Bộ Y tế ghi nhận 24 ca não mô cầu trên cả nước trong đó 4 ca tử vong trong hơn 3 tháng đầu năm, tăng so với cùng kỳ năm ngoái. Các ca bệnh xuất hiện rải rác trong cộng đồng, tập trung nhiều tại khu vực Đông Nam Bộ. Dù chưa hình thành ổ dịch lớn, cơ quan y tế cảnh báo nguy cơ bệnh tiếp tục gia tăng, đặc biệt ảnh hưởng đến trẻ em.
BS.CK1 Đinh Văn Thới, Phó phòng khám đa khoa, Viện Pasteur TP HCM cho biết não mô cầu là bệnh không phổ biến nhưng đặc biệt nguy hiểm do diễn tiến nhanh. Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến viêm màng não và nhiễm trùng nặng trên thế giới. Vi khuẩn này có 13 nhóm huyết thanh, trong đó 5 nhóm A, B, C, Y, W-135 chiếm hơn 90% ca bệnh.
Não mô cầu lưu hành ở khắp nơi, có thể gây bệnh rải rác hoặc bùng phát thành dịch. Ở Việt Nam, bệnh thường xuất hiện đơn lẻ nhưng có nguy cơ tăng vào mùa lạnh, đặc biệt tại nơi đông người, chật chội, điều kiện vệ sinh kém như trường học, ký túc xá, doanh trại...
Nguồn lây chủ yếu là người bệnh và cả người lành mang trùng. Ước tính 5-25% người trong cộng đồng có thể mang vi khuẩn ở mũi họng mà không có triệu chứng. Trong ổ dịch, tỷ lệ này có thể cao hơn nhiều, trở thành nguồn lây khó kiểm soát.
Bệnh lây truyền chủ yếu qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần với dịch tiết đường hô hấp của người mang vi khuẩn. Mọi người đều có thể nhiễm não mô cầu, nhưng trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm nguy cơ cao nhất. Đây cũng là nhóm có tỷ lệ mang vi khuẩn không triệu chứng cao. Nguy cơ mắc bệnh tăng lên nếu sống trong môi trường đông đúc, tiếp xúc gần với người bệnh hoặc người mang trùng, hút thuốc lá (kể cả thụ động) hoặc vừa mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.
Thời gian ủ bệnh thường từ 2 đến 10 ngày, phổ biến 3-4 ngày. Bệnh có thể khởi phát đột ngột với các triệu chứng như sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy, mệt mỏi, đau họng. Một số trường hợp xuất hiện ban xuất huyết dạng chấm hoặc mảng, thậm chí sốc nhiễm khuẩn. Người bệnh có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng lơ mơ, hôn mê.
Bệnh nhi não mô cầu điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP HCM, tháng 3/2026. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Não mô cầu có thể gây nhiều thể bệnh như viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn... Trong đó, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết là phổ biến nhất. Đáng lo ngại, bệnh có tỷ lệ tử vong từ 8-15%. Khoảng 10-20% người sống sót phải chịu di chứng lâu dài như chậm phát triển trí tuệ, điếc hoặc liệt.
Tại khu vực phía Nam, đặc biệt Đông Nam Bộ, các ca bệnh được ghi nhận rải rác trong cộng đồng, chủ yếu do nhóm B, ngoài ra còn có nhóm C. Các chuyên gia dự báo thời gian tới có thể tiếp tục ghi nhận thêm ca bệnh nếu không kiểm soát sớm, nhất là tại những khu vực đông dân cư và có sự di chuyển dân số thường xuyên.
Theo bác sĩ Thới, tiêm vaccine là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Bên cạnh đó, người dân cần giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, súc họng bằng dung dịch sát khuẩn. Giữ nơi ở thông thoáng, sạch sẽ. Che miệng khi ho, hắt hơi, đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp. Hạn chế tụ tập nơi đông người khi có dịch. Tránh tiếp xúc gần với người nghi mắc bệnh
Khi có dấu hiệu như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, cứng cổ, cần đến cơ sở y tế ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Lê Phương
