Ngày thảm họa của không quân Mỹ ở Iran

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 3/4 thông báo bắn rơi một tiêm kích tàng hình F-35 ở miền trung nước này bằng "hệ thống phòng không tiên tiến". Tuy nhiên, dựa vào hình ảnh các mảnh vỡ do Tehran công bố, giới quan sát xác định máy bay bị hạ là tiêm kích F-15E Mỹ đồn trú tại căn cứ không quân Lakenheath ở Anh, không phải F-35.

Truyền thông Mỹ sau đó dẫn lời các quan chức giấu tên nước này xác nhận một tiêm kích F-15E đã bị Iran bắn rơi, hai phi công phải nhảy dù trên lãnh thổ đối phương. Quân đội Mỹ đã mở chiến dịch tìm kiếm và giải cứu thành công một phi công, song chưa tìm thấy người còn lại.

IRGC cho biết đang lùng sục ở khu vực gần nơi tiêm kích Mỹ rơi xuống ở tây nam Iran. Thống đốc vùng này cam kết khen thưởng cho ai bắt hoặc hạ được "lực lượng của kẻ thù". Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf mỉa mai rằng chiến dịch của Mỹ - Israel đã bị hạ cấp từ nhằm mục đích "thay đổi chế độ" xuống thành tìm kiếm phi công.

Adam Smith, thành viên cấp cao của đảng Dân chủ trong Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ, cho rằng cục diện trên bàn đàm phán sẽ thay đổi hoàn toàn nếu Iran tìm thấy phi công F-15E đang mất tích. Nếu bắt được tù binh là phi công, Iran hoàn toàn có thể đưa ra những điều kiện đàm phán bất lợi với phía Mỹ.

Nhưng mọi chuyện chưa dừng lại ở đó. Chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn tiếp tục khiến Mỹ hứng chịu tổn thất về khí tài.

Trong quá trình bay thấp để sẵn sàng yểm trợ hỏa lực cho lực lượng tìm kiếm phi công chiếc F-15E, một cường kích A-10 Mỹ đã bị trúng đạn ở vùng trời phía nam Iran, NBC News dẫn lời một quan chức Mỹ cho biết. Phi công đã cố gắng điều khiển máy bay rời khỏi không phận Iran, bay về phía nam qua eo biển Hormuz để vào vùng trời Kuwait trước khi phóng ghế thoát hiểm và hiện an toàn.

Hai quan chức Mỹ còn nói với Reuters ­rằng hai trực thăng thuộc đội tìm kiếm đã trúng hỏa lực Iran, song đã rời khỏi không phận nước này thành công. Một quan chức cho biết những người có mặt trên hai máy bay vẫn an toàn.

Theo dữ liệu từ trang theo dõi hàng không FlightRadar24, một tiêm kích F-16CJ Mỹ đã bật mã phát đáp "7700", được dùng trong trường hợp khẩn nguy trên không, khi rời không phận Iran và Iraq.

Một máy bay tiếp dầu KC-135R Mỹ cũng phát tín hiệu khẩn nguy không lâu sau khi cất cánh khỏi thành phố Tel Aviv ở Israel. Chưa rõ nguyên nhân đến hai tình huống trên và tình trạng hiện tại của hai máy bay.

IRGC cùng ngày 3/4 còn tuyên bố bắn rơi thêm hai máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper trên bầu trời tỉnh Isfahan. Mỗi chiếc MQ-9 có giá xuất xưởng khoảng 30 triệu USD. Đài CBS tuần trước cho biết Mỹ đã mất ít nhất 16 phi cơ này kể từ đầu xung đột.

Những tổn thất này hoàn toàn trái ngược với tuyên bố trước đó của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng năng lực quân sự của Iran gần như đã bị xóa sổ và Mỹ sắp hoàn thành các mục tiêu chiến lược của cuộc chiến.

"Đây là ngày đen tối với không quân Mỹ", Press TV, kênh truyền thông bằng tiếng Anh của truyền hình nhà nước Iran, tuyên bố.

