Quả cầu vàng bí ẩn được các nhà khoa học tìm thấy dưới đáy biển sâu ngoài khơi Alaska vào tháng 8/2023 (Ảnh: NOAA).
Tháng 8/2023, trong chuyến khảo sát biển sâu ngoài khơi bang Alaska của Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia (NOAA), tàu lặn không người lái của cơ quan này đã phát hiện một “quả cầu vàng” bí ẩn nằm ở độ sâu hơn 3 km.
“Quả cầu vàng” bí ẩn này bám chặt trên đá, nổi bật dưới đáy đại dương nhờ màu sắc khác thường của nó. Vật thể lạ được thu thập và gửi đến Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Smithsonian để nghiên cứu và giải mã.
Vào thời điểm đó, các nhà khoa học tin rằng các quy trình thông thường sẽ cho phép họ nhanh chóng giải mã bí ẩn về quả cầu vàng này. Tuy nhiên, vật thể bí ẩn này lại phức tạp hơn những gì các nhà khoa học lường trước.
“Đây đã trở thành một trường hợp đặc biệt, đòi hỏi sự tập trung nỗ lực và chuyên môn của nhiều chuyên gia khác nhau. Đây là một bí ẩn phức tạp đòi hỏi chuyên môn về hình thái học, di truyền học, đại dương học và sinh vật học mới có thể giải quyết được”, nhà động vật học Allen Collins, Giám đốc Phòng thí nghiệm Phân loại sinh vật Quốc gia thuộc Cơ quan Nghề cá Quốc gia (NOAA Fisheries), chia sẻ.
Quá trình thu thập quả cầu vàng bí ẩn dưới đáy biển sâu (Video: NOAA).
Đầu tiên, các nhà khoa học đã nghiên cứu cấu trúc vật lý của quả cầu vàng. Họ phát hiện ra đây không phải là một động vật, mà là một vật liệu dạng sợi, được bao phủ bởi các tế bào châm, loại tế bào chuyên biệt nằm trên xúc tu của các loài động vật ruột khoang (sứa, thủy tức, hải quỳ…).
Tìm hiểu sâu hơn, các nhà khoa học xác định những tế bào này là spirocyst, một loại móc dính đặc biệt nằm trong tế bào của các loài như hải quỳ và san hô, giúp các loài động vật này săn mồi. Những tế bào này chỉ tồn tại ở một nhóm động vật không xương sống dưới đại dương, được gọi là ngành Thích ty bào (tên khoa học Cnidaria).
Nhóm nghiên cứu sau đó nhận ra rằng các tế bào này tương tự với tế bào trên một mẫu vật được thu thập từ năm 2021. Họ đã so sánh quả cầu vàng thu thập được vào năm 2023 với mẫu vật cũ và rất bất ngờ khi nhận thấy chúng có cùng tính chất.
Các nhà khoa học quyết định giải trình tự toàn bộ gen của quả cầu vàng và mẫu vật năm 2021. Kết quả cho thấy cả hai mẫu vật “gần giống hệt nhau về mặt di truyền” và giống với tế bào của loài hải quỳ khổng lồ biển sâu (tên khoa học Relicanthus daphneae), là một trong những loài hải quỳ lớn nhất thế giới, với thân hình trụ có thể đạt đường kính 1 m, sở hữu những xúc tu dài có thể vươn đến 2 m để bắt mồi.
Một cá thể hải quỳ khổng lồ biển sâu hoàn chỉnh (Ảnh: Alchetron).
Phân tích sâu hơn quả cầu vàng bí ẩn, các nhà khoa học kết luận quả cầu này từng là phần đáy của một con hải quỳ khổng lồ biển sâu, nhưng bằng một cách nào đó, vật thể này đã bị bỏ lại.
Các nhà khoa học vẫn chưa biết điều gì đã xảy ra với phần trên của con hải quỳ. Họ cho rằng con hải quỳ khổng lồ này đã bị chết hoặc di chuyển đến một vị trí mới, để lại phần chân đế bám chặt trên đá dưới đại dương.
“Trong quá trình khám phá đáy sâu của đại dương, chúng tôi thường tìm thấy những bí ẩn như quả cầu vàng này”, William Mowitt, Giám đốc điều hành của Văn phòng Nghiên cứu và Thám hiểm Đại dương NOAA, chia sẻ. “Với các kỹ thuật tiên tiến như giải trình tự ADN, chúng tôi đã giải mã được ngày càng nhiều những bí ẩn dưới đáy đại dương. Đó là lý do tại sao chúng tôi tiếp tục khám phá để mở khóa những bí mật của vùng biển sâu”.
