Những ngày cuối tháng 3, PV Thanh Niên có mặt tại khu vực ven sông Thu Bồn đoạn qua thôn Trung An (xã Nông Sơn, TP.Đà Nẵng), dễ dàng nhận thấy dấu vết của hoạt động khai thác cát trái phép.
Người dân cho hay ban ngày bãi sông yên ắng, nhưng khi màn đêm buông xuống, nơi đây lại trở nên nhộn nhịp với tiếng máy nổ, ghe thuyền hoạt động liên tục.
Sống trong âu lo
Khu vực khai thác cát trái phép chỉ nằm cách tuyến đường bê tông vài trăm mét. Hiện trường cho thấy lòng sông bị đào xới để lấy cát với diện tích rộng lớn. Những hố cát sâu, rộng kéo dài hàng chục mét. Trên các lối dẫn từ bãi sông lên khu dân cư thấy dày đặc vết bánh xe tải hằn sâu...
Sông Thu Bồn đoạn qua thôn Trung An bị đào bới nham nhở
ẢNH: MẠNH CƯỜNG
Theo phản ánh của Người dân địa phương, hoạt động khai thác cát thường bắt đầu từ khoảng 22 giờ hôm trước đến rạng sáng hôm sau. Các đối tượng trộm cát sử dụng nhiều phương thức khai thác khác nhau, từ ghe máy hút cát giữa lòng sông kết hợp với việc xúc cát thủ công sát bờ.
"Gần như đêm nào tôi cũng nghe tiếng máy nổ từ các ghe hút cát. Tầm tối là ghe bắt đầu chạy ra giữa sông. Đến khuya thì có thêm nhóm khác xuống bãi xúc cát thủ công nhưng với quy mô lớn. Họ làm liên tục đến gần sáng mới nghỉ", ông H., một người dân sống gần bờ sông, nói.
Theo một người dân khác, hoạt động khai thác cát diễn ra khá bài bản. Ghe hút cát thường neo ở khu vực giáp ranh địa bàn để tránh kiểm tra, trong khi nhóm khai thác thủ công dùng xe lôi xuống tận lòng sông, xúc cát rồi vận chuyển lên xe tải. Mỗi nhóm từ 6 - 7 người, có thể thu gom nhiều khối cát chỉ trong vài giờ; nếu hoạt động xuyên đêm mà không bị ngăn cản, lượng cát đưa đi tiêu thụ sẽ rất lớn.
Những hố cát sâu, rộng kéo dài hàng chục mét, tạo thành các vùng trũng
ẢNH: MẠNH CƯỜNG
"Mỗi đêm, nghe tiếng máy nổ ầm ầm, tôi không ngủ được. Lo nhất là họ hút, trộm cát nhiều quá sẽ làm thay đổi dòng chảy, khoét sâu chân bờ, từ đó dẫn đến nguy cơ sạt lở bất cứ lúc nào", bà T. (một người dân địa phương) bức xúc.
Thực trạng này đã được người dân nhiều lần phản ánh, từ các cuộc họp dân đến tiếp xúc cử tri, nhưng đến nay vẫn chưa có chuyển biến rõ rệt. Giải pháp từng được người dân đề xuất, như lắp đặt camera giám sát, vẫn chưa được triển khai. "Phản ánh nhiều rồi mà vẫn vậy, nên nhiều người dân tỏ ra nghi ngờ. Nếu làm quyết liệt thì khó có chuyện kéo dài nhiều năm như thế", một người dân địa phương nói.
Một bãi tập kết cát tạm phía sau dinh Bà Thu Bồn
ẢNH: MẠNH CƯỜNG
Tại khu vực phía sau dinh Bà Thu Bồn xuất hiện các bãi tập kết cát tạm thời. Cát được đổ thành từng đống lớn, chờ vận chuyển đi tiêu thụ. Người dân địa phương nghi ngờ bãi cát này được khai thác từ sông Thu Bồn, mang lên đây tập kết, chỉ tồn tại trong thời gian ngắn...
PV Thanh Niên nhiều lần thâm nhập vào ban đêm để điều tra về tình trạng khai thác trộm cát trên sông Thu Bồn đoạn qua thôn Trung An, nhưng vấp phải sự "cảnh giới" nên gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận.
