Lưới phòng không vùng Vịnh đối mặt nguy cơ cạn sạch tên lửa

Bloomberg hôm 30/3 ước tính Iran đã phóng gần 1.200 tên lửa đạn đạo và 4.000 máy bay không người lái (UAV) tự sát dòng Shahed nhằm vào những nước vùng Vịnh kể từ khi xung đột bùng phát. Số liệu dựa trên thống kê do giới chức các nước này công bố, vốn được đánh giá là chưa đầy đủ.

Thông tin được công bố sau khi vùng Vịnh hứng chịu những đòn tấn công bằng tên lửa đạn đạo dữ dội nhất kể từ khi xung đột bùng phát. Chỉ trong ngày 28-29/3, lực lượng Iran đã tiến hành tới 40 lần phóng tên lửa đạn đạo, nhiều gấp đôi mức trung bình hàng ngày trong giai đoạn trước đó.

Giới chuyên gia đánh giá xung đột hiện tại đang bào mòn đáng kể nguồn lực của Mỹ, Israel và các đồng minh khu vực, trong đó tiêu hao nghiêm trọng nhất là tên lửa phòng không.

Chiến thuật đánh chặn tên lửa đạn đạo thường được Mỹ và đồng minh áp dụng là "bắn - bắn - quan sát", tức là mỗi khẩu đội sẽ phóng hai đạn liên tiếp nhằm vào một mục tiêu và theo dõi kết quả. Nếu không hạ được mục tiêu, khẩu đội sẽ tiếp tục khai hỏa theo phương thức trên.

Chiến thuật này bảo đảm tỷ lệ hạ mục tiêu rất cao, nhưng tốc độ tiêu hao tên lửa cũng nhanh hơn nhiều so với phương thức "bắn - quan sát - bắn".

"Điều này đồng nghĩa Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh đã khai hỏa ít nhất 2.400 quả đạn đánh chặn, thậm chí nhiều hơn, để đối phó tên lửa đạn đạo Iran trong hơn một tháng xung đột. Phần lớn trong số này là đạn PAC-3 và PAC-2 GEM-T của tổ hợp Patriot.", cây bút Gerry Doyle của Bloomber cho hay.

Dữ liệu từ các Thỏa thuận Bán Vũ khí Quân sự Nước ngoài (FMS) được Bộ Ngoại giao Mỹ phê duyệt, cũng như ước tính của 3 chuyên gia và một nguồn tin giấu tên am hiểu tình hình, cho thấy các nước vùng Vịnh sở hữu chưa đến 2.800 tên lửa Patriot trước khi xung đột bùng phát.

Tài liệu FMS chỉ cho thấy lượng tên lửa được khách hàng đề xuất mua hoặc Bộ Ngoại giao Mỹ duyệt bán, trong khi số vũ khí bàn giao trên thực tế có thể thấp hơn. Nỗ lực bù đắp tiêu hao tên lửa của các nước vùng Vịnh cũng được đánh giá là rất khó khăn, do nhu cầu cao và hạn chế về tốc độ chế tạo.

Nhà sản xuất Lockheed Martin hiện chế tạo được khoảng 650 tên lửa PAC-3 mỗi năm và đã ký thỏa thuận để tăng sản lượng lên 2.000 vào năm 2030. Tập đoàn này hàng năm cũng xuất xưởng khoảng 96 tên lửa cho Hệ thống Phòng thủ Tầm cao Giai đoạn cuối (THAAD) và đã ký hợp đồng để mở rộng công suất lên 400 quả mỗi năm.

"Nếu không có sự hỗ trợ tích cực của Mỹ, hầu hết quốc gia vùng Vịnh sẽ không còn gì để tự vệ", Kelly Grieco, chuyên gia về chính sách quốc phòng tại Trung tâm Stimson có trụ sở tại Mỹ, cảnh báo.

Tuy nhiên, ngay cả quân đội Mỹ dường như cũng gặp khó trong quá trình lấp khoảng trống phòng thủ tại Trung Đông.

