Kiểm tra hộp thư đến, tôi lại thở dài. Dòng chữ quen thuộc hiện lên: "Cảm ơn bạn đã quan tâm đến vị trí tuyển dụng... tuy nhiên hiện tại chúng tôi nhận thấy năng lực của bạn chưa thực sự phù hợp". Tôi không còn nhớ nổi đây là lần thứ bao nhiêu mình nhận mail từ chối, có lẽ hơn 20 lần. Mỗi lần như vậy, tôi chỉ biết lặng lẽ đóng màn hình, cố nuốt xuống cảm giác nghèn nghẹn nơi cổ họng. Tôi 23 tuổi, tốt nghiệp loại giỏi ngành truyền thông marketing tại một trường đại học nổi tiếng ở Hà Nội. Bốn năm đại học, tôi luôn nằm trong nhóm sinh viên có điểm số cao. Tôi từng tự tin rằng chỉ cần cầm tấm bằng giỏi trên tay, con đường phía trước sẽ rộng mở. Tôi đã mơ về một công việc đúng chuyên ngành, mức lương không dưới 10 triệu đồng/tháng, một căn phòng trọ nhỏ nhưng ấm áp, mỗi tháng có thể gửi về quê cho bố mẹ vài triệu đồng như một lời cảm ơn.
Thực tế không giống như những gì tôi tưởng tượng. Ra trường, tôi không có nhiều kinh nghiệm thực tế. Tôi chỉ được nhận vào vị trí thực tập sinh copywriter. Lúc ấy, tôi vẫn tự an ủi mình rằng ai cũng phải bắt đầu từ con số không. Tôi lao vào công việc, viết ngày viết đêm, chỉnh sửa từng câu chữ, cố gắng chứng minh rằng mình xứng đáng được giữ lại. Sau một thời gian, tôi được chuyển sang chế độ thử việc ba tháng. Đó là khoảng thời gian tôi sống trong tâm trạng hồi hộp thường trực. Mỗi bản kế hoạch truyền thông, mỗi bài nội dung gửi đi, tôi đều thấp thỏm chờ phản hồi.
Chật vật lắm, tôi mới được ký hợp đồng chính thức. Đến khi thỏa thuận lương, tôi như bị dội một gáo nước lạnh: 9 triệu đồng/tháng. Chín triệu đồng ở Hà Nội không phải con số nhỏ, nhưng cũng chẳng đủ để sống thoải mái. Tiền thuê trọ, tiền ăn, tiền điện nước, xăng xe... tất cả ngốn gần hết. Tôi phải tính toán từng bữa ăn, hạn chế mua sắm, thậm chí nhiều tháng không dám về quê vì sợ tốn thêm chi phí. Lời hứa "mỗi tháng gửi bố mẹ vài triệu đồng" dần trở nên xa vời. Tôi chỉ đủ để lo cho bản thân, đôi khi còn phải vay mượn bạn bè khi chi tiêu phát sinh. Dù vậy, tôi vẫn cố gắng. Tôi nghĩ chỉ cần tích lũy thêm kinh nghiệm, tương lai sẽ sáng sủa hơn.
Giữa năm 2025, khi tôi vừa bắt đầu quen nhịp công việc, công ty bất ngờ thông báo cắt giảm nhân sự vì khó khăn tài chính. Những nhân viên mới thiếu kinh nghiệm như tôi nằm trong danh sách đầu tiên. Tôi cầm quyết định thôi việc mà tay run lên, mọi cố gắng suốt gần một năm dường như tan biến. Tôi trở lại vạch xuất phát. Tháng 10 năm ngoái tôi bắt đầu "rải" CV khắp nơi. Tôi chỉnh sửa hồ sơ, bổ sung dự án từng làm, viết lại thư xin việc thật chỉn chu. Tôi ứng tuyển vào hơn 20 công ty, từ agency nhỏ đến doanh nghiệp lớn. Có nơi phỏng vấn một vòng rồi im lặng, có nơi bặt vô âm tín ngay từ khi gửi hồ sơ, số còn lại gửi email từ chối với lý do quen thuộc: "năng lực không phù hợp". Không ai nói rõ tôi thiếu điều gì. Tôi bắt đầu hoài nghi bản thân. Phải chăng tấm bằng giỏi chỉ đẹp trên giấy? Phải chăng kỹ năng của tôi chưa đủ? Hay vì thị trường lao động đang quá cạnh tranh?
Gần nửa năm thất nghiệp, số tiền tích cóp ít ỏi dần vơi. Tiền trọ, tiền sinh hoạt khiến tôi lo lắng từng ngày. Cuối cùng, tôi buộc phải trả phòng, thu dọn hành lý trở về quê sống cùng bố mẹ, lựa chọn mà trước đây tôi từng thề sẽ không bao giờ quay lại khi chưa thành công. Ngày tôi về, bố mẹ không nói gì nhiều, sau đó là những câu trách móc: "Học hành bao năm mà không kiếm nổi việc làm à", "Con nhà người ta ra trường là có chỗ làm ổn định rồi". Tôi hiểu bố mẹ lo lắng nhưng mỗi lời nói như một nhát cắt vào lòng tự trọng của tôi.
