Các binh sĩ Mexico ngày nay phải sử dụng cả súng gây nhiễu UAV trong chiến dịch truy quét ma túy - Ảnh: El País
Hiện nay chỉ riêng lực lượng cảnh sát ở hầu hết quốc gia Mỹ Latin không đủ khả năng chặt đứt các vòi bạch tuộc tội phạm gieo rắc cái chết đen mà cần phải hiệp đồng quân đội.
Đòn thù đẫm máu
Thứ nhất, bởi cách đây đúng 11 năm, một cuộc vây bắt tên trùm này đã bị thất bại, thậm chí trực thăng quân đội Mexico còn bị bọn chúng sử dụng rocket vác vai bắn hạ. Thứ hai là hành tung của El Mencho vô cùng bí mật.
Hắn hầu như không bao giờ ở đâu yên một chỗ quá một đêm, xung quanh hắn luôn có ít nhất ba lớp bảo vệ với hỏa lực mạnh của quân đội như xe bọc thép, súng máy, súng bắn tỉa, hỏa tiễn vác vai có thể bắn hạ máy bay trực thăng và xe thiết giáp.
Đặc biệt, nhiều kẻ bảo vệ hắn là cựu quân nhân, cảnh sát có kỹ năng chiến đấu ở cấp độ quân đội lẫn kinh nghiệm đối phó với chính quyền. Ngoài ra, tên trùm El Mencho còn có một lực lượng bảo vệ đặc biệt từ xa là những người dân đã bị hắn mua chuộc bằng tiền bạc.
Trong khi hắn cực kỳ tàn bạo đến kinh hoàng với đối thủ cạnh tranh và các quân nhân, cảnh sát dám đối đầu với mình, thì hắn lại như "hiền nhân" với không ít người dân theo mình vì lợi ích.
Theo tờ El País, suốt nhiều năm Chính phủ Mỹ lẫn Mexico đã treo thưởng số tiền cao ngất ngưởng để bắt El Mencho. Trong đó Chính phủ Mỹ ra giá đến 15 triệu đô la, Chính phủ Mexico cũng công bố mức thưởng 1,6 triệu đô la. Đây là mức thưởng ngang bằng, thậm chí hơn cả nhiều "bố già" ma túy khét tiếng nhất ở khu vực Mỹ Latin.
Ngày 22-2-2026, từ tin tình báo Mỹ cung cấp lẫn các dữ liệu theo dõi trong nước, Bộ Quốc phòng Mexico quyết định đột kích Tapalpa, thị trấn miền núi vùng Jalisco, nơi ẩn náu và gặp bạn gái của tên trùm El Mencho. Đây là chiến dịch cấp độ quân đội lớn.
Ngoài lực lượng binh sĩ đặc nhiệm Mexico và lực lượng phản ứng nhanh đặc biệt của vệ binh quốc gia còn có cả thiết giáp và không quân tham gia. Binh lính đã tấn công khu nhà tên trùm ma túy ẩn náu và truy đuổi, bắn gục hắn cùng các vệ sĩ đang bỏ chạy lên núi.
El Mencho chết trên trực thăng cứu thương, kết thúc hành trình truy bắt và chống trả đẫm máu suốt nhiều năm. Ngay hiện trường cuộc đột kích cuối cùng này, quân đội Mexico đã thu giữ cả các hỏa tiễn vác vai, may là không có xe thiết giáp hay máy bay nào bị bắn hạ như chiến dịch thất bại năm 2015.
Tuy tên trùm cao nhất đã chết nhưng sự trả thù của băng đảng CJNG vẫn bùng nổ khủng khiếp. Theo El País, băng đảng khét tiếng này đã lập tức thiết lập hơn 250 chốt chặn trên 20 bang ngay hôm 22-2 nhằm làm tê liệt hoạt động dân sự, đặc biệt cản trở việc di chuyển trấn áp của quân đội, cảnh sát.
Chúng giao tranh trực diện với quân đội, đốt xe cộ, cơ sở kinh doanh khắp một nửa đất nước. Chính quyền nhiều bang không dám cho trẻ em đến trường, trong khi người lớn cũng không dám ra đường đi làm.
Tình hình nghiêm trọng đến mức Đại sứ quán Mỹ phải khẩn cấp kêu gọi công dân mình tìm nơi trú ẩn tại chỗ. Thống kê sơ bộ chỉ vài ngày sau khi tên trùm El Mencho bị tiêu diệt, hàng chục binh lính, cảnh sát và người dân vô tội đã bị giết vì đòn thù của tay chân hắn ở Mexico...
Trùm ma túy khét tiếng Escobar bị quân đội Colombia bắn hạ năm 1993 nhưng cuộc chiến chống ma túy ở quốc gia này vẫn nóng bỏng dai dẳng - Ảnh: Cipollini
Cuộc chiến chưa có hồi kết
Ngoài cuộc tấn công chấn động mới nhất vào băng đảng ma túy CJNG khét tiếng này, rất nhiều cuộc chiến giữa các chính quyền Mỹ Latin với băng đảng ma túy đều ở cấp độ chiến dịch quân sự đẫm máu.
