Chi phí tăng mạnh, lợi nhuận teo tóp
Sáng 22.4, chị Phương Phạm - phụ trách kinh doanh của một hộ may gia công xuất khẩu - đưa hàng mẫu đến văn phòng đại diện bên mua hàng, trụ sở đặt trên đường Thi Sách (P.Sài Gòn, TP.HCM) cho khách. Chị kể giá gửi xe máy ngay lề đường từ 6.000 đồng trước đây đã lên 10.000 đồng rồi nay lên 12.000 đồng, tức tăng 20% so đầu năm. Tương tự, so với tháng 2, giá bán các nguyên phụ liệu dùng trong sản xuất tăng từ 15 - 60% vì giá nhập khẩu tăng, giá xăng dầu tăng… "Gần 2 tháng qua, ti tỉ thứ đều tăng giá nhưng giá bán thì không thể tăng theo. Đặc biệt, các hợp đồng đã ký từ đầu năm thì không thể điều chỉnh, có chăng tăng thêm phụ phí nhiên liệu, nhưng không đáng kể", chị Phương Phạm kể và liệt kê một số mặt hàng mua vào tại hộ sản xuất của chị đang tăng giá mạnh.
Đa số hộ kinh doanh cho hay chi phí đầu vào và chi phí tuân thủ tăng mạnh khiến lợi nhuận bị thu lại
ẢNH: NGỌC DƯƠNG
Với các hộ nhỏ hơn thì càng khó. Bà Cẩm Loan, bán tạp hóa tại P.Tân Hòa (TP.HCM), cho biết ngay cả với doanh thu 1 tỉ đồng/năm, tiệm tạp hóa của bà cũng không có lãi để đóng thuế. "Bán 1 hộp sữa bột cho trẻ nhỏ giá 750.000 đồng, lãi từ nhà nhập khẩu là 50.000 đồng; một thùng bia giá 430.000 đồng, lãi 30.000 đồng. Muốn có lãi 500.000 đồng/ngày, một ngày phải bán 10 hộp sữa, 17 thùng bia. Mà bán lẻ tiệm tạp hóa, ai mua để mà bán 10 hộp sữa hay 17 thùng bia đâu?", bà Tú thở dài.
"Đóng thuế theo kê khai, thuế tăng vọt gấp 5 - 7 lần so với lúc đóng thuế khoán. Đặc biệt, các chi phí tuân thủ tăng mạnh, chẳng hạn như phí hóa đơn, sổ sách kế toán, kê khai, mua bảo hiểm xã hội ngay cả với người làm thời vụ, đầu tư thiết bị số, nhân viên… lên đến hàng chục triệu đồng mỗi tháng và hàng trăm triệu đồng trong một năm. Lợi nhuận chưa bao giờ bị teo tóp và giảm sút như hiện nay. Thế nên, tôi đề xuất ngưỡng doanh thu được miễn thuế cho hộ kinh doanh nên là 3 tỉ đồng và đặc biệt hộ kinh doanh thuộc nhóm 3 cũng bình đẳng như các nhóm khác, được khấu trừ mức doanh thu không đóng thuế (hiện quy định 500 triệu đồng/năm và Bộ Tài chính đề xuất nâng lên 1 tỉ đồng/năm - NV)", bà Lan kiến nghị.
Thuế thế nào cho phù hợp ?
Trước thực tế trên, đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Thân (đoàn TP.HCM) kiến nghị với nhóm hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu - 5 tỉ đồng mỗi năm chỉ nên áp dụng một cơ chế thuế đơn giản, thay vì buộc kê khai chi tiết từng giao dịch. Ông cho rằng vấn đề không chỉ là thủ tục, mà là chi phí tuân thủ và rủi ro hộ kinh doanh phải gánh khi kê khai đang quá lớn. Trong khi đó, mong muốn duy nhất của những người kinh doanh là muốn tuân thủ pháp luật với chi phí thấp cùng độ rủi ro thấp nhất. "Cho hộ kinh doanh nộp mức thuế cố định trên doanh thu, nhằm giảm chi phí tuân thủ, đặc biệt giảm áp lực sổ sách kế toán. Để thực hiện việc này, có thể cho hộ kinh doanh tự kê khai mức doanh thu 3 lần, sau đó tính trung bình để lấy mức doanh thu bình quân chuẩn và áp thuế cố định trên mức doanh thu đó", vị này đề xuất.
PGS-TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội, nêu thực trạng do quá khó khăn, nhiều hộ kinh doanh đã chọn giải pháp đóng cửa. Thế nên, chính sách thu thuế đối với hộ kinh doanh phải tạo điều kiện để hộ, cá nhân yên tâm làm ăn. Phải đặt mục tiêu an sinh xã hội là trên hết, chứ không nên quá nặng về mục tiêu thu thuế. Tiếp cận từ góc độ đó, theo ông Ngân, nên phân cấp cho Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu theo từng giai đoạn, phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội của đất nước. Không nên mặc định mức doanh thu bao nhiêu vào luật để tính thuế. Tuy vậy, Chính phủ cũng cần có định hướng cụ thể về mức dự kiến để bảo đảm tính minh bạch và khả thi khi thực hiện.
Đồng quan điểm, GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (ĐH Kinh tế TP.HCM), chỉ rõ sau hơn 1 quý áp dụng về kê khai, chi phí tuân thủ đối với hộ kinh doanh cho thấy là quá lớn cũng như xác suất rủi ro khá cao. Trong khi đó, xung đột tại Trung Đông, đặc biệt là tình trạng đóng cửa eo biển Hormuz khiến giá cả hàng hóa thế giới biến động nhiều, chi phí năng lượng tăng, áp lực chi phí đầu vào đối với nền kinh tế toàn cầu đáng lo ngại. Bên cạnh đó, năm nay cũng là năm đầu tiên hộ kinh doanh được áp dụng cơ chế thuế mới, chuyển từ thuế khoán sang kê khai. Mọi thứ còn lạ lẫm, tâm lý sợ sai bao trùm dù ngành thuế đã rất nỗ lực hướng dẫn. Thế nên, việc thay đổi một mô hình quản lý, một thói quen kinh doanh trong lúc này phải được tính toán lại một cách thận trọng, phải có khoảng thời gian để thích nghi, thích ứng, nhằm giảm áp lực cho việc làm ăn kinh doanh.
"Nếu cứ nâng ngưỡng miễn thuế lên cao hơn nữa có thể lại không công bằng với khu vực doanh nghiệp nhỏ. Thế nên, dự thảo nghị định của Bộ Tài chính đề xuất giao cho Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu miễn thuế đối với hộ kinh doanh, tùy vào giai đoạn là cần thiết. Trong bối cảnh giá cả hàng hóa biến động, bất định, khó lường, tôi ủng hộ quan điểm này", ông Vinh nói và đề nghị thêm: "Nền kinh tế có nhiều loại hình kinh doanh khác nhau với tỷ suất lợi nhuận khác nhau. Nên khi Chính phủ quyết định ngưỡng, cần phân loại theo nhóm sản xuất kinh doanh với tỷ suất lợi nhuận khác nhau, tương ứng với doanh thu...".