Áp lực đồng trang lứa càng khiến tôi ngột ngạt. Bạn bè cùng khóa đã có công việc ổn định, người khoe được tăng lương, người chuẩn bị mua xe, có người sắp kết hôn. Còn tôi, 23 tuổi, thất nghiệp, sống dựa vào bố mẹ. Nhiều đêm, tôi nằm quay mặt vào tường, nước mắt ướt gối. Tôi tự hỏi: "Mình có vô dụng thật không"? Tôi từng rất tự tin. Giờ đây, tôi không dám mở điện thoại vì sợ nhìn thấy thành công của người khác. Tôi sợ những câu hỏi thăm họ hàng: "Cháu làm ở đâu rồi". Tôi sợ cả chính mình trong gương, ánh mắt thiếu sức sống và đầy hoang mang. Sau nhiều tháng suy nghĩ, tôi nhận ra mình chỉ còn ba con đường.
Con đường thứ nhất ở lại quê, sống cùng bố mẹ và làm việc bán hàng. Ở quê, chi phí sinh hoạt thấp hơn, tôi không phải lo tiền trọ. Làm bán hàng tuy không đúng chuyên ngành nhưng ít nhất tôi có thu nhập và bớt áp lực. Tuy nhiên, sâu thẳm trong lòng, tôi sợ mình sẽ mãi dậm chân tại chỗ. Tôi sợ 5 năm, 10 năm nữa nhìn lại, mình vẫn chỉ là cô cử nhân marketing làm việc không liên quan đến ngành học.
Con đường thứ hai là khởi nghiệp. Tôi từng nghĩ đến việc mở một cửa hàng online nhỏ, bán sản phẩm mình yêu thích, tự làm marketing cho chính mình. Nghe có vẻ hấp dẫn, được làm chủ, được sáng tạo, thế nhưng khởi nghiệp đồng nghĩa với rủi ro. Tôi không có nhiều vốn, cũng chưa đủ kinh nghiệm quản lý. Nếu thất bại, tôi sẽ mất gì? Không chỉ là tiền mà còn là niềm tin ít ỏi còn sót lại.
Con đường thứ ba là quay lại thành phố, tiếp tục tìm việc và học thêm tiếng Anh, nâng cao kỹ năng. Đây có lẽ là con đường khó khăn nhất. Nó đòi hỏi tôi phải đối diện thêm nhiều lần từ chối, nhiều tháng chật vật. Đó cũng là con đường duy nhất giúp tôi tiến gần hơn đến mục tiêu ban đầu. Tôi đứng giữa ba ngã rẽ, lòng đầy do dự. Có những ngày tôi muốn buông xuôi, chấp nhận một công việc ổn định ở quê cho xong. Có những ngày tôi lại thấy ngọn lửa trong lòng bùng lên, muốn chứng minh rằng mình không hề kém cỏi. Tôi nhớ lại những đêm thức trắng làm bài tập nhóm, những lần thuyết trình đạt điểm cao, những lời khen của giảng viên. Tôi không tin tất cả chỉ là ảo ảnh. Có lẽ vấn đề không nằm ở việc tôi vô dụng mà ở việc tôi chưa đủ kiên nhẫn với chính mình.
Thị trường lao động khắc nghiệt, doanh nghiệp cần người có kinh nghiệm ngay lập tức, trong khi sinh viên mới ra trường như tôi lại cần cơ hội để tích lũy. Khoảng trống ấy khiến nhiều người trẻ chông chênh. Tôi không còn muốn đổ lỗi cho hoàn cảnh, cũng không muốn tự dằn vặt mình thêm nữa. Tôi đang học cách chấp nhận rằng thất nghiệp ở tuổi 23 không phải là dấu chấm hết. Nó có thể là một đoạn lùi để chuẩn bị cho bước tiến dài hơn. Tôi vẫn chưa biết mình sẽ chọn con đường nào. Có thể tôi sẽ quay lại thành phố, vừa làm thêm vừa học tiếng Anh. Có thể tôi sẽ thử kinh doanh nhỏ để kiểm chứng khả năng của bản thân. Hoặc có thể tôi sẽ bắt đầu từ một công việc rất bình thường ở quê nhưng không ngừng học hỏi. Điều duy nhất tôi biết là mình không muốn bỏ cuộc.
Tấm bằng giỏi có thể chưa đủ để đảm bảo một công việc tốt nhưng nó là minh chứng rằng tôi từng nỗ lực. Nếu tôi từng cố gắng được trong bốn năm đại học, cũng có thể cố gắng thêm một lần nữa. Ở tuổi 23, tôi chưa thành công, từng bị từ chối hơn 20 lần, từng bị sa thải, từng khóc vì cảm thấy mình vô dụng. Có điều, tôi tin hành trình trưởng thành không bao giờ bằng phẳng. Nếu ai đó đang giống tôi, thất nghiệp, hoang mang, tự ti, xin hãy nhớ rằng chúng ta không đơn độc. Có thể hôm nay chúng ta chưa tìm được chỗ đứng nhưng chỉ cần còn tiếp tục bước đi, chúng ta vẫn còn cơ hội. Dù mệt mỏi đến đâu, tôi vẫn sẽ mở hộp thư mỗi sáng. Biết đâu một ngày nào đó, thay vì dòng chữ từ chối, tôi sẽ nhận được một email bắt đầu bằng câu: "Chúc mừng bạn...".
Diệu Huyền