Không quân Mỹ trước đó từng mất 3 tiêm kích F-15E trong một ngày, song là vì bị đồng minh Kuwait bắn nhầm chứ không phải do Iran hạ. Sự việc hôm 3/4 được cho là lần đầu tiên máy bay có người lái của Mỹ bị bắn rơi trên vùng trời Iran kể từ khi xung đột bùng phát.

Theo thống kê của CNN, Mỹ đã mất ít nhất 7 máy bay có người lái kể từ đầu xung đột. Ngoài số phi cơ nêu trên, một máy bay tiếp dầu KC-135 đã bị rơi tại Iraq và một phi cơ cảnh báo sớm E-3 Sentry bị phá hủy tại căn cứ không quân ở Arab Saudi.

Lầu Năm Góc và Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, chưa đưa ra bình luận.

Giới quan sát trước đó nhận định không quân Mỹ sẽ gặp nhiều nguy hiểm hơn sau khi bắt đầu thâm nhập sâu vào miền đông Iran, nơi tập trung nhiều hệ thống phòng không di động vốn "thoắt ẩn, thoắt hiện" và khó bị tiêu diệt.

"Các tổ hợp phòng không di động sở hữu khả năng xuất hiện ở gần như mọi nơi và khiến tổ bay có rất ít thời gian phản ứng. Những hệ thống này có thể ẩn mình rất kỹ và sẽ tiếp tục hiện diện trên chiến trường rất lâu sau khi những trận địa phòng không cố định bị phá hủy hoàn toàn", bình luận viên Tyler Rogoway của chuyên trang quân sự War Zone cho hay.

Trước khi tiêm kích F-15E và cường kích A-10 bị bắn rơi, một tiêm kích F-35A Mỹ cũng đã phải hạ cánh khẩn cấp sau khi thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trên bầu trời Iran, nghi do trúng hỏa lực của đối phương. Video do IRGC công bố cho thấy cảm biến hồng ngoại bám bắt chiếc F-35A, trước khi tên lửa phòng không phát nổ ở khoảng cách gần và khiến nó bị hư hại.

Theo Behnam Ben Taleblu, giám đốc cấp cao về chương trình Iran tại Quỹ Phòng vệ Dân chủ (FDD), chiến đấu cơ Mỹ hiện làm nhiệm vụ ở độ cao thấp hơn nên dễ bị tên lửa Iran nhắm mục tiêu. Taleblu cho rằng tiêm kích F-15E có thể đã bị xe phòng không của Iran nhắm bắn, song khả năng lớn hơn là Tehran đã sử dụng tên lửa phòng không vác vai.

Vũ khí này khó bị phát hiện hơn và là minh chứng cho thấy phòng không Iran vẫn "rất nguy hiểm", dù đã suy yếu nhiều sau các cuộc tập kích liên tục của Mỹ - Israel. "Đây là chính quyền đang phải chiến đấu để tồn tại", Taleblu cho hay.

Tướng Alireza Elhami, chỉ huy Căn cứ Phòng không Liên quân Iran, cho hay lực lượng nước này đang "săn lùng" máy bay Mỹ bằng "khí tài và phương pháp mới", nhưng không nêu cụ thể. "Điều này đã khiến kẻ thù bối rối và hoang mang", tướng Elhami nói.

Tuy nhiên, Mark Cancian, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho rằng chiến dịch của không quân Mỹ tới nay vẫn có thể coi là thành công về mặt quân sự, bất chấp những tổn thất trong ngày 3/4.

Ông cho biết tỷ lệ máy bay chiến đấu Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Đức trong Thế chiến II từng có thời điểm là 3%, tương đương khoảng 350 phi cơ trong cuộc chiến hiện nay tại Trung Đông. Tỷ lệ này được coi là "chấp nhận được" trong các cuộc giao tranh khốc liệt.

"Nhưng vẫn còn yếu tố chính trị, do người dân Mỹ đã quen với những cuộc chiến hầu như không có thương vong, chưa kể một bộ phận lớn dư luận không ủng hộ chiến dịch. Đối với họ, bất kỳ tổn thất nào cũng đều là không thể chấp nhận", Cancian cho hay.

Phạm Giang (Theo PressTV, Reuters, AP)