Cảnh sát TP Thẩm Dương hướng dẫn người cao tuổi nhận diện các chiêu thức lừa đảo sản phẩm sức khỏe - Ảnh: NHÂN DÂN NHẬT BÁO
Mô hình lừa đảo này đang phát triển thành một hệ sinh thái quy mô lớn ở Trung Quốc. Chỉ cần làm theo kịch bản có sẵn, đọc đúng lời thoại đã chuẩn bị, thậm chí không cần bất kỳ nền tảng y khoa nào, một người bình thường chỉ cần 3 ngày đào tạo là có thể trở thành chuyên gia nội dung về sức khỏe trên mạng.
Bẫy săn có tổ chức
Theo Tân Hoa xã ngày 1-4, nhiều tài khoản làm nội dung về dinh dưỡng, dưỡng sinh, giảm cân hay điều chỉnh sức khỏe thực chất không hoạt động như các kênh phổ biến kiến thức khoa học.
Phía sau các tài khoản này là các cơ sở đào tạo người làm nội dung sức khỏe - nơi học viên được hứa hẹn thu nhập cao, được cấp chứng chỉ, kịch bản và chỉ cần học cách truyền đạt để tạo niềm tin với người xem.
Trên nhiều nền tảng mạng xã hội lớn tại Trung Quốc, những khẩu hiệu như "cơ hội đổi đời cho người bình thường" hay "một phiên livestream kiếm 10.000 nhân dân tệ (38,5 triệu đồng)" xuất hiện nhan nhản, dễ dàng thu hút người muốn tìm việc.
Sau khi thu hút người tham gia, các cơ sở này thường tổ chức các buổi đào tạo miễn phí để giữ chân, tạo cảm giác cơ hội khan hiếm. Người học được dẫn vào các nhóm chat kín, lớp học trực tuyến hoặc mời đến các căn cứ livestream để học trực tiếp.
Tiếp đó, các khóa học sẽ chào bán với mức phí từ vài trăm đến vài chục nghìn nhân dân tệ.
Nhiều người đã không tiếc hàng chục nghìn nhân dân tệ để đóng học phí vì tin vào vỏ bọc việc nhẹ lương cao, nhưng những gì họ nhận được chỉ là một cú lừa.
Theo Tân Hoa xã ngày 1-4, một phụ nữ họ Vương (68 tuổi) đã mất hơn 8.000 nhân dân tệ (khoảng 30,8 triệu đồng) khi đăng ký nhiều khóa học, song các "giảng viên" liên tục bị thay đổi, dạy vài buổi rồi biến mất trước khi trung tâm cắt liên lạc hoàn toàn với bà.
Những thiệt hại về học phí mới chỉ là bước đầu. Báo Sức Khỏe Trung Quốc ngày 9-4 cho biết cốt lõi của các mô hình đào tạo này có dấu hiệu vận hành theo kiểu đa cấp.
Học viên thường được đưa vào các nhóm chat, được hứa hẹn về khoản hoa hồng cao nếu lôi kéo thêm người mới. Nhưng như vậy vẫn chưa đủ, học viên tiếp tục bị thúc ép tham gia các buổi đào tạo trực tiếp nhằm phát sinh thêm chi phí.
Một phụ nữ họ Phó ở tỉnh Giang Tô đã chi hơn 22.000 nhân dân tệ (khoảng 85 triệu đồng) phí thành viên để mua thực phẩm chức năng giá cao với lý do cơ sở đào tạo cho rằng bà phải tự dùng rồi mới có thể bán cho người khác.
Bà Phó cho biết có những học viên cùng khóa còn bị dụ dỗ chi hơn 100.000 nhân dân tệ (khoảng 385 triệu đồng) để tự lập phòng livestream, nhưng cuối cùng bị lừa mất trắng.
Giáo trình đào tạo của các cơ sở này thực chất chỉ tập trung vào kỹ thuật câu lượt xem, chốt đơn, khai thác tâm lý người xem và xây dựng hình tượng chuyên gia.
Nội dung thường bao gồm việc phóng đại hậu quả bệnh tật để gây hoang mang theo kịch bản có sẵn, sau đó đưa ra giải pháp như đang tư vấn chuyên môn.