Washington Post ngày 25/3 dẫn ba nguồn tin tiết lộ Lầu Năm Góc đang cân nhắc điều chuyển đến Trung Đông một số tên lửa đánh chặn được đặt mua theo chương trình Danh sách Yêu cầu Ưu tiên của Ukraine (PURL) do NATO triển khai từ năm ngoái.

Hai quan chức giấu tên thêm rằng Lầu Năm Góc đã thông báo cho quốc hội Mỹ về ý định dùng khoảng 750 triệu USD từ quỹ PURL để bổ sung kho dự trữ của quân đội Mỹ, thay vì gửi thêm vũ khí cho Ukraine.

Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Mỹ khẳng định chủ trương "đảm bảo lực lượng Mỹ cùng các đồng minh, đối tác có những gì cần thiết để chiến đấu và chiến thắng", nhưng từ chối bình luận chi tiết về thông tin.

"Tốc độ tiêu hao vũ khí tiên tiến nhanh chóng cho thấy Mỹ tin rằng sẽ không nổ ra xung đột với đối thủ ngang tầm trong tương lai gần hoặc có thể nhanh chóng đánh bại Iran. Đây là điều rất thú vị về mặt chiến lược, thể hiện chính quyền Tổng thống Trump coi Iran là vấn đề quan trọng nhất và sẵn sàng đánh cược tất cả để giành chiến thắng", Peter Layton, cựu sĩ quan không quân Australia đang làm việc tại Viện Nghiên cứu châu Á Griffith, cho biết.

"Trong ngắn hạn, chiến dịch nhằm vào Iran là thành công về mặt quân sự và chiến thuật đối với Mỹ. Tuy nhiên, tốc độ tiêu hao tên lửa Patriot cùng các vũ khí đánh chặn khác, kết hợp với sản lượng không đủ bù đắp, sẽ tạo ra điểm yếu về mặt chiến lược trong trung hạn", Claudia Major, chuyên gia thuộc Quỹ German Marshall tại Mỹ, nêu quan điểm.

Kho dự trữ tên lửa phòng không của Israel cũng bị đặt dấu hỏi khi xung đột đã bước sang tháng thứ hai.

Trang tin Semafor hồi giữa tháng 3 dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên nhận định kho vũ khí đánh chặn tên lửa đạn đạo của Israel "đang thấp đến mức nguy hiểm", vào thời điểm chiến sự mới chỉ diễn ra được hai tuần. Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) sau đó tuyên bố "không thiếu tên lửa phòng không" để đối phó các cuộc tấn công của Iran và nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon.

Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI) hôm 24/3 công bố báo cáo ước tính Israel, Mỹ và đồng minh đã dùng 11.294 quả đạn các loại với tổng trị giá 26 tỷ USD trong 16 ngày đầu xung đột. "Đặc biệt, kho tên lửa chính xác và đạn đánh chặn tầm xa đang cạn kiệt", RUSI nhận định.

Thời gian chế tạo kéo dài và chi phí cao của tên lửa hiện đại như Arrow càng khiến nguy cơ cạn vũ khí đánh chặn trở nên nghiêm trọng. Mỗi tên lửa Arrow-2 có giá khoảng 1,5 triệu USD, con số này với mẫu Arrow-3 là hai triệu USD.

Israel không tiết lộ quy mô kho dự trữ tên lửa và tốc độ sản xuất, nhưng giới chuyên gia cho rằng nước này cần 2-3 năm để bù đắp lượng tên lửa đã tiêu hao trong những xung đột trước đây, chưa kể tới chiến sự hiện tại.

"Nút thắt cổ chai không phải là tiền bạc, mà là giới hạn của ngành công nghiệp. Không thể mở rộng quy mô dây chuyền như nhà máy sản xuất iPhone. Những loại tên lửa này chỉ dành cho mối đe dọa tồi tệ nhất và nguồn cung không bao giờ dồi dào", trung tá Mỹ Jahara Matisek, đồng tác giả báo cáo của RUSI, cho biết.

Nguyễn Tiến (Theo Bloomberg, AFP, AP)