Đài NPR ngày 30/3 dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ về tổn thất tại căn cứ Prince Sultan ở Arab Saudi sau đòn tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) do Iran tiến hành cuối tuần trước. Theo đó, hai máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry đã bị hư hại và hơn 10 quân nhân bị thương, một số ca thuộc diện chấn thương nghiêm trọng.
Quan chức này không đề cập đến phi đội máy bay tiếp dầu đồn trú ở sân bay Prince Sultan, dù thông tin ban đầu cho thấy một số chiếc cũng bị trúng đòn.
Lầu Năm Góc và Bộ tư lệnh Trung tâm, cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, đến nay vẫn chưa lên tiếng về cuộc tấn công.
Chiếc E-3 Sentry bị hư hại tại căn cứ Prince Sultan trong ảnh đăng ngày 29/3. Ảnh: Facebook/ Air Force Amn/Nco/Snco
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cùng ngày khẳng định mục tiêu trong đòn tập kích căn cứ Prince Sultan là lực lượng Mỹ đang đồn trú tại đây, chứ không nhằm gửi thông điệp đe dọa Arab Saudi. Ông nhấn mạnh Tehran tôn trọng Riyadh và xem nước này là "quốc gia anh em".
"Hãy nhìn rõ chúng tôi đã làm gì với máy bay chỉ huy trên không của đối phương. Đã đến lúc các nước khu vực xua đuổi lực lượng Mỹ", Ngoại trưởng Iran cho hay.
Wall Street Journal ngày 28/3 dẫn lời các quan chức Mỹ và Arab Saudi giấu tên cho biết máy bay E-3 Sentry nằm trong số phi cơ trúng đòn trong cuộc tập kích của Iran. Reuters dẫn lời các quan chức Mỹ am hiểu vấn đề cho biết ngoài chiếc E-3, đòn tấn công đã khiến 12 binh sĩ Mỹ bị thương và hàng loạt máy bay tiếp dầu bị hư hại.
Hình ảnh hiện trường và ảnh vệ tinh chụp căn cứ Prince Sultan được công bố sau đó cho thấy chiếc E-3G Sentry mang số đuôi 81-0005, thuộc biên chế Không đoàn Chỉ huy trên không số 552 của không quân Mỹ, gần như đã bị phá hủy hoàn toàn.
Hình ảnh được cho là chiếc E-3 Mỹ sau đòn tấn công của Iran hôm 26/3. Ảnh: Facebook/ Air Force Amn/Nco/Snco
E-3 Sentry được ví như "máy bay mắt thần" nhờ khả năng phát hiện phi cơ từ khoảng cách hàng trăm km. Đây là mẫu máy bay phát triển từ khung thân phi cơ chở khách Boeing 707, nổi bật với đĩa radar lớn trên lưng.
Không quân Mỹ từng sở hữu lượng lớn máy bay E-3, nhưng chỉ còn 16 chiếc trong biên chế trước khi xung đột bùng phát và không phải phi cơ nào cũng có thể cất cánh vào thời điểm bất kỳ. Tỷ lệ sẵn sàng làm nhiệm vụ trung bình của phi đội E-3 Mỹ trong năm tài chính 2024 là 55,68%, tức là chỉ có khoảng 8-9 máy bay đủ khả năng cất cánh khi có lệnh.
Ngoài thiệt hại về tài chính, với mỗi máy bay E-3G có giá ước tính hơn 500 triệu USD, giới chuyên gia đánh giá sự việc có nguy cơ làm suy giảm năng lực kiểm soát chiến trường của không quân Mỹ.
Chỉ một chiếc E-3 bị loại khỏi vòng chiến cũng khiến phi đội Sentry ngày càng quá tải và giảm độ linh hoạt trong kế hoạch tác chiến.
Máy bay Mỹ tại căn cứ Prince Sultan, Arab Saudi, trước cuộc tập kích ngày 27/3. Ảnh: MizarVision
Số máy bay còn lại sẽ phải làm nhiệm vụ trong thời gian dài hơn và tần suất cao hơn để bù đắp khoảng trống, gây áp lực lớn về mặt sức khỏe và tinh thần đối với quân nhân, cũng như tăng tốc độ hao mòn khí tài và tỷ lệ hỏng hóc. Nếu duy trì tần suất làm nhiệm vụ hiện tại, không quân Mỹ sẽ đối mặt với lỗ hổng phòng thủ, gây nguy cơ để lọt mối đe dọa từ đối phương.
"Mất một chiếc E-3 là diễn biến rất nghiêm trọng, do mẫu máy bay này đóng vai trò quan trọng trong phát hiện các đợt tập kích của đối phương và điều phối hoạt động tác chiến trên nhiều mặt trận", Rogoway nhận xét.
Thanh Danh (Theo NPR, NBC, Hill)