Mục tiêu cuối cùng vẫn là dẫn dắt người xem mua sản phẩm được thổi phồng là chữa bách bệnh - từ viêm mũi, cao huyết áp, mỡ máu cao, đường huyết cao, cho đến ung thư.
Rủi ro ngang lừa đảo viễn thông
Lừa đảo về nội dung sức khỏe và sản phẩm chăm sóc sức khỏe tại Trung Quốc trong năm 2025 được cơ quan quản lý nước này đánh giá đã phát triển thành một chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh.
Phó chủ nhiệm Ủy ban Phổ cập y học thuộc Hội Y học Bắc Kinh, ông Bàng Vũ, từng nhận định rằng các quảng cáo sản phẩm sức khỏe giả, livestream giả danh chuyên gia và phổ cập kiến thức giả, tư vấn sai... nguy hại không kém lừa đảo viễn thông.
Theo số liệu từ Tổng cục Quản lý thị trường Trung Quốc, trong nửa đầu năm 2025, cơ quan chức năng đã xử lý 1.666 vụ vi phạm pháp luật về quảng cáo y tế với tổng số tiền phạt và tịch thu đạt 12,78 triệu nhân dân tệ (khoảng 1,78 triệu USD), trung bình 9 vụ/ngày. Nhóm bị nhắm tới nhiều nhất là người cao tuổi và bệnh nhân mắc bệnh mạn tính.
Cuối năm 2025, cơ quan chức năng Trung Quốc tiếp tục triển khai chiến dịch kiểm tra xử lý các hành vi quảng cáo sai sự thật liên quan đến thuốc và thực phẩm chức năng dành cho người cao tuổi.
Kết quả xử lý được 6.175 vụ vi phạm với tổng số tiền phạt và tịch thu lên tới 103,5 triệu nhân dân tệ (khoảng 14,6 triệu USD).
Tháng 3-2026 vừa qua, quy định về siết chặt giám sát quản lý người bán hàng trực tuyến và các nền tảng thương mại điện tử thực hiện trách nhiệm an toàn thực phẩm cũng bắt đầu có hiệu lực.
Theo đó, người làm nội dung bán thực phẩm hoặc sản phẩm sức khỏe phải công khai giấy phép kinh doanh hoặc thông tin đăng ký ngay trên tài khoản hoạt động.
Quy định mới siết trách nhiệm đối với các nền tảng công nghệ và tổ chức đào tạo người làm nội dung sức khỏe, yêu cầu các nền tảng phải xây dựng cơ chế kiểm soát rủi ro, ứng dụng công nghệ để phát hiện vi phạm theo thời gian thực.
Doanh nghiệp hoặc tổ chức vi phạm có thể bị phạt từ 100.000 nhân dân tệ đến 1 triệu nhân dân tệ trong trường hợp nghiêm trọng.
Trao đổi với Tân Hoa xã về các biện pháp xử lý mới, giáo sư Vũ Di Văn, Phó viện trưởng Học viện Luật thuộc Đại học Vũ Hán, cho rằng cần xử lý nghiêm các tổ chức lấy danh nghĩa đào tạo nhưng thực chất lừa đảo hoặc đa cấp, đồng thời công bố các vụ án điển hình để tạo tác dụng răn đe.
Ông Vũ cũng đề xuất xây dựng cơ chế tiếp nhận tố cáo và phối hợp điều tra tại Trung Quốc, do nhiều đường dây lừa đảo hoạt động xuyên các tỉnh thành, khiến việc xử lý riêng lẻ ở từng địa phương khó hiệu quả.
Người tiêu dùng cần thận trọng
Theo tờ Quang Minh Nhật báo ngày 21-4, đại diện Ủy ban Y tế và Sức khỏe quốc gia Trung Quốc, ông Hồ Cường, khuyến cáo người tiêu dùng cần thận trọng với các sản phẩm được thổi phồng là "chuyên gia tư vấn" hoặc "bác sĩ khuyên dùng".
Ngoài ra cũng không nên tin vào các câu chuyện hoặc thành tích chữa bệnh không có nguồn gốc, vì sản phẩm càng được tô vẽ với nhiều danh hiệu thì nguy cơ lừa đảo sẽ càng cao.
