Các chuyên gia chỉ ra tầm quan trọng của hạ tầng năng lượng cho sự phát triển chung là rất lớn - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Năng lượng là "nút thắt" hay "hệ số nhân" tăng trưởng?
Ông Thái Hoàng Quỳnh - Giám đốc kinh doanh mảng điện và lưới điện, Schneider Electric Việt Nam và Campuchia (tập đoàn hoạt động trong lĩnh vực công nghệ năng lượng) - đặt vấn đề: "Câu hỏi thực sự bây giờ không phải là liệu sự tăng trưởng có đến hay không, mà liệu hạ tầng năng lượng của đất nước có theo kịp tốc độ, sự phức tạp và kỳ vọng của sự tăng trưởng đó hay không?".
Đại diện Schneider Electric chỉ ra rằng thế giới đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi mang tính cấu trúc với ba xu hướng lớn.
Thứ nhất, hệ thống năng lượng toàn cầu đang chuyển từ mô hình tập trung, phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch sang điện hóa, phân tán và carbon thấp. Tại Việt Nam, nhu cầu điện năng (sản xuất và nhập khẩu) dự báo tăng 2,4 lần (đến năm 2050), theo Quy hoạch điện 8, trong khi năng lượng tái tạo đang mở rộng nhanh chóng. Công suất năng lượng tái tạo đã vượt mốc 21 GW và đặt mục tiêu đạt 47% tổng công suất lắp đặt vào năm 2030.
Ông Thái Hoàng Quỳnh tham luận với chủ đề "Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua hạ tầng năng lượng" - Ảnh: THANH VIẾT LÊ
Thứ hai, sự bùng nổ của số hóa và trí tuệ nhân tạo khiến nhu cầu điện không chỉ tăng về lượng mà còn đòi hỏi độ ổn định tuyệt đối. Các trung tâm dữ liệu, nhà máy thông minh hay đô thị số đều yêu cầu nguồn điện tin cậy liên tục 24/7.
Thứ ba, chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ. Các chuỗi cung ứng đang lên kế hoạch điều chỉnh mạng lưới hoạt động, ưu tiên những quốc gia có môi trường ổn định và hạ tầng sẵn sàng, đặc biệt là hạ tầng năng lượng.
Trong bối cảnh này, Việt Nam nổi lên như một điểm đến hấp dẫn nhờ vị trí địa lý, lực lượng lao động trẻ và chính sách mở cửa. Tuy nhiên cơ hội chỉ trở thành lợi thế khi hạ tầng đủ sức "đỡ" dòng vốn. Nói cách khác, hạ tầng năng lượng không còn là hạ tầng kỹ thuật, mà đã trở thành hạ tầng kinh tế.
Ông Quỳnh khẳng định: "Nếu năng lượng không sẵn sàng, tăng trưởng sẽ chậm lại. Nếu được vận hành thông minh, năng lượng sẽ là hệ số nhân giúp tăng tốc phát triển".
Phương trình tăng trưởng mới, phải "xanh", "đủ và linh hoạt"
Từ ba xu hướng trên, một "phương trình tăng trưởng" mới đang hình thành. Theo các chuyên gia, tăng trưởng trong kỷ nguyên năng lượng và công nghiệp thông minh phụ thuộc vào bốn yếu tố: nguồn điện đáng tin cậy, hệ thống linh hoạt, khả năng tiếp cận năng lượng và tốc độ triển khai.
Nếu thiếu một trong bốn yếu tố này, tăng trưởng sẽ bị kìm hãm. Ngược lại, khi năng lượng được vận hành thông minh, nó trở thành hệ số nhân cho toàn bộ nền kinh tế.
Điều này đặc biệt rõ trong bối cảnh AI phát triển nhanh. Nhu cầu năng lượng cho các trung tâm dữ liệu toàn cầu được dự báo có thể tăng gấp bốn lần từ nay đến năm 2030.
Với Việt Nam, nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ cao, bài toán điện năng sẽ là điều kiện tiên quyết.
Theo ông Thái Hoàng Quỳnh, điểm đáng chú ý là cách tiếp cận đối với hạ tầng năng lượng đang thay đổi.
Trước đây, câu chuyện chủ yếu xoay quanh giảm phát thải. Nhưng trong giai đoạn hiện nay, hệ thống năng lượng của tương lai phải đáp ứng đồng thời ba yêu cầu là đáng tin cậy, linh hoạt và bền vững.
Điều này kéo theo sự thay đổi về cấu trúc hạ tầng. Lưới điện truyền thống đơn hướng được cho là không đủ đáp ứng nhu cầu trước sự gia tăng của năng lượng tái tạo, xe điện và các phụ tải mới như trung tâm dữ liệu.
Thay vào đó là mô hình lưới điện số, có khả năng giám sát và tối ưu theo thời gian thực, kết hợp với các cấu phần như lưới điện siêu nhỏ, hệ thống lưu trữ năng lượng, tòa nhà thông minh và chuỗi cung ứng bền vững.
Nói cách khác, hạ tầng năng lượng không còn là những đường dây và trạm biến áp riêng lẻ, mà trở thành một hệ sinh thái tích hợp.
Nếu hạ tầng không theo kịp, cơ hội có thể chuyển sang quốc gia khác
Ở góc độ đô thị, các chuyên gia cho rằng Việt Nam đang bước sang giai đoạn mới, từ mở rộng nhanh sang phát triển bền vững.
Có ba thay đổi đang diễn ra rõ nét, gồm: quy hoạch theo hướng hệ thống thay vì cục bộ; dòng vốn chuyển dịch sang hạ tầng truyền tải, lưu trữ và nền tảng số; và ưu tiên ngày càng cao cho tính sẵn sàng của hạ tầng. Trong đó thách thức lớn nhất không còn là tham vọng, mà là năng lực triển khai.
Thực tế cho thấy các dự án hạ tầng quy mô lớn từ đô thị, công nghiệp đến logistics đều phụ thuộc trực tiếp vào khả năng cung ứng năng lượng ổn định. Mỗi sự cố điện, mỗi điểm nghẽn truyền tải đều có thể kéo theo chi phí lớn cho doanh nghiệp và nền kinh tế.
Theo các chuyên gia, sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu đang tạo ra "cửa sổ cơ hội" hiếm có cho Việt Nam. Nhưng đây không phải là cơ hội vô hạn.
Trong cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư, các quốc gia không chỉ so sánh về chi phí lao động hay ưu đãi thuế, mà ngày càng dựa vào chất lượng hạ tầng, đặc biệt là năng lượng.
Nếu hạ tầng không theo kịp, cơ hội có thể chuyển sang quốc gia khác. Ngược lại, nếu giải được bài toán năng lượng, Việt Nam không chỉ giữ được đà tăng trưởng, mà còn có thể bứt phá trong chuỗi giá trị toàn cầu.
