Tàu Orion đưa phi hành đoàn Artemis II đáp xuống Thái Bình Dương tối 10/4 theo múi giờ EDT (sáng 11/4 giờ Hà Nội), kết thúc chuyến bay lịch sử vòng quanh Mặt Trăng. Không lâu sau khi hạ cánh, các phi hành gia được kéo lên trực thăng, đưa tới tàu USS John P. Murtha để kiểm tra y tế. Trên boong tàu, khi đi bộ từ bãi đáp trực thăng tới khu y tế, chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman vẫn mang theo Rise, vật chỉ báo không trọng lực đã luôn đồng hành cùng họ xuyên suốt chuyến bay.
Quá trình phát triển Rise bắt đầu hơn một năm trước. Tháng 3/2025, NASA hợp tác với Freelancer, công ty gây vốn cộng đồng lớn nhất thế giới, nhằm tổ chức một cuộc thi thiết kế vật chỉ báo. Nó sẽ bay lơ lửng trong điều kiện không trọng lực, báo hiệu bên trong tàu đã đạt trạng thái này.
Theo Freelancer, các thiết kế cần đáp ứng nhiều tiêu chí như đặt vừa trong hộp lập phương cạnh 15,2 cm, nặng không quá 340 gram, chỉ được làm bằng một số vật liệu nhất định và phải "đại diện cho nhân loại, sự khám phá và tinh thần của chương trình Artemis".
Lucas Ye, học sinh lớp hai ở Mountain View, California, quyết định tham gia. Cậu bé chia sẻ, một số ý tưởng ban đầu không thực sự ổn, nhưng sau "một hồi động não", cậu đã nghĩ ra Rise. Lucas phác thảo thiết kế, sau đó tự chế tạo nguyên mẫu.
Lucas Ye thiết kế Rise, vật chỉ báo không trọng lực của nhiệm vụ Artemis II. Ảnh: Freelancer
Khi thời hạn nhận bài thi kết thúc vào tháng 6/2025, Freelancer đã xem xét 2.605 bài từ hơn 50 quốc gia. Hai tháng sau, Freelancer chọn ra 25 thiết kế vào chung kết. Tiếp theo, năm mẫu được đưa vào danh sách rút gọn để phi hành đoàn Artemis II quyết định mẫu yêu thích nhất.
"Cháu thích tên lửa, NASA, hệ Mặt Trời, cháu thích nghiên cứu về không gian", Lucas chia sẻ khi lọt vào danh sách rút gọn của cuộc thi.
Trong video hậu trường của NASA về quá trình sản xuất Rise, Victor Glover, phi công nhiệm vụ Artemis II, cho biết việc lựa chọn rất khó khăn. Còn chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch chia sẻ, những yếu tố lịch sử của Rise đã thuyết phục họ. "Thiết kế lấy cảm hứng từ tác phẩm 'Trái Đất mọc' của Apollo 8, một bức ảnh rất đặc biệt với phi hành đoàn chúng tôi", Koch nói.
Phiên bản Rise dùng trong nhiệm vụ Artemis II do Phòng thí nghiệm Tấm chắn Nhiệt của NASA tại Trung tâm Bay Vũ trụ Goddard ở Greenbelt, Maryland, chế tạo. Đây thường là nơi sản xuất những vật liệu đặc biệt để bảo vệ các thiết bị nhạy cảm. Rise cũng phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn của NASA.
Kỹ thuật viên Pamela Cain đã kết hợp kỹ thuật may bằng máy và thủ công để hoàn thiện Rise. Bà cũng thêm một chiếc túi để Rise có thể mang thẻ micro SD chứa hơn 5,6 triệu tên được gửi đến trong chiến dịch "Gửi tên bạn cùng Artemis" của NASA.
Ngày 1/4, Rise được đặt bên trong tàu Orion cùng phi hành đoàn Artemis II, sẵn sàng bay lên không gian. Lucas cùng gia đình theo dõi vụ phóng từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy.
"Chúng tôi chưa từng nghĩ sẽ có cơ hội trở thành một phần của nhiệm vụ. Điều này thực sự ý nghĩa, nhất là vì Lucas đam mê vũ trụ và tên lửa. Đây là một dự án rất ý nghĩa với cả gia đình", cha của Lucas nói với Freelancer.
Vài giờ trước vụ phóng, Lucas được hỏi về cảm xúc khi thiết kế của cậu được sử dụng trên tàu. "Cháu thật sự, thật sự rất ngạc nhiên và hạnh phúc", Lucas trả lời. Chia sẻ với CBS News Bay Area, cậu bé 8 tuổi cho biết, mình ước mơ được làm việc tại NASA hoặc trở thành nhà vật lý thiên văn.
Rise bay lơ lửng trong tàu Orion cùng phi hành đoàn Artemis II. Video: NASA
Mang món đồ chỉ báo không trọng lực lên không gian là một truyền thống lâu đời. Năm 1961, phi hành gia Liên Xô Yuri Gagarin, người đầu tiên bay vào vũ trụ, đem theo một con búp bê. Hay trong chuyến bay lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) năm 2014, Reid Wiseman mang một con hươu cao cổ đồ chơi. Trong nhiệm vụ Artemis I diễn ra tháng 11/2022, thiết bị chỉ báo là thú nhồi bông hình chó Snoopy mặc bộ đồ phi hành gia màu cam.
Tàu Orion rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội) đưa phi hành đoàn Artemis II bay tới Mặt Trăng, thực hiện nhiệm vụ có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn được ví "đại diện cho thế giới", khi lần đầu có phụ nữ, người da màu và thành viên không phải người Mỹ bay tới Mặt Trăng.
Phi hành đoàn Artemis II ước tính đã di chuyển quãng đường 1.117.659 km trong toàn bộ hành trình vòng quanh Trái Đất và Mặt Trăng, tổng thời gian bay ước tính là 9 ngày 1 giờ và 31 phút. Họ cũng lập kỷ lục bay cách xa Trái Đất nhất, đạt 406.771 km.
Artemis II được thiết kế như một bước đệm cho chương trình Artemis của NASA, hướng tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng. Nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra hồi tháng 11/2022, sau nhiều đợt hoãn và hủy phóng. Sau thành công của Artemis II, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ lên bề mặt vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.
Thu Thảo tổng hợp
