"Người trẻ không lười đọc, họ đang đọc theo cách mới"

Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 5 vừa diễn ra với nhiều hoạt động lan tỏa tình yêu tri thức trên cả nước, câu chuyện về thói quen đọc sách của giới trẻ nhận được sự quan tâm thảo luận của giới chuyên gia và độc giả.

Trong bối cảnh công nghệ số ngày càng chi phối đời sống, không ít ý kiến cho rằng nhu cầu đọc sách của người trẻ có nhiều thay đổi. Tuy nhiên, trong cuộc trò chuyện với phóng viên Dân trí, nhà văn Hoài Hương - Hội viên Hội Nhà văn TPHCM - lại có góc nhìn tích cực hơn. Theo bà Hương, người trẻ đang tiếp cận sách theo những cách mới phù hợp với nhịp sống hiện đại.

"Có nhiều cách đọc khác nhau, tùy vào nhu cầu mỗi người"

Nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 5, một trong những vấn đề được quan tâm là xu hướng đọc của thế hệ trẻ. Nhà văn Hoài Hương nhận xét thế nào về thói quen đọc sách của những người trẻ xung quanh mình?

- Có lẽ tôi may mắn khi thường xuyên được tiếp cận, giao lưu với các bạn trẻ là sinh viên ở một số trường đại học tại TPHCM như Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Sư phạm TPHCM, Đại học Văn Lang, Đại học Sân khấu - Điện ảnh TPHCM... Tôi cũng đồng thời luôn theo dõi các nhóm bút của học sinh, sinh viên. Qua đó, tôi thấy các bạn trẻ rất siêng đọc sách, mê sách và có thể đọc thường xuyên mà không giới hạn thời gian, không gian.

Trong quan sát của tôi, mỗi dịp cuối tuần tại Đường sách TPHCM, phần đông người đến tham quan, mua sách là các bạn trẻ. Các bạn quan tâm đến nhiều thể loại khác nhau, từ văn học, lịch sử, sách nghiên cứu, sách thiếu nhi đến cả sách ngoại văn. Đó mới chỉ là sách in đã thu hút như vậy, thì việc đọc sách trên các nền tảng số chắc chắn còn sôi động hơn nữa.

Nếu ai nói người trẻ không thích đọc sách, có lẽ nên thử một lần đến Đường sách TPHCM, chắc chắn họ sẽ thay đổi ý kiến.

Trong thời đại nội dung ngắn lên ngôi, mạng xã hội và công nghệ chiếm ưu thế, không ít bạn trẻ chọn đọc tóm tắt hoặc nghe người khác nói về sách thay vì đọc trọn vẹn một cuốn sách. Theo chị, điều này ảnh hưởng văn hóa đọc hiện nay như thế nào?

- Tôi nghĩ việc đọc sách không nhất thiết phải quá câu nệ rằng phải đọc hết cuốn sách từ đầu đến cuối. Có nhiều cách đọc khác nhau, tùy vào nhu cầu của mỗi bạn đọc.

Việc đọc tóm tắt, nhận xét hay nghe kể lại nội dung sách, theo tôi, cũng là một cách để lựa chọn xem cuốn sách đó mình có thích hay không, liệu có mang lại điều thú vị nào cho mình. Trong bối cảnh chi tiêu cần cân nhắc, việc chọn mua cuốn sách phù hợp cũng là điều dễ hiểu.

Mặt khác, khi đọc nhận xét hay tóm tắt, người đọc còn có thể nắm bắt tổng quan những đầu sách mới xuất bản, tiết kiệm thời gian, có thêm cơ sở so sánh để biết cuốn nào hay, cuốn nào phù hợp với mình, đồng thời không bỏ lỡ những cuốn sách đang được quan tâm.

Một khi đã yêu thích đọc sách, theo tôi, đọc bằng cách nào cũng được và đều góp phần lan tỏa văn hóa đọc.

Nhiều bạn trẻ thích đọc sách điện tử, nghe sách nói thay vì đọc sách giấy truyền thống. Nhà văn đánh giá thế nào về giá trị, đời sống của sách giấy đối với người trẻ hiện nay?

- Đọc sách trên các nền tảng số đang là xu hướng toàn cầu, không riêng gì các bạn trẻ Việt Nam. Nhưng điều đó không có nghĩa ngành in ấn, xuất bản sách giấy sẽ mất đi. Nhìn vào số lượng sách vẫn được in ấn, phát hành trên thế giới hiện nay, con số vẫn rất lớn.

Nói về sách giấy, tôi từng nghe nhiều bạn trẻ chia sẻ cảm giác thích thú khi cầm trên tay một cuốn sách, từ việc ngắm bìa sách đẹp, cảm nhận mùi mực in, mùi giấy, đến cảm giác những dòng chữ sống động trên từng trang giấy... Nhiều bạn trẻ cũng thường chụp ảnh, chia sẻ tủ sách của mình lên Facebook, Instagram như một “tài sản” đáng tự hào.

Bản thân tôi cũng rất thích ngắm những tủ sách, từ thư viện công cộng đến tủ sách của mình hay của bạn bè, bởi đó là cả một thế giới tri thức bao la, sống động và cuốn hút. Theo tôi, dù công nghệ phát triển, dù sách được số hóa trên nhiều nền tảng, thì sách in, sách giấy vẫn luôn có giá trị như một sản phẩm văn hóa đặc biệt.

"Nhiều cuốn sách là vitamin tinh thần cho người trẻ"

Một số thống kê cho rằng dòng sách “chữa lành”, khám phá bản thân, quản lý cảm xúc lên ngôi trong những năm gần đây. Điều này phản ánh thế nào về gu đọc sách và nhu cầu của giới trẻ?

