Vàng trở thành “phao thanh khoản” của ngân sách
Lần đầu tiên sau gần 25 năm, Ngân hàng Trung ương Nga buộc phải bán vàng vật chất từ dự trữ quốc gia. Theo tổng hợp từ The Moscow Times, Kitco News và các nguồn dữ liệu thị trường, Nga đã bán ra khoảng 21-22 tấn vàng trong giai đoạn từ đầu năm đến tháng 4, trong bối cảnh áp lực tài khóa gia tăng rõ rệt.
Thâm hụt ngân sách liên bang được ước tính đã lên tới khoảng 4.600 tỷ rúp (tương đương hơn 60 tỷ USD) vào cuối quý I, khi nguồn thu từ dầu khí - trụ cột ngân sách - suy giảm mạnh do giá biến động và các hạn chế thương mại.
Dữ liệu từ IntelliNews cho thấy riêng tháng 1 và 2, Nga đã bán tổng cộng 500.000 ounce vàng (khoảng 15,5 tấn), khiến dự trữ giảm từ 74,8 xuống 74,3 triệu ounce.
Với mặt bằng giá vàng, theo Reuters, khoảng 4.389 USD/ounce, lượng bán này mang về gần 180 tỷ rúp - con số không quá lớn so với quy mô ngân sách, nhưng đủ để hỗ trợ thanh khoản ngắn hạn.
Ngân hàng Trung ương Nga đã âm thầm bán ra gần 22 tấn vàng chỉ trong vài tháng đầu năm (Ảnh: The Motley Fool).
Giới phân tích nhận định đây không phải động thái “bán tháo” mà là phản ứng kỹ thuật trước sức ép chi tiêu. Theo Interfax, thâm hụt ngân sách hai tháng đầu năm đã chiếm 1,5% GDP, trong khi doanh thu dầu khí tháng 3 có thể giảm tới 52% so với cùng kỳ.
Trong bối cảnh đó, chính phủ Nga thậm chí cân nhắc cắt giảm khoảng 10% chi tiêu không thiết yếu.
Các chuyên gia cho rằng vàng đang đóng vai trò “cầu nối tài chính” quan trọng bằng cách chuyển hóa giá trị dự trữ thành tiền ruble phục vụ chi tiêu trong nước, từ quốc phòng, năng lượng đến ổn định tỷ giá.
Nga có tiền, nhưng thiếu “đúng loại tiền”
Nga không thiếu tiền, nhưng họ đang thiếu "đúng loại tiền" có thể lưu thông trơn tru. Các lệnh trừng phạt đã đẩy dòng chảy thương mại của nước này xích lại gần Trung Quốc. Theo phân tích của Carnegie Endowment for International Peace, các ngân hàng Nga nắm giữ tới 68,7 tỷ USD bằng nhân dân tệ trong năm 2023, vượt qua cả lượng USD.
Đồng nhân dân tệ nhanh chóng trở thành ngoại tệ được giao dịch nhiều nhất trên Sàn giao dịch Moscow. Anadolu Agency dẫn lời giới chức Nga cho biết tỷ lệ thanh toán bằng ruble và nhân dân tệ trong thương mại song phương đã lên tới 99,1%.
Điểm mấu chốt nằm ở chỗ cầm nhân dân tệ trong tay không đồng nghĩa với việc dễ dàng chuyển đổi sang ruble để sử dụng trong nước.
Reuters ghi nhận các vấn đề thanh toán ngày càng gia tăng khi các ngân hàng siết chặt kiểm tra. Một nửa số giao dịch thanh toán của Nga với đối tác hiện phải đi qua các bên trung gian. Cơ chế bù trừ "China Track" được thiết lập để duy trì dòng tiền ngoài hệ thống ngân hàng cũng cho thấy sự chật vật.
Hệ quả là hạn mức hoán đổi 5 tỷ nhân dân tệ của Ngân hàng Trung ương Nga đã bị nhu cầu thị trường "hút cạn". The Moscow Times cho biết lãi suất vay qua đêm bằng nhân dân tệ trên sàn Moscow có thời điểm vọt lên tới 44%.
Quỹ Tài sản Quốc gia Nga, vốn phân bổ 60% bằng nhân dân tệ và 40% bằng vàng, buộc phải bán cả hai loại tài sản này để đổi lấy ruble hỗ trợ ngân sách. Vàng, từ chỗ là tài sản dự trữ thụ động, nay đã trở thành "đường ray thanh toán nội địa" chủ lực.
Cuộc chiến với "kinh tế ngầm"
Song song với việc bán vàng, Điện Kremlin lại siết chặt kiểm soát. Tổng thống Vladimir Putin đã ký sắc lệnh cấm xuất khẩu vàng thỏi trên 100 gram từ ngày 1/5, theo Xinhua News Agency.
Trước đó, Nga cũng hạn chế mang tiền mặt vượt 100.000 USD qua biên giới EAEU. Động thái này nhằm kiểm soát kinh tế ngầm và dòng vốn tháo chạy, trong bối cảnh chỉ riêng tháng 1 đã có khoảng 13,2 tỷ USD tiền mặt rút khỏi hệ thống ngân hàng.
Giới chức Nga thừa nhận vàng đang bị sử dụng như “ngoại tệ thay thế” trong các giao dịch ngầm và rửa tiền. Vì vậy, chính phủ lựa chọn cách giữ vàng trong nước, vừa làm công cụ thanh khoản cho ngân sách, vừa chặn kênh thoát vốn.
