LÝ DO CHỌN 8 BỘ VÀ 10 TỈNH THÀNH THÍ ĐIỂM LUẬT SƯ CÔNG
Cũng theo Bộ Tư pháp, việc chọn thí điểm LS công tại 10 tỉnh, thành phố vì đó là những địa phương có điều kiện kinh tế phát triển, phát sinh hoặc tiềm ẩn nguy cơ phát sinh nhiều khiếu nại, khiếu kiện hành chính, tranh chấp đầu tư và thời gian qua đã ban hành chính sách để thu hút LS tham gia vào việc công.
Việc bổ sung luật sư công không chỉ là giải pháp nâng cao chất lượng mà còn là điều kiện để Mặt trận Tổ quốc thực hiện đầy đủ và thực chất hơn vai trò của mình
ẢNH: NGỌC DƯƠNG
Nếu đề xuất trên được Quốc hội thông qua thì sẽ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1.10.2026 đến hết ngày 30.9.2028 (thí điểm trong 2 năm).
Theo dự thảo, LS công gồm cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan CAND, sĩ quan QĐND, cán bộ thuộc doanh nghiệp nhà nước được cơ quan có thẩm quyền cấp chứng chỉ hành nghề LS để thực hiện các hoạt động có tính chất pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà nước theo quy định của pháp luật.
THÍ ĐIỂM LUẬT SƯ CÔNG Ở MẶT TRẬN TỔ QUỐC ĐỂ GIÚP DÂN
LS Đặng Thị Thúy Huyền, Công ty luật TNHH HPL và cộng sự, phân tích thêm trong bối cảnh hệ thống quản lý nhà nước ngày càng phức tạp, các quyết định hành chính, chính sách công hay hoạt động quản lý đều đòi hỏi phải được "soi chiếu" dưới góc độ pháp lý một cách chuyên sâu. Việc có một đội ngũ LS chuyên trách, hoạt động trong khu vực công sẽ giúp nâng cao chất lượng tham mưu, hạn chế rủi ro pháp lý và góp phần bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp của các quyết định.
Không chỉ dừng lại ở tư vấn nội bộ, LS công còn có thể tham gia giải quyết tranh chấp, đại diện trong tố tụng, qua đó giúp cơ quan nhà nước chủ động hơn trong việc bảo vệ lợi ích công và giảm thiểu những hệ quả pháp lý bất lợi. Điểm đáng chú ý của mô hình này nằm ở khả năng "phòng ngừa pháp lý", tức phát hiện sớm, ngăn chặn những bất cập, xung đột hoặc khoảng trống pháp luật trước khi trở thành tranh chấp cụ thể.
"Nếu chúng ta chỉ thí điểm mô hình LS công ở 8 bộ và 10 tỉnh, thành thì chưa đủ. Theo tôi cần mở rộng sang hệ thống của MTTQ VN", LS Huyền nhấn mạnh.
LS Đặng Thị Thúy Huyền phân tích thêm, khi các tổ chức chính trị - xã hội ngày càng được tổ chức lại theo hướng tinh gọn và tập trung, khối lượng công việc của MTTQ, nhất là trong lĩnh vực bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, sẽ ngày càng gia tăng. Nếu thiếu một lực lượng chuyên trách về pháp lý, hoạt động giám sát và phản biện rất dễ rơi vào tình trạng hình thức hoặc thiếu hiệu quả.
"Việc bổ sung LS công không chỉ là giải pháp nâng cao chất lượng mà còn là điều kiện để MTTQ thực hiện đầy đủ và thực chất hơn vai trò của mình", LS Huyền nói.
Đồng tình với quan điểm của LS Đặng Thị Thúy Huyền, LS Hoàng Hà (Công ty luật TNHH MTV Thiên Quý) cũng cho rằng nên triển khai thí điểm thêm đội ngũ LS công ở MTTQ. Vì chức năng của Mặt trận theo Hiến pháp 2013 và luật MTTQ VN 2015 không chỉ là vận động quần chúng mà còn đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, thực hiện giám sát và phản biện xã hội.
