Du khách tương tác với màn hình cảm ứng tại Bảo tàng TP.HCM - Ảnh: HOÀI PHƯƠNG
Hệ thống bảo tàng TP.HCM từng bước 'làm mới' trải nghiệm văn hóa cho người dân bằng cách đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào hoạt động trưng bày, thuyết minh và quản lý hiện vật.
Việc số hóa và ứng dụng công nghệ tiên tiến không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn mở ra nhiều cách tiếp cận mới, giúp người dân tiếp cận nhiều hơn các hiện vật, di sản.
Dùng công nghệ kể chuyện lịch sử
Ông Phạm Thành Nam - Giám đốc Bảo tàng Tôn Đức Thắng - cho Tuổi Trẻ biết hiện bảo tàng đang quản lý, lưu giữ 17.195 hiện vật và tư liệu. Trong đó có 1.388 hiện vật gốc liên quan trực tiếp đến cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Tôn Đức Thắng và 15.807 tư liệu gồm hình ảnh, tư liệu giấy, bản sao, sách, báo và nhiều nguồn tư liệu tham khảo khác.
"Trọng tâm là xây dựng cơ sở dữ liệu số đồng bộ về hiện vật, tư liệu; đẩy mạnh số hóa, chuẩn hóa và từng bước ứng dụng các công nghệ tiên tiến trong trưng bày tương tác, các nền tảng truyền thông số. Sự thay đổi này hướng tới hiện đại hóa hoạt động của bảo tàng, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công chúng, thu hút người dân đến bảo tàng, phù hợp với xu thế phát triển của di sản văn hóa trong giai đoạn mới", ông Nam chia sẻ.
Bảo tàng cũng đăng ký thực hiện hai dự án công nghệ thông tin gồm "Ứng dụng công nghệ trong quản lý và trưng bày tại Bảo tàng Tôn Đức Thắng" và "Ứng dụng công nghệ trong giám sát, quản lý hiện vật, phục chế hiện vật bằng công nghệ in 3D tại Bảo tàng Tôn Đức Thắng", đã được Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM thông qua.
Hai dự án này được kỳ vọng sẽ trở thành bước đi quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của bảo tàng khi đi vào hoạt động, góp phần nâng cao hiệu quả công tác trưng bày, giáo dục, kiểm kê và bảo quản hiện vật, hướng tới mô hình bảo tàng hiện đại, chuyên nghiệp.
Du khách tham quan Bảo tàng Tôn Đức Thắng - Ảnh: HOÀI PHƯƠNG
Tăng trải nghiệm tham quan bằng công nghệ
Ông Lâm Ngô Hoàng Anh - Phó giám đốc Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, phụ trách quản lý, điều hành hoạt động bảo tàng - cho biết hơn 50 năm hình thành và phát triển, bảo tàng là địa chỉ văn hóa, du lịch quen thuộc, nơi giáo dục truyền thống lịch sử, góp phần nâng cao ý thức gìn giữ hòa bình và tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị giữa các dân tộc.
Hiện bảo tàng đang lưu giữ hơn 20.000 tài liệu, hiện vật và phim ảnh, được xem là những di sản ký ức vô giá. Trong đó có nhiều hiện vật quý do các cựu chiến binh và bạn bè quốc tế trao tặng.
Nhờ nỗ lực đổi mới để phục vụ du khách tốt hơn, bảo tàng đã lọt top 25 bảo tàng hấp dẫn nhất châu Á và top 10 bảo tàng đẹp nhất thế giới. Nhiều năm qua, bảo tàng triển khai các ứng dụng công nghệ tiên tiến như hệ thống vé tự động, thuyết minh đa ngôn ngữ, số hóa hiện vật 3D và xây dựng nền tảng tham quan trực tuyến.
Không gian trưng bày cũng được thiết kế kết hợp giữa hiện vật, âm thanh và ánh sáng để tạo cảm xúc cho du khách khi tham quan.
"Tại trưng bày chuyên đề Nguyễn Thị Bình - Trí tuệ, bản lĩnh và nhân cách phụ nữ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh, bảo tàng còn ứng dụng công nghệ thực tế ảo VR. Du khách có thể đeo kính vừa xem hiện vật vừa trải nghiệm không gian 360 độ tái hiện bối cảnh ký kết Hiệp định Paris. Đây là cách trực quan để đưa công nghệ vào phục vụ trải nghiệm tham quan", ông Hoàng Anh chia sẻ với Tuổi Trẻ.
Trong thời gian tới, các trưng bày chuyên đề ngắn hạn của bảo tàng cũng sẽ được số hóa và đưa lên nền tảng trực tuyến, qua đó trở thành nguồn tư liệu quý cho công chúng và các nhà nghiên cứu.
Du khách nước ngoài dùng thiết bị thuyết minh khi tham quan tại Bảo tàng Chứng tích chiến tranh
Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM cũng đầu tư mạnh vào công nghệ phục vụ trưng bày. Các màn hình cảm ứng và thiết bị thực tế tăng cường (AR) cho phép người xem khám phá các lớp phác họa ẩn dưới tranh sơn dầu hoặc tìm hiểu quy trình sáng tác thông qua các video tương tác.
Việc ứng dụng công nghệ giúp bảo tàng mang đến nhiều trải nghiệm mới mẻ, được xem là hướng đi quan trọng để các bảo tàng vừa bảo tồn di sản vừa nâng cao khả năng tiếp cận du khách trong thời đại số.
Bán vé trực tuyến
Bảo tàng Chứng tích chiến tranh là một trong những đơn vị tiên phong triển khai hình thức bán vé trực tuyến từ ngày 10-2.
Theo đó, du khách có thể mua vé với nhiều phương thức thanh toán như chuyển khoản hoặc thanh toán trực tuyến ngay trên website chính thức của bảo tàng. Hệ thống vé điện tử cho phép du khách chủ động lựa chọn thời gian tham quan, đồng thời nhận mã QR qua email sau khi hoàn tất giao dịch để quét mã vào cổng, không phải xếp hàng chờ đợi.
Ngoài ra, hệ thống còn giúp du khách cập nhật nhanh thông tin về các trưng bày chuyên đề, sơ đồ tham quan và các quy định cần thiết trước khi đến bảo tàng. Ông Lâm Ngô Hoàng Anh cho biết trong tháng đầu triển khai đã có hơn 2.000 lượt khách mua vé trực tuyến và số lượng khách sử dụng hình thức này ngày càng tăng.
Giáo dục di sản hướng đến học sinh, sinh viên
Các chương trình này tăng cường phối hợp với các cơ sở giáo dục, hướng đến học sinh, sinh viên và thanh thiếu niên trên địa bàn TP.HCM.
Sở cũng đặt mục tiêu phấn đấu số lượt khách tham quan tại các bảo tàng đạt khoảng 4 triệu lượt khách mỗi năm, đồng thời tăng tỉ lệ khách tham quan theo hình thức giáo dục, trải nghiệm và du lịch văn hóa, góp phần nâng cao hiệu quả phát huy giá trị di sản và nguồn thu cho các đơn vị sự nghiệp.
Bên cạnh đó, TP.HCM cũng đặt ra nhiệm vụ chuyển đổi số bảo tàng và di tích trong năm 2026, hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý di tích, di sản văn hóa phi vật thể thống nhất toàn thành phố, bảo đảm kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa.