Vết bánh xe tải hằn sâu xuống nền đất, cho thấy hoạt động vận chuyển diễn ra thường xuyên
ẢNH: MẠNH CƯỜNG
Cần phối hợp giữa các lực lượng
Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Lý Xuân Phong, Chủ tịch UBND xã Nông Sơn, cho biết tình trạng các đối tượng lợi dụng ban đêm để khai thác cát tại sông Thu Bồn đã tồn tại từ nhiều năm trước, kéo dài từ thời điểm địa phương còn thuộc đơn vị hành chính huyện cũ.
Các đối tượng trộm cát thường cho ghe neo ở khu vực giáp ranh với xã Thu Bồn hoặc cho xe chuyên dụng xuống sông xúc rồi chở lên. Khi lực lượng địa phương phát hiện và tiếp cận, ghe đã nhanh chóng rời khỏi địa phận quản lý, gây khó khăn trong công tác xử lý.
Chủ tịch UBND xã Nông Sơn cho hay một trong những trở ngại lớn là thẩm quyền của lực lượng công an cấp xã còn hạn chế. Trên đường thủy nội địa, công an xã không có quyền kiểm tra, xử lý mà phải phối hợp với lực lượng CSGT đường thủy. Trên đường bộ, việc dừng xe cũng thuộc thẩm quyền của lực lượng CSGT. "Việc quản lý gặp khó khăn do địa bàn giáp ranh, các đối tượng dễ dàng di chuyển qua lại giữa các khu vực để né tránh lực lượng chức năng", ông Phong nói.
[Hiện trường cho thấy một khối lượng cát rất lớn đã được các đối tượng khai thác trái phép chở đi
ẢNH: MẠNH CƯỜNG
Ông Phong cũng cho biết chính quyền địa phương thường xuyên tiếp nhận phản ánh của người dân về tình trạng này, cả qua điện thoại lẫn tại các buổi tiếp xúc cử tri. Trước những ý kiến nghi vấn về việc "bật đèn xanh" cho các đối tượng khai thác cát lậu, ông khẳng định không có chuyện bao che hay tiếp tay.
"Hiện nay, do thẩm quyền của cấp xã còn hạn chế nên chủ yếu chỉ có thể tổ chức xua đuổi, ngăn chặn ban đầu. Tôi thường xuyên nhận được phản ánh của người dân và cũng rất trăn trở. Nhưng để xử lý triệt để cần sự phối hợp của nhiều lực lượng, đặc biệt là lực lượng CSGT đường thủy", ông nói.
Liên quan đến thông tin về bãi tập kết cát phía sau khu vực dinh Bà Thu Bồn, ông Phong cho biết hiện chưa có đủ cơ sở xác định nguồn gốc cát. Có khả năng đây là vật liệu phục vụ một công trình giao thông kết nối giữa xã Nông Sơn và xã Thu Bồn, song UBND xã sẽ kiểm tra làm rõ. Đối với việc lắp đặt hệ thống camera giám sát, địa phương cũng đang nghiên cứu phương án lắp đặt tại các tuyến đường từ bãi sông lên khu dân cư nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn hoạt động vận chuyển cát trái phép.
Việc khai thác cát trái phép kéo dài, người dân lo lắng dòng chảy sẽ thay đổi dẫn đến sạt lở
ẢNH: MẠNH CƯỜNG
Về giải pháp lâu dài, UBND xã đã đề xuất quy hoạch 3 khu vực có thể khai thác cát hợp pháp, gồm khu vực cầu Nông Sơn, bãi Bình và khu vực gần cầu Khe Le (gần dinh Bà Thu Bồn). Nếu được cấp phép và tổ chức đấu giá khai thác theo quy định, hoạt động khai thác cát sẽ đi vào nề nếp, vừa đảm bảo nguồn cung cho xây dựng, vừa giúp quản lý tài nguyên hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, theo lãnh đạo địa phương, việc triển khai cũng gặp nhiều khó khăn do đặc thù khu vực thượng nguồn, nơi dòng chảy biến động mạnh theo mùa. Đặc biệt sau các đợt mưa lũ, địa hình đáy sông có thể thay đổi hoàn toàn, khiến trữ lượng cát có thể biến động lớn dẫn đến việc đánh giá trữ lượng cát không chính xác, gây khó khăn cho công việc đấu giá quyền khai thác. "Quan điểm của địa phương là nếu được cấp phép khai thác hợp pháp thì vừa quản lý được tài nguyên, vừa tạo nguồn thu ngân sách", ông Phong nói.
