Jesse Filion, chủ trang trại chăn nuôi Keegan-Filion cung cấp nguồn thịt cho khoảng 20 nhà hàng và nhiều hộ gia đình tại Walterboro, bang Nam Carolina, gần đây phải thu thêm phụ phí nhiên liệu 5 USD cho mỗi đơn hàng do đà tăng mạnh của giá năng lượng.
Đây không phải lựa chọn mà ông mong muốn, bởi sản phẩm sạch và chất lượng của trang trại vốn đã đắt đỏ. "Khách hàng chỉ sẵn sàng chi trả ở một ngưỡng nhất định thôi", ông nói, nhưng không còn cách nào khác để bù đắp một phần chi phí nhiên liệu tăng.
Một khay thịt đuôi bò tại cửa hàng ở Schaumburg, bang Illinois ngày 2/4. Ảnh: AP
Giá năng lượng toàn cầu tăng vọt từ khi eo biển Hormuz, huyết mạch hàng hải vận chuyển 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu, gần như tê liệt do xung đột Iran bùng phát cuối tháng 2. Giá dầu Brent đã tăng 56%, trong khi giá diesel trung bình tăng 44%.
Mỹ hầu như không sử dụng dầu thô vận chuyển qua eo biển Hormuz, nhưng nước này vẫn phải nhập nhiều mặt hàng tiêu dùng từ các quốc gia khác, trong đó có thực phẩm. Giá nhiên liệu toàn cầu tăng đã ảnh hưởng đến chi phí vận chuyển một số mặt hàng thực phẩm nhất định như trái cây dễ hư hỏng hoặc hải sản nhập khẩu từ những nơi xa xôi.
Hiệu ứng domino lên chuỗi cung ứng
Một ví dụ điển hình là cá hồi đánh bắt từ mũi phía nam Chile. Sản phẩm này phải trải qua nhiều chặng vận chuyển, từ xe tải tới Puerto Montt, tiếp tục tới Santiago, sau đó được vận chuyển bằng đường hàng không tới Miami trước khi phân phối bằng xe tải đến các nhà hàng, siêu thị trên khắp nước Mỹ.
"Quy trình vận chuyển cá hồi phải diễn ra rất nhanh và ở mỗi khâu đều có phụ phí nhiên liệu. Điều này xảy ra đúng vào giai đoạn nhu cầu cao nhất trong năm", Janice Schreiber, chuyên gia theo dõi ngành thủy sản tại công ty cung cấp dữ liệu thị trường Expana, cho biết.
Giá bán buôn cá hồi đã tăng từ 13,78 USD/kg lên 14,29 USD/kg ngay trước dịp lễ Phục sinh, thời điểm nhiều nhà hàng đưa cá hồi vào thực đơn.
Nhiều nhà phân phối thực phẩm lớn tại Mỹ như Sysco, U.S. Foods và Performance Food Group cũng đã áp dụng phụ phí vận chuyển theo biến động của giá dầu diesel.
83% nông sản và 92% sản phẩm từ sữa, hoa quả, rau, hạt ở Mỹ được vận chuyển bằng xe tải, theo Bộ Nông nghiệp Mỹ. Do đó, giá nhiên liệu tăng sẽ tác động trực tiếp tới chi phí vận chuyển và đẩy giá bán tăng theo.
Người Mỹ chọn mua thực phẩm tại cửa hàng ở Schaumburg, Illinois, ngày 2/4. Ảnh: AP
Hiệp hội các cửa hàng tạp hóa độc lập (IGA), tổ chức đại diện cho 2.600 cửa hàng tại Mỹ, tuần trước cho biết người tiêu dùng có thể bắt đầu cảm nhận rõ giá cả tăng trên các kệ hàng từ giữa mùa hè, thời điểm chi phí nhiên liệu phát sinh tác động lên toàn bộ chuỗi cung ứng.
Khi giá nhiên liệu tăng 10%, giá thực phẩm thường tăng thêm khoảng 2-3%, theo IGA. Điều này sẽ làm trầm trọng hơn tình trạng lạm phát thực phẩm, vốn được dự báo ở mức khoảng 2,4% trong năm nay.
Các sản phẩm chịu tác động mạnh nhất là thịt bò và các sản phẩm từ sữa, do chi phí chăn nuôi, giết mổ, chế biến, vận chuyển và bảo quản lạnh đều tăng. Các mặt hàng đóng gói sẵn cũng khó tránh khỏi làn sóng tăng giá do chi phí năng lượng leo thang.
David Ortega, chuyên gia kinh tế thực phẩm tại Đại học bang Michigan, cho hay giá thực phẩm tại các cửa hàng tạp hóa hiện tại cao hơn gần 30% so với mức trước đại dịch Covid-19.
"Đối với các hộ thu nhập thấp, thực phẩm là nhu cầu thiết yếu. Để đảm bảo bữa ăn hàng ngày, họ sẽ buộc phải thắt lưng buộc bụng và cắt bớt các khoản chi tiêu khác", ông nói.
Tàu chở dầu và tàu hàng ở eo biển Hormuz hôm 11/3. Ảnh: AP
Khủng hoảng phân bón
Ngoài chi phí nhiên liệu, tình trạng gián đoạn nguồn cung phân bón qua eo biển Hormuz cũng đang gây thêm áp lực lên giá thực phẩm, khi hơn 33% lượng phân bón thương mại toàn cầu đi qua tuyến vận tải này. Hiện Mỹ nhập khẩu khoảng 20% nhu cầu phân bón từ nhiều quốc gia.
"Thiếu hụt phân bón sẽ làm chi phí nông nghiệp tăng, từ đó đẩy giá thực phẩm lên cao", bà Stephanie Roth, nhà kinh tế trưởng tại Wolfe Research, cho hay.
Theo bà Roth, sự gián đoạn này có thể khiến giá thực phẩm mua về nấu tại nhà ở Mỹ tăng khoảng 2 điểm phần trăm. Tỷ lệ này góp thêm khoảng 0,15 điểm phần trăm vào lạm phát chung của Mỹ, bên cạnh mức tăng khoảng 0,4 điểm phần trăm từ năng lượng.
Bà Veronica Nigh, kinh tế trưởng tại Viện Phân bón ở Virginia, cảnh báo nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, giá phân bón tăng cuối cùng sẽ đẩy chi phí thực phẩm lên cao và tạo thêm áp lực cho người tiêu dùng.
"Giá phân bón toàn cầu đang chịu tác động. Trong kịch bản này, nhiều khả năng người tiêu dùng sẽ phải gánh nhiều hơn phần chi phí tăng thêm này", bà Nigh cho biết.
Minh Hạnh (Theo NY Times, CNBC)
