Ít ai biết ở TP.HCM vẫn tồn tại một ngôi đình cổ gần 200 năm tuổi, nơi còn lưu giữ sắc phong vua Tự Đức đến ngày nay. Đó là đình Bình Hòa (đường Chu Văn An, phường Bình Thạnh).
Chiều 21.4, ghi nhận của Thanh Niên cho thấy không khí trong đình cổ trầm mặc, thoang thoảng mùi hương khói, tạo cảm giác tách biệt với sự ồn ào bên ngoài.
Công trình đã được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch) xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia năm 1993.
Toàn cảnh đình cổ Bình Hòa nhìn từ trên cao
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG
Đình cổ lưu giữ sắc phong 173 năm của vua Tự Đức
Theo Gia Định thành thông chí của tác giả Trịnh Hoài Đức (chép năm 1818), thôn Bình Hòa thuộc tổng Bình Trị (huyện Bình Dương, trấn Phiên An).
Đình Bình Hòa được xác định có niên đại từ trước năm 1852, dựa trên tờ sắc phong ngày 29.11 năm Tự Đức thứ 5 (1853), phong thần Thành hoàng bổn cảnh xã Bình Hòa với mỹ tự: "Thần Quảng hậu chính trực Hựu thiện Đôn ngưng".
Bản in sắc phong vua Tự Đức được trưng bày phục vụ khách tham quan
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Trong đình còn giữ nhiều cổ vật: sắc phong, hoành phi, liễn đối, bài vị, án thờ, lư hương, chiêng, mỏ và nhiều hiện vật bằng gỗ, đồng, giấy bản
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Dẫn chúng tôi đến khu vực lưu giữ hiện vật, ông Nguyễn Thọ (70 tuổi, thủ từ của đình Bình Hòa) cho biết sắc phong vua Tự Đức được các thế hệ thủ từ xem như "gia bảo" của ngôi đình.
"Hằng năm, đình đón nhiều du khách, sinh viên đến tham quan, tìm hiểu nên ban quản lý cho chụp lại và in bản sao để trưng bày. Còn bản sắc phong gốc cùng con ấn đi kèm được bảo quản cẩn thận trong hộp kín và thờ riêng", ông Thọ nói.
Theo ông Thọ, vào dịp lễ Kỳ yên hằng năm, ban quản lý mới thực hiện nghi thức khai hộp, rước sắc phong ra để cầu bình an, mưa thuận gió hòa. Đây cũng là thời điểm hiếm hoi người dân và du khách có thể chiêm ngưỡng hiện vật gốc.
Dù đã tồn tại hơn một thế kỷ, sắc phong vẫn gần như còn nguyên vẹn. "Bằng mắt thường vẫn có thể thấy các chi tiết hình rồng màu trắng ngà được thể hiện công phu, nét chữ cũng chưa có dấu hiệu phai", ông Thọ chia sẻ.
Mái đình lợp ngói âm dương, giữ nét kiến trúc truyền thống
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG
Đình được trùng tu vào năm 1887 và giữ gần như nguyên trạng đến nay. Hiện, một số hạng mục của đình Bình Hòa đã có dấu hiệu xuống cấp.
Theo ông Thọ, trong năm nay, đình dự kiến triển khai phương án tu sửa nhằm bảo tồn công trình và gìn giữ các giá trị văn hóa, lịch sử.
Phù điêu rồng mây trang trí trên mặt tiền đình
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG
Đình Bình Hòa - di tích kiến trúc gần 2 thế kỷ giữa TP.HCM
Lật giở cuốn sách Di tích lịch sử - văn hóa ở TP.HCM (Phạm Hữu Mý, Nguyễn Văn Đường, NXB Tổng hợp TP.HCM), đình Bình Hòa không chỉ là cơ sở tín ngưỡng mà còn là nơi bảo lưu nhiều giá trị đặc trưng của kiến trúc đình làng Nam bộ.
Tổng thể kiến trúc gồm 4 tòa nhà: tiền điện, trung điện, chính điện và nhà khách bên phải.
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG
Theo quan sát của phóng viên, mái các tòa nhà lợp ngói âm dương truyền thống, phần nóc cong nhẹ, trang trí các mô típ như rồng tranh châu, cá hóa rồng, dây lá. Diềm mái gắn mảnh gốm men xanh hình lá, tạo nên vẻ cổ kính.
Không gian bên trong đình Bình Hòa vẫn được bảo tồn gần như nguyên trạng
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Tiền điện được xây dựng theo kiểu 3 gian 2 chái, với hệ thống cột, kèo, xà bằng gỗ chắc chắn, tạo không gian cao rộng, thông thoáng.
Trung điện mang dáng dấp tứ trụ, nổi bật với án thờ gỗ lớn chạm khắc hình rồng tranh châu, bát tiên, tứ quý và chim hoa.
Họa tiết rồng trang trí trên nóc đình Bình Hòa, mang đậm dấu ấn kiến trúc đình làng Nam bộ
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG
Thông tin từ Đoàn phường 21 (quận Bình Thạnh cũ): "Theo truyền miệng, đình được xây dựng bằng kỹ thuật xuyên mộng (các thanh gỗ được ghép bằng khớp nối đục sẵn, ăn khít vào nhau - PV) mà không cần tới một chiếc đinh nào. Chính vì vậy mà người dân xưa có thể di chuyển nguyên trạng toàn bộ ngôi đình từ khu vực đường Vạn Kiếp về vị trí hiện tại".
Tuy nhiên, hiện chưa có tài liệu nào xác nhận đầy đủ về kỹ thuật này cũng như khả năng di dời nguyên trạng của công trình.
Đình Bình Hòa gần 200 năm tuổi nằm giữa khu dân cư phường Bình Thạnh (TP.HCM)
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG - HÀ THƯƠNG
Trải qua nhiều biến động, đình Bình Hòa vẫn là một trong số ít di tích ở TP.HCM còn lưu giữ được sắc phong thời Nguyễn, góp phần phản ánh đời sống tín ngưỡng và kiến trúc truyền thống của vùng đất Nam bộ.
Đình Bình Hòa là một trong số ít di tích ở TP.HCM còn lưu giữ sắc phong thời Nguyễn
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG
Thông tin tham quan đình Bình Hòa
- Địa chỉ: 15/77 Chu Văn An, quận Bình Thạnh cũ, TP.HCM.
- Thời gian mở cửa: Hằng ngày.
- Lưu ý: Trang phục lịch sự khi vào đình.
- Lễ Kỳ yên: 10 - 11.9 âm lịch hằng năm.