Cũng theo LS Hoàng Hà: "LS công trong MTTQ có thể giúp nâng chất lượng kiến nghị, phản biện chính sách, sàng lọc và định hướng các vụ việc dân sinh phức tạp, đồng thời làm cầu nối pháp lý giữa người dân và cơ quan nhà nước".
VÌ SAO KHÔNG THUÊ LUẬT SƯ MÀ LẠI THÀNH LẬP LUẬT SƯ CÔNG?
Theo LS Hoàng Hà, chế định LS công là cần thiết vì nhu cầu bảo vệ lợi ích pháp lý của nhà nước đã lớn hơn rất nhiều so với mô hình pháp chế nội bộ thông thường.
Bộ Tư pháp khi xây dựng dự thảo cũng nêu rõ mục tiêu là hình thành đội ngũ có đủ năng lực để xử lý các công việc pháp lý phức tạp cho cơ quan nhà nước và doanh nghiệp nhà nước, thay vì chỉ làm công việc tham mưu pháp chế theo nghĩa hẹp.
Trong bối cảnh hội nhập, nhà nước ngày càng tham gia nhiều quan hệ pháp lý phức tạp, có yếu tố tranh tụng, đàm phán, hợp đồng và quốc tế. Nếu không có một lực lượng LS chuyên sâu theo dõi vụ việc từ đầu đến cuối, thì nhà nước thường rơi vào thế bị động, đến khi phát sinh tranh chấp mới đi thuê bên ngoài thì đã muộn.
"Mô hình hiện hành của luật LS chưa tạo ra đội ngũ LS phía nhà nước. Vì vậy nếu nhà nước muốn có một lực lượng vừa am hiểu nội bộ cơ quan, vừa có kỹ năng nghề LS thì phải thiết kế một cơ chế đặc thù, ít nhất là ở mức thí điểm", LS Hoàng Hà phân tích.
Ngoài ra, LS Hoàng Hà còn cho rằng việc nhà nước thuê LS bên ngoài không phải lúc nào cũng giải quyết được bài toán lợi ích công. Một đội ngũ LS công, nếu được thiết kế đúng, không chỉ đi giải quyết hậu quả tranh chấp mà còn giúp cơ quan nhà nước rà soát hợp đồng, kiểm soát tính hợp pháp của quyết định, đánh giá rủi ro kiện tụng, chuẩn bị chứng cứ và chiến lược bảo vệ quyền lợi công. Nói cách khác, đây là nhu cầu chuyển từ tư duy "có việc mới chữa" sang tư duy "phòng ngừa pháp lý ngay từ đầu".
Tránh để luật sư công bị ảnh hưởng quá nhiều yếu tố hành chính
Theo Bộ Tư pháp, nhằm thu hút đội ngũ LS giỏi, có kinh nghiệm tham gia vào công việc có tính chất pháp lý tại khu vực nhà nước, dự thảo còn quy định: cơ quan, tổ chức sử dụng LS công được ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với tổ chức hành nghề LS, hoặc LS hành nghề với tư cách cá nhân theo quy định; để từ đó LS cùng với LS công thực hiện các công việc có tính chất pháp lý nhằm bảo vệ lợi ích công.
Theo LS Đặng Thị Thúy Huyền, để mô hình LS công thực sự phát huy hiệu quả, cần xây dựng cơ chế tuyển chọn minh bạch, chế độ đãi ngộ phù hợp để thu hút được những LS có năng lực chuyên môn cao, kinh nghiệm thực tiễn… "Theo tôi, quan trọng nhất là cần có cơ chế hoạt động bảo đảm tính độc lập tương đối của LS công trong việc đưa ra ý kiến pháp lý, tránh tình trạng bị chi phối quá mức bởi yếu tố hành chính. Bởi điều này có thể ảnh hưởng đến tính công bằng của quá trình tố tụng và làm suy giảm niềm tin vào hệ thống tư pháp", LS Huyền nhấn mạnh.
