Những mục tiêu Mỹ chưa hoàn thành trong chiến sự Iran

Trong bài phát biểu được công bố vài giờ sau khi Mỹ cùng Israel phát động chiến dịch không kích quy mô lớn vào Iran sáng 28/2, Tổng thống Donald Trump tuyên bố mục đích của Washington là "bảo vệ người dân Mỹ bằng cách loại bỏ các mối đe dọa từ Iran".

Ông đề ra 5 mục tiêu chính mà chiến dịch cần hoàn thành trong khoảng thời gian 4-5 tuần. Tuy nhiên, khi cuộc chiến sắp bước vào tuần thứ 6, các mục tiêu này đều đang dang dở.

Phá hủy chương trình tên lửa Iran

Xóa sổ hoàn toàn ngành công nghiệp tên lửa của Iran là mục tiêu đầu tiên mà ông Trump đặt ra khi phát động chiến dịch tập kích, với những cuộc ném bom, phóng tên lửa không ngớt trong hơn một tháng qua.

Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, ngày 1/4 thông báo hơn 12.300 mục tiêu tại Iran đã bị tập kích kể từ đầu xung đột. Nhiều bệ phóng, tên lửa đạn đạo và nhà máy sản xuất tên lửa Iran đã bị phá hủy trong các cuộc tấn công của Mỹ - Israel.

"Tên lửa của họ đã gần như cạn kiệt hoặc bị vô hiệu hóa", Tổng thống Trump tuyên bố khi phát biểu trước toàn quốc hôm 1/4.

Dù vậy, New York Times cho rằng nhiều tên lửa và bệ phóng của Iran hiện vẫn nguyên vẹn, có thể do được cất giấu dưới các hầm ngầm kiên cố. Ngay sau bài phát biểu trước toàn quốc của ông Trump, Iran đã phóng loạt tên lửa thứ ba chỉ trong hơn ba giờ nhằm vào các mục tiêu ở Israel.

Tehran cũng đang tiếp tục khai hỏa máy bay không người lái (UAV) nhằm vào các mục tiêu tại Trung Đông, nhằm trả đũa chiến dịch tập kích của đối phương, gây thiệt hại với các cơ sở hạ tầng trọng yếu như nhà máy luyện kim, cơ sở lọc nước biển, hay nhà máy điện.

Xóa sổ hải quân Iran

CENTCOM cho biết hơn 155 tàu Iran đã bị phá hủy hoặc hư hại tính đến ngày 1/4. Tổng thống Trump cùng ngày cũng tuyên bố hải quân và không quân Iran đã "biến mất".

Cuộc tấn công đáng chú ý nhất diễn ra ở ngoài khơi Sri Lanka hồi đầu tháng 3, khi tàu ngầm Mỹ phóng ngư lôi Mark 48 đánh chìm khu trục hạm IRIS Dena chở theo 180 người. Thông tin sơ bộ cho thấy ít nhất 80 người đã thiệt mạng.

Chiến hạm Iran khi đó đang trên đường về nước sau khi tham gia cuộc diễn tập hải quân ở Ấn Độ. Mỹ cũng tham dự hoạt động này.

Trong khi đó, New York Times nhận định Mỹ - Israel mới chỉ phá hủy phần lớn hải quân Iran chứ chưa xóa sổ hoàn toàn. Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hiện vẫn có khả năng đe dọa tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz, khiến dòng chảy năng lượng qua tuyến hàng hải huyết mạch này gần như đình trệ.

Vô hiệu hóa lực lượng ủy nhiệm của Iran

Trong thông điệp được công bố hôm 28/2, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ khiến các nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn tại Trung Đông "không thể tiếp tục gây bất ổn cho khu vực hoặc thế giới và tấn công lực lượng chúng tôi".

Ông cũng nhấn mạnh sẽ không để những lực lượng này dùng thiết bị nổ tự chế (IED) để "sát hại và gây thương tích nghiêm trọng cho hàng nghìn người, trong đó có nhiều công dân Mỹ".

Tuy nhiên, sau hơn một tháng Trung Đông chìm trong xung đột, các nhóm vũ trang thuộc "Trục Kháng chiến" do Iran hậu thuẫn vẫn tiếp tục hoạt động. Một số lực lượng dân quân Iraq thân Iran đã phóng rocket và UAV nhằm vào các tòa nhà ngoại giao của Mỹ. Nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon, lực lượng ủy nhiệm mạnh nhất Iran, vẫn tồn tại dù liên tục bị Israel tấn công trong những năm gần đây.

Việc ông Trump nhắc đến IED cũng được cho là không còn phù hợp với tình hình thực tế. Cách đây hai thập kỷ, một số nhóm vũ trang Hồi giáo dòng Shiite do Iran hậu thuẫn tại Iraq từng dùng loại vũ khí này để phục kích lực lượng Mỹ, song phương pháp đó không còn được các nhóm dân quân Trung Đông áp dụng trong những năm qua.

