Tại tờ trình Quốc hội về dự Luật sửa đổi, bổ sung một số điều các Luật Thuế, Chính phủ đề xuất ngưỡng doanh thu miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho công ty nhỏ và siêu nhỏ. Ngưỡng này sẽ do Chính phủ quy định, dự kiến áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.
Hiện chưa có quy định nào về mức không phải nộp thuế với doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ. Vì thế, bà Lê Yến, Chủ tịch Công ty Tư vấn thuế Hà Nội (HanoiTax), cho rằng việc lần đầu nhà chức trách đưa ra chính sách này là hợp lý. Bởi theo bà, các doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt công ty mới thành lập, đang phải gánh chi phí tuân thủ (kế toán, hóa đơn, lao động, bảo hiểm...) cao hơn hộ kinh doanh, khiến nhiều hộ thiếu động lực chuyển đổi mô hình.
"Chính sách thuế cần tạo động lực thực sự, không thể để tình trạng hộ kinh doanh lên doanh nghiệp mà chi phí tuân thủ tăng mạnh ngay từ đầu", bà nói.
Chủ tịch HanoiTax đề xuất phương án ngưỡng này cao hơn mức áp dụng cho hộ kinh doanh do doanh nghiệp có cấu trúc quản trị, mức độ minh bạch và chi phí vận hành hợp pháp cao hơn. "Mức chênh hợp lý, cao hơn khoảng 20-30%, so với hộ kinh doanh, sẽ tạo được tín hiệu chính sách đủ mạnh", bà Yến nói thêm.
Giao dịch tiền mặt tại một ngân hàng. Ảnh: Giang Huy
Ông Mạc Quốc Anh, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội (Hanoisme) đề xuất ngưỡng miễn thuế nên dao động từ 1,5 đến 2 tỷ đồng. Theo chuyên gia, đây là mức hợp lý, tạo khoảng cách an toàn với bậc thuế 15% hiện hành dành cho doanh nghiệp có doanh thu dưới 3 tỷ đồng một năm.
Đồng thời, ông đề xuất thiết kế chính sách theo mô hình "hình thang" (thuế suất lũy tiến theo từng phần). Chẳng hạn, mức doanh thu dưới 2 tỷ đồng sẽ được miễn thuế. Phần doanh thu vượt ngưỡng này đến 3 tỷ đồng chịu thuế suất 15%, và từ trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng áp mức 17%. Cách làm này, theo ông Quốc Anh, giúp doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng và có động lực phát triển.
Theo quy định, doanh nghiệp được xếp vào nhóm "nhỏ" khi doanh thu một năm 50-100 tỷ đồng, hoặc vốn 20-50 tỷ đồng và có dưới 100 người lao động. Nhóm "siêu nhỏ" sử dụng tối đa 10 nhân sự, doanh thu 3-10 tỷ đồng hoặc vốn dưới 3 tỷ đồng.
Từ tiêu chí này, ông Nguyễn Hoàng Sơn, Phó chủ tịch Hội tư vấn và đại lý thuế TP HCM kiêm CEO Việt Tín, cho biết nhiều quan niệm rằng doanh nghiệp luôn lớn hơn hộ kinh doanh. Song thực tế, nhiều hộ ghi nhận doanh thu vượt trội dù số lượng nhân sự ít hơn.
Ông Sơn đề xuất đồng nhất ngưỡng doanh thu miễn thuế cho doanh nghiệp quy mô nhỏ và hộ kinh doanh, và nên ở mức 1,5-2 tỷ đồng một năm. Đây là yếu tố then chốt để tạo môi trường cạnh tranh công bằng, khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.
"Nếu áp dụng ngưỡng miễn thuế khác nhau, ví dụ hộ kinh doanh 2 tỷ đồng, doanh nghiệp nhỏ 3 tỷ, sẽ gây ra tình trạng bất bình đẳng vì chi phí vận hành và quy mô giữa hai mô hình hiện nay khá tương đồng", ông Sơn nói.
Lý giải thêm về ngưỡng miễn thuế 2 tỷ đồng, ông cho rằng hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ có tỷ suất sinh lời phổ biến khoảng 7-10%. Với giả định doanh thu 2 tỷ đồng một năm, họ lãi khoảng 200 triệu đồng, tương ứng mỗi tháng 16,6 triệu. Con số này tương đương mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng với người làm công ăn lương.
Hiện cả nước có khoảng 900.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó gần 94% là công ty nhỏ và siêu nhỏ. Theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp (sửa đổi), nhiều chính sách ưu đãi đang được áp dụng cho nhóm này, như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 2 năm với công ty chuyển đổi từ hộ kinh doanh, hoặc thuế suất 15-17% với doanh nghiệp nhỏ.
Theo Chính phủ, bên cạnh hộ kinh doanh, khả năng chống chịu của nhóm doanh nghiệp nhỏ là không cao trước những biến động từ bên ngoài. Thời gian gần đây, gánh nặng chi phí nhiên liệu, logistics tăng cao khiến nhóm này càng thêm khó khăn, đòi hỏi Nhà nước sớm có chính sách hỗ trợ kịp thời.
Ngoài xác định ngưỡng miễn thuế, Chủ tịch HanoiTax Lê Yến cho rằng cơ quan quản lý cần làm rõ tiêu chí phân loại hộ kinh doanh theo quy mô, ngành nghề. Việc này nhằm áp dụng mức thuế, chế độ kế toán và quản lý phù hợp, tránh tình trạng "một khung cho tất cả".
Theo chuyên gia, chính sách mới phải đảm bảo công bằng về nghĩa vụ kê khai, đồng thời khuyến khích, tiến tới bắt buộc hộ kinh doanh sử dụng hóa đơn điện tử để ghi nhận doanh thu đầy đủ, minh bạch.
"Nếu doanh nghiệp cần có đầy đủ hóa đơn, trong khi hộ kinh doanh không bắt buộc, chuỗi giao dịch sẽ bị đứt gãy, dẫn tới khó ghi nhận chi phí", bà nói.
Để chính sách hiệu quả, các chuyên gia cho rằng cần thiết kế chặt chẽ các điều kiện đi kèm. Ông Nguyễn Hoàng Sơn gợi ý nhà điều hành cân nhắc yếu tố ngành nghề kinh doanh, vùng miền khi thiết kế ngưỡng doanh thu chịu thuế, đảm bảo công bằng giữa các mô hình.
Còn ông Mạc Quốc Anh lưu ý cần quy định rõ cách xác định doanh thu làm căn cứ miễn thuế, tránh tình trạng "doanh thu hợp nhất một kiểu, tính thuế một kiểu". Bên cạnh đó, nhà điều hành phải có cơ chế chống trục lợi, né ngưỡng chịu thuế như chia tách doanh nghiệp, chuyển doanh thu giữa các công ty liên kết.
Ông cũng cho rằng việc miễn thuế phải gắn với đơn giản thủ tục kê khai, quyết toán và chế độ kế toán. Việc dự luật giao Chính phủ quy định ngưỡng miễn thuế cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ là hướng đi linh hoạt. Song, tiêu chí điều chỉnh cần được minh bạch, rà soát định kỳ theo lạm phát, "sức khỏe" nền kinh tế để doanh nghiệp yên tâm lập kế hoạch dài hạn.
Dự kiến hôm nay Quốc hội thảo luận ở hội trường dự thảo luật này, và thông qua vào ngày mai (24/4).
Phương Đông - Phương Dung
