, hình ảnh anh chàng Trung úy điển trai, yêu nước đã “đánh cắp” trái tim của nhiều cô gái.
Về sau, dù đảm nhận nhiều vai diễn thành công, hình ảnh Trung úy Phương vẫn luôn là dấu ấn đậm nét và tiêu biểu khi nói về cuộc đời nghệ thuật của NSND Thế Anh.
Hình ảnh Trung úy Phương từng để lại dấu ấn sâu đậm, khiến nhiều thế hệ khán giả nhớ mãi không quên (Ảnh: Chụp màn hình).
Từ vai Trung úy Phương, Thế Anh nhanh chóng nổi tiếng và liên tiếp góp mặt trong nhiều vở kịch, bộ phim.
Trên sân khấu, ông ghi dấu với loạt vai đa dạng như tên gián điệp Đức Stavinsky (Nila - Cô bé đánh trống trận), bác sĩ Hải (Đôi mắt), thủy thủ Rubakov (Chuông đồng hồ điện Kremlin)… cùng nhiều tác phẩm khác như Âm mưu và tình yêu, Othello, Bài ca Điện Biên. Nhờ phong thái lịch lãm và chiều sâu diễn xuất, ông hóa thân linh hoạt vào cả chính diện lẫn phản diện, từ sĩ quan Việt Nam Cộng hòa, bộ đội đến bác sĩ, kỹ sư, thầy giáo.
Ở lĩnh vực điện ảnh, ông tiếp tục khẳng định tên tuổi qua các vai diễn trong Mối tình đầu, Đường về quê mẹ, Em bé Hà Nội, Ngày lễ thánh… Trong đó, vai Ba Duy trong Mối tình đầu (1977) - khi ông đã gần 40 tuổi nhưng vào vai chàng sinh viên 20 tuổi - trở thành dấu ấn đặc biệt, mang về giải Nam diễn viên xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 5 (1980).
Sau năm 1975, Thế Anh vào TPHCM lập nghiệp, tiếp tục hoạt động sôi nổi trong suốt thập niên 1980-1990. Bước sang những năm 2000, ông vẫn góp mặt trong một số phim truyền hình như: Giao thời, Dốc tình, Hoa dã quỳ, Xin lỗi tình yêu, Tiếng cuốc đêm khuya, đồng thời trở lại sân khấu với vai phản diện Trần Luận trong Người thi hành án tử và tham gia điện ảnh với vai sĩ quan Pháp Poncho trong Người học trò đất Gia Định xưa.
Ngày 29/9/2019 NSND Thế Anh qua đời tại Bệnh viện Thống Nhất, TPHCM vì nhồi máu cơ tim, thọ 81 tuổi.
NSND Lâm Tới vai Hạ sĩ Tính
Năm 1966, Lâm Tới cùng lúc xuất hiện với hai vai phản diện trong Nổi gió và Nguyễn Văn Trỗi.
Ở Nổi gió, nghệ sĩ vào vai Hạ sĩ Tịnh - một tay sai của sĩ quan Mỹ. Trong cảnh dùng cồn đốt tay Vân, Lâm Tới thể hiện được sự biến chuyển cảm xúc trên gương mặt, từ đắc thắng, thách thức chuyển sang run sợ trước ý chí bất khuất của nữ chiến sĩ cách mạng.
Lâm Tới sinh năm 1940, tên thật Lâm Thanh Tòng, là học viên khóa đầu Trường Điện ảnh Việt Nam, cùng Trần Phương, Trà Giang, Thế Anh.
Với khả năng diễn xuất đa dạng, ông có thể hóa thân vào cả vai chính diện và phản diện một cách đầy thuyết phục.
Sau Nổi gió, Lâm Tới tiếp tục ghi dấu ấn mạnh mẽ qua loạt tác phẩm điện ảnh cách mạng kinh điển như: Cuộc chiến đấu vẫn còn tiếp diễn, Vĩ tuyến 17 ngày và đêm, Mùa gió chướng, Cánh đồng hoang...
Trong đó, vai Ba Đô trong Cánh đồng hoang là cột mốc giúp ông giành Bông sen Vàng cho Nam diễn viên xuất sắc (1980), cùng với Tám Quyện trong Mùa gió chướng.
Đạo diễn Đào Bá Sơn từng nhận xét: "Lâm Tới không bao giờ dùng kỹ thuật diễn xuất. Gương mặt anh hóa thân mọi vai, từ chính diện đến phản diện. Đứng trước máy quay, chúng tôi tưởng Lâm Tới là nhân vật chứ không phải anh ấy đang diễn".
Với những đóng góp to lớn cho nền điện ảnh nước nhà, Lâm Tới được Nhà nước phong tặng danh hiệu NSND vào năm 1997.
Vai cuối trong Đồng tiền xương máu phát hành năm 1999 cũng khép lại sự nghiệp lẫy lừng của ông.
Năm 2000, NSND Lâm Tới qua đời sau thời gian chống chọi bệnh tật, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho đồng nghiệp và người hâm mộ.
NSƯT Tố Uyên vai Mai
Trong phim, NSƯT Tố Uyên đảm nhận nhân vật Mai. Sau vai diễn này, bà tiếp tục xuất hiện trong các bộ phim như: Cô giáo vùng cao (1969), Truyện vợ chồng anh Lực (1971), Những ngôi sao biển (1975)...
Thế nhưng, con đường nghệ thuật không chỉ có hoa hồng. Những bất cập tại Hãng phim Hà Nội cùng biến động thời cuộc khiến bà dần lui về phía sau ánh đèn sân khấu.
NSƯT Tố Uyên hiện tại (Ảnh: Nguyễn Hà Nam).
Thập niên 90 đánh dấu sự trở lại của bà với tư cách là một nhà thơ. Tập thơ Ngày ấy mưa rơi (1999) ra đời.
Khi được hỏi về việc dừng lại sự nghiệp diễn xuất vào thời điểm đang ở đỉnh cao, NSƯT Tố Uyên chia sẻ rằng sự rút lui ngày ấy phần lớn vì cảm giác đơn độc, thiếu đi một điểm tựa thúc đẩy.
"Nói thật là tôi rất tiếc, tiếc vì không thể đi đến cùng con đường nghệ thuật. Và cũng buồn vì sau đó, chẳng còn đạo diễn nào tìm đến mình nữa”, bà chia sẻ với phóng viên Dân trí.
Hiện tại, ở tuổi U80 nữ nghệ sĩ gạo cội sống bình yên, lặng lẽ trong căn hộ dịch vụ tại Hà Nội. Tại đây, bà có người giúp việc vừa lo toan cơm nước, vừa nói chuyện bầu bạn sớm hôm.
“Ơn trời tôi vẫn còn minh mẫn, đi lại được. Các con bận rộn nhiều việc, mình già rồi nếp sinh hoạt khác xưa, sống riêng thế này cho thoải mái, đỡ phiền con cháu. Khi nào nhớ thì ghé thăm nhau”, bà bộc bạch.
Nhiều năm nay, Tố Uyên phải chung sống với căn bệnh tiểu đường và cần ăn uống kiêng khem nghiêm ngặt, nhưng bà vẫn giữ tinh thần lạc quan. Ở tuổi xế chiều, nữ nghệ sĩ gạo cội chia sẻ không còn tâm nguyện hay điều gì nuối tiếc. Bà bằng lòng với sự bình yên hiện tại.