- Thế giới từ đầu thế kỷ 21 đến nay thay đổi ngày càng phức tạp. Công nghệ làm biến chuyển nhiều giá trị truyền thống, trong khi áp lực phải hoàn thiện bản thân, nâng cao chất lượng sống, đạt thành công, ngày càng lớn.

Tất cả tạo nên một môi trường sống khá khắc nghiệt, dễ gây tổn thương tinh thần, nhất là với các bạn trẻ bước vào đời, lập nghiệp. Gần đây, việc làm sao để cuộc đời trở nên “rực rỡ” đôi khi cũng trở thành một gánh nặng khiến nhiều người hao tâm tổn trí.

Vì thế, dòng sách “chữa lành”, khám phá bản thân, quản lý cảm xúc được quan tâm nhiều trong những năm gần đây, cho thấy các bạn trẻ đang cần những cuốn sách như một nguồn tham khảo để điều chỉnh, thay đổi cuộc sống sao cho phù hợp, có thể đối diện thử thách, hòa hợp mà không hòa tan.

Những cuốn sách ấy giống như một “chuyên gia tâm hồn”, hay liều “vitamin tinh thần”, giúp nâng đỡ, hỗ trợ các bạn trẻ tìm lại sự cân bằng để tiến về phía trước.

Để văn hóa đọc phát triển trong thời đại số cần sự chung tay từ gia đình, nhà trường, đơn vị xuất bản đến cơ quan quản lý, xã hội nói chung. Nhà văn có những gợi ý, ý tưởng nào để hình thành, duy trì thói quen đọc sách cho độc giả trẻ?

- Vâng, chính câu hỏi cũng đã gợi mở một phần câu trả lời: Cần có sự chung tay từ gia đình, nhà trường, đơn vị xuất bản, cơ quan quản lý và toàn xã hội.

Trước hết, trong gia đình, cha mẹ cần tạo thói quen đọc sách cho con từ nhỏ. Trong nhà trường nên có các chương trình ngoại khóa như viết về cuốn sách em yêu thích, cuốn sách đầu tiên em đọc, em học được gì từ sách...

Ở các trường đại học cũng nên tổ chức những buổi giao lưu giữa tác giả và tác phẩm để lan tỏa năng lượng tích cực, giúp các bạn trẻ qua sách mà sống đẹp hơn, có trách nhiệm hơn và biết cống hiến hơn.

Với các đơn vị xuất bản, ngoài việc nâng cao chất lượng sách in, cần phát triển thư viện số, đầu tư truyền thông năng động hơn, thường xuyên tổ chức ra mắt sách hoặc đưa sách đến gần độc giả hơn như tại trường học, cơ quan, khu công nghiệp...

Với cơ quan quản lý, cần giám sát chặt chẽ, thưởng phạt nghiêm minh, bảo vệ quyền lợi của các nhà xuất bản, đặc biệt là xử lý nạn in sách giả, vi phạm bản quyền, sao chép trái phép lên nền tảng số.

Bên cạnh đó, Nhà nước cũng cần có chính sách hỗ trợ về thuế, nguyên liệu in ấn để các nhà xuất bản, nhà in có điều kiện phát triển bền vững.

Chúng ta có thể tận dụng lợi thế của công nghệ số ra sao để duy trì và phát triển văn hóa đọc, thưa chị?

- Công nghệ số đang làm thay đổi diện mạo đời sống toàn cầu với rất nhiều tiện ích phục vụ con người. Đối với văn hóa đọc, đây là một lợi thế lớn để duy trì và phát triển thói quen đọc sách.

Nhờ công nghệ, người đọc có thể đọc hoặc nghe sách mọi lúc, mọi nơi; có thể mang theo cả thư viện thế giới trong một thiết bị nhỏ gọn; dễ dàng lựa chọn nội dung phù hợp; thậm chí có thể tương tác với tác giả.

Chính công nghệ đang giúp bạn đọc đến gần tác phẩm hơn, tạo ra sự gắn kết thân thiết hơn, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận nhiều tác phẩm hơn trước đây.

Các nhà văn, tác giả sách cần thay đổi như thế nào trong cách viết, cách kể chuyện và lựa chọn đề tài để vừa bắt kịp hơi thở thời đại, vừa hấp dẫn độc giả trẻ và vẫn giữ được giá trị văn chương?

- Theo tôi, muốn tác phẩm hấp dẫn độc giả mà vẫn giữ được vẻ đẹp đúng nghĩa của văn chương, trước hết nhà văn cũng phải đọc nhiều. Không chỉ để biết mình, biết người, mà còn để học hỏi bút pháp, kỹ thuật viết, cách triển khai đề tài cũng như xu hướng của văn học thế giới và văn học Việt Nam đương đại.

Tiếp đến, nhà văn cần nắm bắt những vấn đề mang tính thời sự, có kiến thức thực tế về đời sống đương thời và có tư duy dự báo để tạo nên những tác phẩm mang tính cảnh báo, dự cảm, chứ không chỉ dừng ở việc minh họa hiện thực.

Ở khía cạnh khác, những đề tài chiến tranh cách mạng hay lịch sử vẫn luôn có sức hấp dẫn với giới trẻ. Vấn đề là các nhà văn cần dùng ngôn ngữ trẻ trung hơn, phong cách mới mẻ hơn, cách kể hiện đại hơn để tiếp cận người đọc trẻ. Có như thế mới hấp dẫn được các bạn trẻ.

Xin cảm ơn nhà văn vì cuộc trò chuyện!