TP HCM miễn vé xe buýt toàn dân thế nào

Theo Phó giám đốc Sở Xây dựng Bùi Hòa An, phương án miễn vé xe buýt đang được các đơn vị nghiên cứu theo hướng áp dụng trên toàn bộ các tuyến nội tỉnh, gồm cả trợ giá và không trợ giá, với quy mô hiện có khoảng 135 tuyến. Đây là mạng lưới vận tải hành khách công cộng chủ lực tỏa đi khắp địa bàn. Riêng các tuyến buýt liên tỉnh, do đặc thù vận hành và cơ chế tài chính khác, việc miễn vé chưa được xem xét.

Ông An cho hay hiện bình quân mỗi năm ngân sách thành phố chi khoảng 1.500 tỷ đồng trợ giá cho mạng lưới xe buýt. Khi miễn vé toàn bộ, mức chi cho hoạt động này sẽ tăng lên, do vậy các phương án đang được tính toán tổng thể để vừa tuân thủ các quy định pháp lý, vừa đảm bảo hiệu quả triển khai và tiết kiệm ngân sách.

Theo chủ trương chung, hành khách được miễn phí đi xe buýt, nhưng cơ quan quản lý cần theo dõi, đo đếm và thống kê số lượng đi lại. Đây là cơ sở để phân bổ ngân sách hợp lý và làm cơ sở dữ liệu phục vụ điều hành. Để thực hiện việc này, thành phố sẽ ứng dụng công nghệ giám sát, đảm bảo thuận lợi, minh bạch.

Bên cạnh yếu tố tài chính, lãnh đạo Sở Xây dựng cho biết thành phố cũng tính đến khả năng lượng khách tăng mạnh khi miễn vé, dự kiến khoảng 30% so với năm 2025.

Hiện nhiều tuyến xe buýt mới khai thác chưa tới 50% công suất nên vẫn còn dư địa phục vụ. Tuy nhiên, nếu lượng khách tăng đột biến, quy mô đoàn xe hiện đã đủ hay chưa đang được tính toán nhằm đáp ứng nhu cầu. Tần suất hoạt động cũng sẽ nghiên cứu theo hướng rút ngắn thời gian giãn cách giữa các chuyến xe, đặc biệt là những tuyến đông khách kết nối trường học, khu công nghiệp phục vụ học sinh, sinh viên, người lao động...

"Các chính sách được xây dựng kỹ lưỡng nhưng đồng thời sẽ làm nhanh nhất theo yêu cầu của lãnh đạo thành phố để người dân sớm được hưởng lợi", ông An nói và dự kiến phương án sẽ hoàn thiện để trình HĐND TP HCM xem xét, thông qua tại kỳ họp gần nhất vào cuối tháng 4.

TP HCM đang có khoảng 179 tuyến buýt với hơn 2.100 xe, phần lớn hoạt động ở địa bàn cũ trước khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Hiện việc miễn vé áp dụng cho người từ 60 tuổi, trẻ dưới 6 tuổi, người có công, khuyết tật, đồng thời phần lớn tuyến được trợ giá để hỗ trợ người dân và duy trì hoạt động. Sau lần điều chỉnh gần nhất từ năm 2019, giá vé phổ thông trên các tuyến trợ giá hiện ở mức 5.000-7.000 đồng mỗi lượt; học sinh, sinh viên 3.000 đồng.

Bên cạnh đó, việc đưa vào khai thác hàng loạt tuyến buýt điện mới, mở rộng thanh toán không tiền mặt và triển khai miễn vé các dịp lễ, Tết hoặc sự kiện lớn cũng góp phần thu hút thêm khách. Khi miễn vé toàn bộ, nhu cầu sử dụng xe buýt được kỳ vọng tiếp tục tăng mạnh.

Ông Lê Trung Tính, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách và Du lịch TP HCM, đánh giá chủ trương miễn vé xe buýt mang ý nghĩa an sinh rõ rệt khi giúp giảm chi phí đi lại, nhất là học sinh, sinh viên và người có thu nhập thấp, tạo thêm động lực để họ sử dụng giao thông công cộng. Nhiều năm qua, phần lớn tuyến xe buýt đã được trợ giá, nên nếu miễn vé toàn bộ hiệu quả kích cầu sẽ cao hơn.

Ông Tính dẫn chứng từ năm 2002, khi thành phố lần đầu triển khai chính sách trợ giá với mức đồng đều 1.000 đồng mỗi lượt, đồng thời đầu tư phương tiện mới, lượng khách đi xe buýt tăng đột biến. Thực tế này cho thấy việc giảm chi phí đi lại kết hợp với nâng chất lượng dịch vụ tác động rất lớn đến lựa chọn của người dân, nên kỳ vọng hiệu quả sẽ cao khi áp dụng chính sách miễn vé trong thời gian tới.

Theo ông Tính, thành phố đã có bước thử nghiệm trong hơn một năm qua, như miễn phí xe buýt và metro vào dịp lễ, Tết, sự kiện lớn; triển khai miễn vé vào thứ sáu hàng tuần với hành khách thanh toán không tiền mặt. Những tín hiệu tích cực này cũng được xem là cơ sở thực tế để nghiên cứu mở rộng chính sách.

Dù vậy, ông Tính nhận định một thách thức để thực hiện chính sách là cần nguồn kinh phí lớn. Do đó, trường hợp khó bố trí, thành phố có thể nghiên cứu triển khai theo lộ trình, trước mắt ưu tiên học sinh, sinh viên - nhóm chiếm tỷ lệ lớn nhất trong cơ cấu hành khách. Song song đó, thành phố có thể mở rộng phạm vi miễn vé theo thời điểm, chẳng hạn vào cuối tuần hoặc khung giờ thấp điểm để vừa kích cầu, vừa phân bổ lưu lượng.

Đánh giá về tính sẵn sàng của hệ thống, ông Tính cho rằng xe buýt hiện còn dư địa lớn để phục vụ thêm khách khi mới khai thác khoảng nửa công suất. Nếu nhu cầu tăng cao, doanh nghiệp có thể chủ động đầu tư thêm xe, mở rộng dịch vụ khi có cơ chế khuyến khích phù hợp. Theo ông, sự tham gia của các đơn vị lớn như Phương Trang, VinBus cũng tạo thuận lợi để nâng chất lượng và mở rộng mạng lưới.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh miễn vé chưa phải yếu tố quyết định thu hút người dân, mà quan trọng hơn là chất lượng dịch vụ. Với mức giá 5.000-7.000 đồng mỗi lượt hiện nay, xe buýt vốn đã rẻ, cho thấy chi phí không phải rào cản lớn nhất.

Theo ông, lựa chọn của hành khách còn bị chi phối bởi nhiều yếu tố như xe xuống cấp, trễ giờ, thái độ phục vụ của tài xế, tiếp viên và khả năng tiếp cận trạm dừng chưa thuận tiện. Vì vậy, bên cạnh miễn vé, thành phố cần tiếp tục cải thiện chất lượng dịch vụ để chính sách phát huy hiệu quả lâu dài. Việc mở rộng mạng lưới tuyến, trạm dừng, nhà chờ, đặc biệt tại các khu vực ngoại ô, khu dân cư mới cũng đặc biệt cần thiết giúp tăng khả năng tiếp cận.

Giang Anh