Ông Trump tại một sự kiện ở Phòng Bầu dục, Nhà Trắng, ngày 23-4 - Ảnh: REUTERS
Theo Hãng tin AP ngày 28-4, các thành viên của Hội đồng Khoa học quốc gia Mỹ cho biết họ nhận được email từ Văn phòng Nhân sự Tổng thống hôm 24-4, thông báo việc bị bãi nhiệm "có hiệu lực ngay lập tức".
Ông Keivan Stassun, một thành viên khác trong hội đồng, cũng xác nhận thông tin này, cho biết quyết định gây ra "thất vọng lớn", dù không hoàn toàn bất ngờ.
Cơ quan này thường gồm khoảng 25 thành viên do tổng thống bổ nhiệm với nhiệm kỳ sáu năm.
Thành phần hội đồng chủ yếu là các nhà khoa học đến từ giới học thuật, cùng đại diện từ các phòng thí nghiệm quốc gia, tổ chức phi lợi nhuận và khu vực công nghiệp, với chuyên môn đa dạng từ thiên văn học, toán học đến kỹ thuật hàng không vũ trụ.
Trụ sở Quỹ Khoa học quốc gia Mỹ (NSF) tại bang Virginia - Ảnh: AP
Động thái sa thải diễn ra trong bối cảnh chính quyền ông Trump đang gia tăng sức ép đối với các thể chế độc lập kể từ khi vị tổng thống nhậm chức vào đầu năm 2025.
Hãng tin Reuters dẫn ý kiến từ nhiều chuyên gia chính trị cho rằng Nhà Trắng đang tìm cách tái cấu trúc các cơ quan này bằng việc thay thế nhân sự, đưa những người trung thành vào vị trí lãnh đạo và loại bỏ các tiếng nói phản biện.
Theo bà Gil, hội đồng dự kiến họp trực tiếp vào tuần tới và đang hoàn tất một báo cáo quan trọng về tình trạng khoa học của Mỹ thì bất ngờ bị giải thể.
Việc giải tán toàn bộ hội đồng cũng làm dấy lên lo ngại về khả năng giám sát độc lập đối với các quyết định liên quan đến khoa học và nghiên cứu.
Trước đó, chính quyền ông Trump từng đề xuất cắt giảm hơn một nửa ngân sách khoảng 9 tỉ USD của NSF, nhưng kế hoạch này đã bị Quốc hội bác bỏ. Tuy nhiên, đề xuất cắt giảm tương tự tiếp tục được đưa ra cho năm tới.
Theo ông Stassun, việc không còn hội đồng tư vấn có thể khiến các quyết định cắt giảm ngân sách trở nên dễ thực hiện hơn, đồng thời đe dọa các khoản đầu tư vào nghiên cứu cơ bản và đào tạo thế hệ nhà khoa học tương lai.
Phản hồi về vụ việc, một quan chức Nhà Trắng cho biết các quyền hạn của hội đồng - vốn được Quốc hội trao khi thành lập - có thể cần được cập nhật, đồng thời khẳng định hoạt động của NSF "vẫn sẽ tiếp tục mà không bị gián đoạn".
