Ở Trung Quốc cổ đại, việc đặt những chiếc chum lớn trong sân vườn thường mang ý nghĩa cát tường, giúp trấn giữ ngôi nhà và cải thiện vận may cho gia chủ. Hoàng cung cũng không ngoại lệ. Tuy nhiên, mục đích cốt lõi của những chiếc chum nước trong Tử Cấm Thành là phòng hỏa.
Kiến trúc của Tử Cấm Thành chủ yếu được xây dựng bằng gỗ, khiến hỏa hoạn trở thành mối nguy lớn nhất đối với sự an toàn của cung điện. Do đó, những chiếc chum lớn được đặt ở khắp các sân điện và dọc lối đi, luôn được đổ đầy nước quanh năm. Mỗi chiếc chum có thể chứa từ vài trăm đến vài nghìn lít nước, tương đương với lượng nước của một chiếc xe chữa cháy nhỏ ngày nay.
Nếu hỏa hoạn xảy ra, quân lính và thái giám có thể lấy nước ngay tại chỗ để dập lửa. Những chiếc chum này còn được gọi bằng những cái tên như "Môn Hải" (biển trước cửa), "Cát Tường Cương" (chum cát tường) hay "Thái Bình Cương" (chum thái bình).
Một chiếc chum ở Tử Cấm Thành ngày nay. Ảnh: VCG
Vào mùa đông khắc nghiệt ở Bắc Kinh, để ngăn nước trong chum bị đóng băng, dẫn đến việc không thể dùng chữa cháy khi cần, người trong cung áp dụng các biện pháp sưởi ấm. Họ đặt than củi đang cháy vào bên trong các bệ đá rỗng bên dưới đáy chum. Ngoài ra, những chiếc chum còn được đậy nắp kỹ và mặc thêm "áo khoác bông" - một lớp bọc bằng vải bông dày để cách nhiệt và giữ ấm cho nước bên trong. Nhờ vậy, dòng nước luôn sẵn sàng dù ở nhiệt độ dưới 0 độ C.
Theo ghi chép trong cuốn Đại Thanh Hội Điển, từng có tổng cộng 308 chiếc chum lớn trong Tử Cấm Thành nhưng qua thời gian, hiện chỉ còn 231 chiếc được bảo tồn.
Những chiếc chum này được chia làm ba loại chính dựa trên chất liệu: đồng, sắt và đồng mạ vàng. Vào thời nhà Minh (1368-1644), hầu hết chum được làm bằng sắt. Đến thời nhà Thanh (1644-1911), những chiếc chum đồng mạ vàng bắt đầu xuất hiện.
Quy trình mạ vàng tinh xảo và phức tạp khi vàng được hòa tan trong thủy ngân, quét lên bề mặt đồng, sau đó nung nóng để thủy ngân bay hơi, để lại lớp vàng bám chặt vào bề mặt đồng, tạo nên vẻ ngoài vàng óng rực rỡ.
Hệ thống phân cấp kiến trúc trong Tử Cấm Thành rất nghiêm ngặt và những chiếc chum cũng tuân theo quy tắc đó. Chum đồng mạ vàng là loại cao cấp nhất, hiện chỉ còn 18 chiếc, được đặt tại lối vào của các cung điện quan trọng nhất như điện Thái Hòa và điện Bảo Hòa. Chum đồng và sắt được đặt tại các cung điện bình thường và dọc các con lộ.
Vào cuối thời nhà Thanh, quân xâm lược tràn vào Tử Cấm Thành. Do những chiếc chum quá nặng không thể mang đi, chúng đã dùng lưỡi lê để cạo sạch lớp vàng trên bề mặt. Đến nay, du khách vẫn có thể nhìn thấy những vết xước của lưỡi lê hằn trên thân chum như một phần của lịch sử.
Tử Cấm Thành hay Cố Cung được khởi công từ thời nhà Nguyên trong khoảng năm 1271-1368. Công trình gồm nhiều cung điện, bao phủ diện tích khoảng 720.000 m2, từng là nơi ở của 24 vị hoàng đế nhà Minh và nhà Thanh. Nơi đây được bảo vệ bởi bức tường cao 10 m với các tháp canh cùng hào nước rộng. Hiện nay, Tử Cấm Thành là điểm du lịch nổi tiếng hầu hết du khách sẽ ghé qua khi tới Bắc Kinh.
Hoài Anh (Theo Our China Story, Trip)
