Năm 1989, K-278 Komsomolets của Liên Xô chìm xuống độ sâu 1.680 m sau một vụ hỏa hoạn, khiến hầu hết thủy thủ đoàn thiệt mạng. Con tàu mang theo một lò phản ứng hạt nhân giúp cung cấp năng lượng và hai ngư lôi hạt nhân, làm dấy lên những lo ngại về ô nhiễm môi trường.
Nhà sinh thái phóng xạ biển Justin Gwynn từ Cơ quan An toàn Bức xạ và Hạt nhân Na Uy cùng đồng nghiệp phân tích dữ liệu từ cuộc khảo sát chi tiết về xác tàu bằng phương tiện điều khiển từ xa AEgir6000năm 2019. Kết quả nghiên cứu công bố trên tạp chí PNAS hôm 23/3, cho thấy tàu ngầm đang rò rỉ phóng xạ theo từng đợt.
Hình ảnh sonar (công nghệ định vị thủy âm) của tàu ngầm K-278 Komsomolets dưới đáy biển Na Uy, bên trên là phương tiện điều khiển từ xa AEgir6000. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hàng hải/AEgir6000
Lò phản ứng đang xuống cấp, thải ra những luồng vật chất phóng xạ nhìn thấy được vào nước. Nhóm nghiên cứu cho biết, lò phản ứng đã rò rỉ hơn 30 năm, nhưng có rất ít bằng chứng về sự tích tụ hạt nhân phóng xạ trong môi trường xung quanh tàu vì hạt nhân phóng xạ thoát ra nhanh chóng bị pha loãng trong nước biển.
Nhóm nghiên cứu phát hiện, quá trình rò rỉ không liên tục mà xảy ra theo từng đợt không đều từ một số vị trí cụ thể dọc thân tàu. Mẫu vật thu thập từ luồng vật chất phóng xạ phun ra cho thấy xung quanh tàu, nồng độ stronti và xesi cao hơn 400.000 và 800.000 lần so với mức trung bình ở Biển Na Uy. Nồng độ urani và plutoni cao cũng cho thấy nhiên liệu hạt nhân bên trong lò phản ứng đang bị ăn mòn.
Tuy nhiên, cách tàu ngầm vài mét, mức ô nhiễm phóng xạ giảm mạnh, tức các đồng vị phóng xạ đã nhanh chóng phân tán. Các mẫu bọt biển, san hô, hải quỳ sống trên xác tàu có nồng độ xesi hơi cao, nhưng không có dấu hiệu biến dạng hoặc tổn thương rõ ràng nào khác. Lớp trầm tích xung quanh cũng chứa rất ít dấu hiệu ô nhiễm.
Nghiên cứu mới cũng chỉ ra, những chỗ bịt kín khoang ngư lôi, được thực hiện năm 1994, vẫn còn nguyên vẹn. Nhóm nhà khoa học cũng chưa thấy dấu hiệu plutoni cấp độ vũ khí rò rỉ ra môi trường.
Luồng vật chất phóng xạ rò rỉ từ tàu K-278 Komsomolets. Video: YouTube/Havforskningen
Chìm sâu dưới đáy biển và hư hỏng nặng, K-278 Komsomolets sẽ ngày càng mất độ bền cấu trúc theo thời gian. Vì vậy, tương lai của con tàu vẫn đáng lo ngại. Nhóm nghiên cứu nhận định, cần tiến hành những cuộc điều tra sâu hơn để xác định cơ chế đằng sau các vụ rò rỉ đã quan sát được, quá trình ăn mòn bên trong lò phản ứng và hệ quả, cũng như số phận của vật liệu hạt nhân còn lại trong lò.
Theo Gwynn cùng đồng nghiệp, K-278 Komsomolets mang đến cơ hội độc đáo để tìm hiểu rủi ro từ những lò phản ứng khác bị chìm hoặc vứt bỏ ở Bắc Cực, tai nạn liên quan đến tàu chạy bằng năng lượng hạt nhân và công nghệ hạt nhân khác trên biển. Do đó, họ đánh giá việc tiếp tục theo dõi tình trạng của con tàu vô cùng quan trọng.
Thu Thảo (Theo Science Alert, Phys)
