Bà Sharon Walmsley - Giám đốc Phòng khám HIV tại Bệnh viện Đa khoa Toronto - Ảnh: thecanadianpress.com
Một người đàn ông 62 tuổi mà giới khoa học gọi là "Bệnh nhân Toronto", được ghi nhận là ca mắc HIV đầu tiên tại Canada đã đạt được trạng thái thuyên giảm bền vững sau khi trải qua ca ghép tủy xương từ người hiến mang đột biến hiếm gặp có khả năng kháng virus.
Trường hợp này được các chuyên gia thuộc Mạng lưới Y tế Đại học Toronto và Đại học Toronto phối hợp theo dõi, điều trị và nghiên cứu.
Phóng viên TTXVN tại Canada dẫn lời các nhà khoa học sở tại cho biết bệnh nhân đã ngừng sử dụng thuốc kháng virus từ tháng 7-2025, song đến nay vẫn không phát hiện HIV trong cơ thể. Thành công này mở ra thêm hướng nghiên cứu mới trong nỗ lực tìm kiếm phương pháp điều trị HIV ít xâm lấn hơn.
Bà Sharon Walmsley - Giám đốc Phòng khám HIV tại Bệnh viện Đa khoa Toronto - khẳng định kết quả trên đã đưa Canada vào nhóm các quốc gia có đóng góp đáng chú ý trong nghiên cứu hướng tới chữa khỏi HIV.
Theo thông tin từ nhóm nghiên cứu, thế giới đến nay mới ghi nhận khoảng 10 bệnh nhân được xem là đã khỏi HIV sau các thủ thuật tương tự.
"Bệnh nhân Toronto" hiện chưa được chính thức xếp vào nhóm này, nhưng được coi là đang trong tình trạng thuyên giảm bền vững. Nếu tiếp tục không phát hiện HIV trong thời gian tới, "Bệnh nhân Toronto" có thể được xem là một ca khỏi bệnh theo tiêu chuẩn quốc tế.
"Bệnh nhân Toronto" được chẩn đoán mắc HIV và ung thư hạch Burkitt giai đoạn 4 vào năm 1999. Sau quá trình hóa trị và dùng thuốc kháng virus, tình trạng của cả hai căn bệnh đều được ghi nhân thuyên giảm.
Tuy nhiên, người nhiễm HIV thông thường phải dùng thuốc kháng virus suốt đời, do virus có khả năng ẩn náu tại các "ổ chứa" trong cơ thể và có thể hoạt động trở lại nếu ngừng thuốc.
Đến tháng 7-2020, bệnh nhân phát triển hội chứng rối loạn sinh tủy, được cho là hậu quả lâu dài của quá trình hóa trị trước đó. Bệnh tình sau đó tiến triển thành bệnh bạch cầu dòng tủy cấp vào tháng 11-2021, khiến yêu cầu ghép tủy xương trở thành lựa chọn điều trị cần thiết.
Điểm đặc biệt là nguồn tủy thay thế được lựa chọn có chủ đích. Người hiến mang một dạng đột biến tự nhiên hiếm gặp, khiến tế bào miễn dịch có khả năng kháng HIV, qua đó tạo ra hệ miễn dịch mới có khả năng chống lại virus.
Về cơ chế, hệ miễn dịch cũ của bệnh nhân, nơi HIV có thể tồn tại, bị loại bỏ và thay thế bằng hệ miễn dịch mới từ người hiến. Sau ca ghép tủy tại Trung tâm Ung thư Princess Margaret, các nhà nghiên cứu ghi nhận lượng HIV trong tế bào của người bệnh giảm dần.
Tuy nhiên, bác sĩ Mario Ostrowski tại Bệnh viện St. Michael’s khẳng định ghép tủy xương là thủ thuật có rủi ro cao, tỉ lệ tử vong có thể lên tới gần 20%. Do đó, đây không phải là cách điều trị thực tế, an toàn hay hiệu quả về chi phí cho khoảng 65.000 người đang sống chung với HIV tại Canada.
Dù vậy, trường hợp "Bệnh nhân Toronto" có ý nghĩa rất lớn về mặt khoa học. Theo bà Walmsley, thách thức lớn nhất trong nghiên cứu HIV hiện nay là tìm ra cách thức loại bỏ virus khỏi các tế bào ở trạng thái ngủ.
Trường hợp "Bệnh nhân Toronto" cho thấy nếu có thể thay thế hoặc tái lập hệ miễn dịch theo hướng kháng virus, HIV có thể bị kiểm soát đến mức không còn phát hiện được sau khi ngừng thuốc.
Các nhà khoa học cho rằng hướng nghiên cứu tiếp theo là tìm cách mô phỏng tác dụng của đột biến tự nhiên nói trên bằng thuốc hoặc công nghệ sinh học, qua đó ngăn HIV xâm nhập tế bào mà không cần thực hiện quy trình ghép tủy xương.
