Tiêm kích Gripen (Ảnh: Reuters).
Thụy Điển chính thức chuyển giao 16 tiêm kích Gripen cho Ukraine dưới dạng viện trợ và sẽ bán thêm 22 máy bay khác, Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson thông báo trong cuộc họp báo chung với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hôm 28/5.
Ông Zelensky và ông Kristersson đã ký tuyên bố về tăng cường hợp tác quốc phòng tại căn cứ không quân Uppsala. Trước đó, hai bên đã ký thư bày tỏ ý định sơ bộ trong chuyến thăm Thụy Điển trước đây của ông Zelensky.
"Mãnh sư đại bàng" Saab JAS 39 Gripen có khả năng hoạt động trên các đường băng ngắn, được bảo dưỡng bởi đội ngũ kỹ thuật mặt đất quy mô nhỏ và thực hiện nhiệm vụ với chi phí thấp hơn các máy bay NATO tương đương.
Ukraine cũng sẽ mua 22 tiêm kích Gripen E mới, phiên bản hiện đại nhất của dòng máy bay này, với kế hoạch bàn giao dự kiến hoàn tất vào năm 2030.
“Chúng tôi đang chuyển giao Gripen. Ukraine sẽ mua 22 mẫu Gripen mới”, ông Kristersson nói.
Các cuộc đàm phán về số máy bay mới vẫn đang diễn ra và dự kiến hoàn tất vào năm 2030.
Theo ông Kristersson, việc bàn giao Gripen sẽ bắt đầu từ năm 2027. Trong khi đó, ông Zelensky cho biết Ukraine hy vọng nhận được những chiếc đầu tiên trong vòng 10 tháng tới.
“Chúng tôi kỳ vọng nhận được những chiếc Gripen đầu tiên trong vòng 10 tháng tới. Chúng tôi sẽ làm mọi thứ có thể từ phía mình”, ông Zelensky nói.
Ông Kristersson nhận định các máy bay thời Liên Xô như Su-27 và MiG-29 mà Ukraine hiện vận hành vẫn có thể hỗ trợ nhiệm vụ trinh sát và radar, nhưng Gripen là lựa chọn dài hạn tốt nhất để bảo vệ bầu trời Ukraine.
Ông mô tả Gripen là bước tiếp theo trong việc tăng cường năng lực phòng không của Ukraine. “Phòng không là điều Ukraine cần nhất lúc này. Chúng tôi cảm nhận điều đó gần như mỗi ngày”, Thủ tướng Thụy Điển nói thêm.
Về phần mình, ông Zelensky cho biết Ukraine sẵn sàng mua 150 máy bay trong tương lai.
“Chúng tôi đang trông cậy vào khoản vay 90 tỷ euro từ châu Âu. Chúng tôi sẽ làm từng bước một. Chúng tôi cần những máy bay này, và đây là trang mới đối với Ukraine", ông nói, nhắc tới gói vay quan trọng của Liên minh châu Âu được phê duyệt hồi tháng 4.
Ukraine sẽ nhận các máy bay Thụy Điển cùng các gói vũ khí, bao gồm tên lửa có tầm bắn vượt quá 200km. “Chúng tôi tin rằng có thể đẩy máy bay Nga ra xa hơn để họ không thể sử dụng bom lượn chống lại chúng tôi”, ông Zelensky nói thêm.
Theo các nguồn công khai, giá xuất xưởng của một chiếc JAS 39E vào khoảng 85 triệu USD, còn tổng chi phí cho mỗi máy bay, bao gồm dịch vụ và phụ kiện, có thể vào khoảng 135 triệu USD.
Theo giới quan sát Ukraine, đây là mẫu máy bay phù hợp vì Thụy Điển sẽ tiếp tục sản xuất nó trong thời gian dài, còn Kiev cần tiêm kích ngay lúc này.
Truyền thông Ukraine và Thụy Điển lần đầu đưa tin về các cuộc đàm phán giữa Kiev và Stockholm liên quan tới Gripen vào tháng 10/2025. Hai phi công tiêm kích Ukraine đã lái thử loại máy bay này từ tháng 8 đến tháng 9/2023, hoàn thành khóa làm quen và đưa ra đánh giá rất tích cực.
Hiện Ukraine vận hành vài chục tiêm kích F-16 do Đan Mạch, Na Uy, Hà Lan và Bỉ viện trợ, cùng chưa tới 10 tiêm kích Mirage 2000-5F do Pháp chuyển giao.
Theo các phát ngôn viên Không quân Ukraine, hai dòng máy bay từ thập niên 1990 này phần nào cũ hơn và kém phù hợp với điều kiện tác chiến tại Ukraine so với Gripen.
Gripen, F-16 và Mirage 2000-5F thường được xem là phù hợp để Ukraine sử dụng trong chiến sự, nhưng về mặt kỹ thuật vẫn kém hơn các tiêm kích mạnh nhất của Nga như Sukhoi Su-57 thế hệ năm, Sukhoi Su-35S chuyên chiếm ưu thế trên không và cường kích Su-34.