Giờ đây, các nhóm này đã chuyển sang sử dụng rocket và UAV để tập kích các mục tiêu liên quan đến lợi ích của Mỹ. Mối đe dọa từ UAV được cho là lớn hơn và khó đối phó hơn nhiều so với IED.

Đảm bảo Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân

Tổng thống Trump tuyên bố mục tiêu của Mỹ khi tấn công Iran là đảm bảo nước này "không bao giờ sở hữu vũ khí nguyên tử", dù các cơ quan tình báo của Washington nhận định Tehran chưa quyết định phát triển loại khí tài này trước khi xung đột bùng phát.

Nhà Trắng cho rằng kho uranium làm giàu cao của Iran, vốn được Tehran xây dựng và tích trữ sau khi ông Trump hồi năm 2018 rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân đạt được dưới người tiền nhiệm Barack Obama, là bằng chứng cho thấy quốc gia Tây Á này muốn duy trì tham vọng chế tạo vũ khí nguyên tử. Iran bác bỏ cáo buộc, nói rằng chương trình hạt nhân của họ chỉ phục vụ mục đích hòa bình.

Chiến dịch không kích do Tổng thống Trump ra lệnh tiến hành hồi tháng 6/2025 đã khiến ba cơ sở hạt nhân quan trọng tại Iran bị hư hại nghiêm trọng. Dù vậy, giới chức Mỹ nhận định lượng lớn uranium làm giàu cao của Iran đang bị vùi bên trong các đường hầm mà họ chưa có phương án xử lý.

CNN dẫn nguồn thạo tin cho biết bất kỳ kế hoạch nào nhằm tịch thu số uranium trên đều đòi hỏi Mỹ phải triển khai lực lượng đặc nhiệm vào lãnh thổ Iran và tiến hành các chiến dịch đột kích táo bạo, điều được đánh giá là có rủi ro rất lớn.

Tổng thống Trump hôm 1/4 tuyên bố "không quan tâm" đến việc thu giữ kho uranium làm giàu cao của Iran do chúng nằm sâu dưới lòng đất, dù trước đó nói muốn số uranium này.

Thay đổi chế độ tại Iran

Trong thông điệp được đăng hôm 28/2, Tổng thống Mỹ khuyến cáo người dân Iran tìm nơi trú ẩn và tránh ra ngoài trong lúc các cuộc tấn công đang diễn ra. Ông kêu gọi họ ra đường "giành lấy chính quyền" sau khi bom đạn ngừng rơi, nhấn mạnh đây có thể là "cơ hội duy nhất trong nhiều thế hệ".

Theo New York Times, Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã cam kết với Tổng thống Trump trước khi xung đột bùng phát rằng Israel có thể giúp kích động một cuộc nổi dậy để lật đổ chính quyền Iran. Tuy nhiên, kế hoạch này đã không thành hiện thực, khi không có dấu hiệu nào về một phong trào nổi dậy quy mô lớn trong lòng Iran.

Tổng thống Trump sau đó đưa ra lời giải thích rằng Iran về cơ bản đã "thay đổi chế độ" vì lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và hàng loạt quan chức cấp cao tại nước này đã thiệt mạng sau các cuộc tập kích của Mỹ - Israel.

Dù vậy, chính quyền hiện tại ở Iran không khác nhiều so với trước, vẫn mang tính thần quyền, có quan điểm chống Mỹ và đang tiếp tục nỗ lực kháng cự. Mojtaba Khamenei, Lãnh tụ Tối cao mới của Iran, là con trai của ông Ali Khamenei và có lập trường thậm chí còn cứng rắn hơn cha.

Ông Trump gần đây còn nêu thêm một mục tiêu nữa là "giành lấy dầu ở Iran", nhưng thừa nhận rằng người dân Mỹ không đủ kiên nhẫn để chờ đến lúc này mà chỉ muốn kết thúc cuộc chiến.

Tổng thống Mỹ ngày 1/4 thông báo "tổng thống chế độ mới của Iran, người ít cực đoan hơn và thông minh hơn nhiều những người tiền nhiệm, vừa đề nghị Mỹ ngừng bắn! Chúng tôi sẽ xem xét điều đó khi eo biển Hormuz được mở cửa, tự do và thông thoáng".

Ông Trump không nói rõ "tổng thống chế độ mới của Iran" là ai, hay người này có phải là Tổng thống đương nhiệm Masoud Pezeshkian hay không. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei ngay sau đó nói rằng tuyên bố của ông Trump về việc nước này đề nghị ngừng bắn là "sai và vô căn cứ".

Phạm Giang (Theo New York Times, CNN, AFP)