Theo nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu và giảng dạy kinh tế (CIDE) Mexico, hiện có ít nhất 150 băng nhóm tội phạm liên quan ma túy có tổ chức đang tồn tại ở quốc gia này. Đây là con số khiến công cuộc chống tội phạm ma túy của chính quyền phải xem lại khi nó tăng mạnh so với năm 2006, thời điểm băng đảng ma túy còn ít hơn hẳn.
Hình thức băng đảng ở tội phạm ma túy ở Mỹ Latin đã tiến đến quy mô tập đoàn, phân chia địa bàn, công việc và doanh thu rất chuyên nghiệp. Nếu như trước đây mỗi băng cát cứ một địa bàn vài bang thì hiện nay lan rộng ra cả nước và tỏa vòi bạch tuộc chết chóc ra cả nước ngoài.
Mức độ đòn trả thù của chúng trước nỗ lực trấn áp của chính quyền cũng chuyên nghiệp hơn, tàn bạo hơn và mở rộng hơn. Cái thời những sát thủ bịt mặt phóng xe máy hay ngồi trong xe hơi bí mật xả đạn vào cảnh sát đã lùi vào quá khứ. Đòn trả thù cho thủ lĩnh El Mencho của băng đảng CJNG đã đến cấp độ tác chiến quân đội với hỏa lực vũ khí và lan rộng địa bàn.
Sở dĩ chúng có thể làm được như vậy là do buôn lậu vũ khí quân dụng hiện nay quá dễ dàng, trong khi không ít quân nhân, cảnh sát được huấn luyện bài bản đã "đổi màu" đầu quân tác chiến cho chúng.
Đặc biệt nhiều ông trùm ma túy không ngại chi số tiền khổng lồ để mua chuộc thanh niên và thuê huấn luyện viên quân sự từng trải chiến trường để xây dựng cho chúng cả "lực lượng quân đội" riêng.
Nỗ lực chống tội phạm ma túy ở Mỹ Latin, mà đặc biệt là các quốc gia điểm nóng như Colombia, Mexico, Ecuador, Brazil... thực sự đang diễn biến như cuộc chiến đẫm máu chưa có hồi kết dù sức mạnh quân đội đã được điều động hàng chục năm qua vào cuộc chiến này.
Ngày 7-2-2022, Văn phòng Liên hợp quốc về chống ma túy và tội phạm (UNODC) đã công bố kế hoạch tăng cường các biện pháp xử lý tội phạm có tổ chức, tội phạm ma túy và nạn tham nhũng tại khu vực Mỹ Latin. Bà Ghada Waly, Giám đốc điều hành UNODC, khẳng định Mỹ Latin và Caribbean là khu vực đặc biệt trong nỗ lực giải quyết các tình trạng nóng bỏng này.
Đến ngày 22-2-2024 tại thủ đô La Paz của Bolivia, Liên minh châu Âu (EU) và Cộng đồng các quốc gia Mỹ Latin và Caribbean (CELAC) tiếp tục tổ chức phiên họp cấp cao thứ 24 trong Cơ chế hợp tác phòng chống ma túy. Gần đây Chính phủ Mỹ cũng đã tổ chức nhiều cuộc họp song phương, đa phương và triển khai hành động quyết liệt chống ma túy ở khu vực...
Rõ ràng cuộc chiến chống ma túy nóng bỏng ở Mỹ Latin đã cho thấy đây không chỉ là cuộc chiến của một nước nào đó mà rất cần sự phối hợp chặt chẽ liên quốc gia. Ngoài đòn đánh trực tiếp của sức mạnh quân đội, cảnh sát vào các ông trùm, hang ổ sản xuất, đường dây vận chuyển ma túy còn phải có giải pháp chống tham nhũng trong chính các lực lượng này.
Thực tế thời gian qua cho thấy chính những kẻ biến chất từ quân đội, cảnh sát, kể cả một số chính trị gia, đã tiếp thêm sức mạnh hiệu quả cho tội phạm ma túy.
Đặc biệt, nỗ lực phòng chống ma túy cũng chỉ có thể bền vững khi thực hiện đồng thời các giải pháp phát triển kinh tế cho người dân. Hầu hết thành viên các băng đảng ma túy ở khu vực đều xuất thân từ thanh niên thất nghiệp, nghèo khổ bị cuốn hút bởi đồng tiền bẩn của ma túy.
Hiện nay bước đầu tạm cho thấy một số khu vực ở Mỹ Latin như Colombia, người dân giảm trở thành tay chân cho các băng đảng chính là nhờ giải pháp phát triển kinh tế của chính quyền đã hiệu quả.
Nếu như ngày trước băng đảng ma túy chủ yếu trả thù nhắm vào các quan chức ra lệnh và các cảnh sát, quân nhân trực tiếp hành động chống tội phạm thì bây giờ chúng nhắm đồng loạt vào cả hạ tầng dân sự, các nền tảng kinh tế để gây sợ hãi và bất mãn trong dân.
Chúng tin rằng tình trạng này mất kiểm soát, chính quyền sẽ phải đắn đo, cân nhắc hơn khi mạnh tay trấn áp băng đảng, vì đòn thù của chúng ảnh hưởng đến sự an toàn và đời sống kinh tế của người dân, tức lá phiếu cử tri.
