Nghị định 61/2026 có hiệu lực từ 1/4, thay thế Nghị định 135/2021, đánh dấu một bước tiến trong việc ứng dụng công nghệ số vào quản lý nhà nước, đồng thời quy định chặt chẽ hơn việc bảo mật thông tin cá nhân của công dân khi phản ánh vi phạm.
Điểm nhấn quan trọng nhất và có tác động trực tiếp đến người dân trong Nghị định 61 là số hóa toàn diện các kênh tiếp nhận thông tin vi phạm. Nếu Nghị định 135 quy định các hình thức cung cấp dữ liệu khá truyền thống như trực tiếp tại trụ sở, gửi thư điện tử hoặc qua bưu chính, quy định mới đã thêm nhiều kênh phản ánh.
Cụ thể, tại Điều 16, Nghị định 61 bổ sung hình thức cung cấp dữ liệu thông qua ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) và các ứng dụng khác trên thiết bị di động (như iHanoi, VNeTraffic...).
Người dân có thể phản ánh các vi phạm nhiều lĩnh vực qua VNeID. Ảnh: Danh Lam
Việc tích hợp tính năng báo cáo vi phạm vào VNeID không chỉ giúp người dân thuận tiện hơn khi thực hiện quyền giám sát của mình mà còn đảm bảo tính chính danh và độ tin cậy của dữ liệu.
Người dân giờ đây có thể gửi hình ảnh, video về hành vi vi phạm hành chính ngay tại hiện trường chỉ với vài thao tác trên điện thoại thông minh.
Đi đôi với việc khuyến khích người dân cung cấp dữ liệu, Chính phủ cũng đặt ra yêu cầu cao nhất về việc bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân.
Trước đây, Nghị định 135 nghiêm cấm việc xâm phạm quyền tự do, danh dự, đời sống riêng tư và bí mật cá nhân. Đến Nghị định 61, quy định này được bảo toàn và phạm vi dữ liệu được bảo vệ còn mở rộng thêm, khi bổ sung việc bảo vệ "bí mật gia đình".
Nghị định 61 cũng đồng bộ với các khung pháp lý về bảo vệ dữ liệu cá nhân, theo đó, thông tin về họ tên, địa chỉ, bút tích của người báo tin được bảo mật tuyệt đối, điều mà quy định cũ chưa đề cập.
Tin phản ánh ẩn danh vẫn được xem xét
Nhằm khuyến khích sự tự giác nhưng vẫn đảm bảo chuẩn xác, Nghị định 61 giữ nguyên quy định chi tiết về việc xử lý dữ liệu ẩn danh.
Cụ thể, Điều 20 nêu, trường hợp dữ liệu được cung cấp không có tên, địa chỉ rõ ràng của người gửi nhưng có tài liệu, chứng cứ cụ thể về hành vi vi phạm và có cơ sở để xác minh, cơ quan có thẩm quyền vẫn kiểm tra và xử lý theo quy định.
Người dân có thể phản ánh ẩn danh, và vẫn được chấp nhận, giải quyết nếu có đủ bằng chứng, căn cứ xác thực. Ảnh: Danh Lam
Quy định này tháo gỡ nút thắt về tâm lý ngại va chạm của người dân. Tuy nhiên, quyền lợi luôn đi kèm với trách nhiệm. Công dân khi cung cấp dữ liệu phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực và tính toàn vẹn. Hành vi làm giả, làm sai lệch dữ liệu thu được sẽ bị xử lý nghiêm minh, thậm chí có thể bị chuyển hồ sơ sang cơ quan tố tụng hình sự nếu có dấu hiệu tội phạm.
Cụ thể, theo Điều 21 Nghị định 61, nếu xét thấy dữ liệu do cá nhân, tổ chức cung cấp có dấu hiệu làm giả, làm sai lệch thì người có thẩm quyền phải chuyển hồ sơ vụ việc cho cơ quan tiến hành tố tụng hình sự có thẩm quyền.
Quyền lợi của người dân còn được đảm bảo thông qua quyền yêu cầu nhận thông báo kết quả xử lý qua môi trường điện tử. Điều này tạo ra sự minh bạch: Người dân cung cấp dữ liệu có quyền biết thông tin gửi đi được xử lý đến đâu mà không cần phải thực hiện các thủ tục hành chính phức tạp.
Ngược lại, cơ quan chức năng cũng được phép gửi thông báo vi phạm cho người vi phạm qua phương thức điện tử nếu đảm bảo được điều kiện hạ tầng kỹ thuật, giúp đẩy nhanh quá trình xử lý hành chính.
Nghị định 61 cũng mở rộng quy mô và tăng cường năng lực giám sát. So với Nghị định 135 vốn tập trung vào các lĩnh vực truyền thống như trật tự an toàn giao thông, môi trường, và phòng cháy chữa cháy, Nghị định 61 đã mở rộng phạm vi điều chỉnh sang các lĩnh vực mới mang tính cấp thiết như khai thác, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và tần số vô tuyến điện.
Theo Bộ Công an, quy định cũ chưa đưa các lĩnh vực trên vào dẫn đến việc thiếu cơ sở pháp lý để phát hiện và xử lý vi phạm hành chính trong những lĩnh vực đã nêu, ảnh hưởng đến hiệu quả công tác quản lý và xử lý vi phạm hành chính. Nghị định mới đưa vào thi hành sẽ hoàn thiện những thiếu sót này.
Nêu quan điểm về việc bổ sung VNeID được vào kênh phản ánh vi phạm hành chính, anh Nguyễn Đức Tuấn, ở Từ Liêm, Hà Nội, cho rằng việc này tạo điều kiện cho người dân thực hiện quyền giám sát, đặc biệt ở các địa phương chưa có ứng dụng giống iHanoi, thì VNeID là lựa chọn thay thế hữu ích.
Với quy định mới, anh Tuấn cho rằng người dân có cảm giác mình được trao quyền, lắng nghe và bảo vệ nhiều hơn. "Do có quy định yêu cầu cơ quan chức năng phải báo lại kết quả xử lý cho mình biết, vì thế tôi thấy ý kiến của mình cũng được ghi nhận và có giá trị thực tế", anh nói.
Song theo anh, còn cần cải thiện nhiều về tính năng để đảm bảo ứng dụng hoạt động ổn định, thông suốt, tránh tình trạng mất công thực hiện rất nhiều thao tác, điền đủ thông tin rồi đến cuối hệ thống báo lỗi, khiến người dùng "nản chí".
Ngoài ra, theo anh cũng cần quy định rõ hơn thông tin nào là "bí mật gia đình", vì thực tế chưa có văn bản pháp luật nào định nghĩa.
Hải Thư
