Một nhà vật lý hạt nhân bị bắn chết trước nhà riêng ở bang Massachusetts. Một tướng không quân Mỹ đã nghỉ hưu mất tích ở New Mexico. Một kỹ sư hàng không vũ trụ biến mất trong lúc leo núi tại Los Angeles. Đây là ba trong số ít nhất 10 trường hợp các nhà khoa học có liên quan những nghiên cứu nhạy cảm về hạt nhân và hàng không vũ trụ của Mỹ đã chết hoặc mất tích trong 4 năm qua.
Chuỗi sự việc này làm dấy lên lo ngại về khả năng có mối liên hệ giữa các trường hợp trên, đồng thời thúc đẩy nhiều đồn đoán về một âm mưu nhắm vào cộng đồng khoa học tại Mỹ.
Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) ngày 21/4 xác nhận đang "dẫn đầu nỗ lực xác minh mối liên quan giữa các trường hợp nhà khoa học mất tích và tử vong" tại Mỹ trong vài năm qua. Cơ quan này cho biết đây là nỗ lực liên ngành, với sự phối hợp của Bộ Năng lượng, Bộ Quốc phòng cùng những cơ quan thực thi pháp luật cấp bang và địa phương.
Các đặc vụ FBI thu thập chứng cứ trong một vụ án ở bang Minnesota vào tháng 1/2022. Ảnh: Reuters
Hoàn cảnh những cái chết và vụ mất tích này rất khác nhau. Một số là án mạng chưa được giải quyết, trong khi những trường hợp khác là mất tích không có dấu hiệu phạm tội và đến nay chưa được tìm thấy.
Trường hợp gần đây nhất là thiếu tướng không quân đã nghỉ hưu William Neil McCasland, rời khỏi nhà tại bang New Mexico vào tháng 2, mang theo súng và ví, đến nay vẫn không có bất kỳ tung tích nào.
McCasland là kỹ sư hàng không vũ trụ, từng giữ nhiều vị trí nhạy cảm liên quan đến các chương trình công nghệ và không gian của Bộ Quốc phòng Mỹ. Sau khi nghỉ hưu vào năm 2013, ông bắt đầu tham gia những nghiên cứu về hiện tượng "Vật thể Bay Không xác định" (UFO).
Một trường hợp khác thu hút nhiều chú ý là Monica Jacinton Reza, kỹ sư hàng không vũ trụ 60 tuổi chuyên về động cơ tên lửa, mất tích ngày 22/6/2025 khi leo núi tại Los Angeles và đến nay chưa được tìm thấy.
Giáo sư Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) Nuno Loureiro, chuyên gia về vật lý nhiệt hạch và plasma, bị bắn chết tại nhà ở khu vực Boston hồi tháng 12/2025. Nghi phạm là Claudio Neves Valente, bạn học cũ cùng ngành kỹ thuật với ông cách đây hai thập kỷ. Trước đó một ngày, Valente đã xả súng tại Đại học Brown, khiến hai sinh viên thiệt mạng và 9 người bị thương.
Nhà vật lý thiên văn Carl Grillmair thuộc Viện Công nghệ California (Caltech) bị bắn chết trước hiên nhà ở hạt Los Angeles hồi tháng 2. Cáo phó cho biết ông từng nhận Huân chương Thành tựu Khoa học Xuất sắc của NASA năm 2011 cùng nhiều giải thưởng tập thể khác. Nghi phạm 29 tuổi trong vụ án được ra tù trước đó hai tháng.
Thi thể nhà nghiên cứu Jason Thomas của hãng dược Novartis, thuộc lĩnh vực công nghệ sinh học được đánh giá là nhạy cảm không kém, được tìm thấy tại một hồ nước ở Massachusetts hồi tháng 3, ba tháng sau khi mất tích. Vợ ông cho biết chồng mình có dấu hiệu suy sụp tinh thần sau khi cả bố và mẹ qua đời vào năm ngoái.
Thiếu tướng không quân Mỹ William Neil McCasland, 68 tuổi, trước khi nghỉ hưu vào năm 2013. Ảnh: USAF
Một số quan chức đương nhiệm và cựu quan chức Bộ Năng lượng Mỹ thừa nhận với CBS rằng chuỗi sự việc khiến họ phải "nhướng mày kinh ngạc", đồng thời lưu ý nhân sự tại các phòng thí nghiệm cấp quốc gia tại Mỹ thường có nguy cơ trở thành mục tiêu của hoạt động gián điệp nước ngoài.
NASA cho biết họ chưa phát hiện dấu hiệu nào đe dọa an ninh quốc gia trong loạt vụ nhà khoa học mất tích hoặc qua đời những năm qua. Cơ quan Quản lý An ninh Hạt nhân Quốc gia (NNSA) thuộc Bộ Năng lượng Mỹ cũng cho biết đang theo dõi các thông tin liên quan đến nhân sự tại các phòng thí nghiệm và cơ sở của mình.
Nhà Trắng tuần trước cho biết đang phối hợp với các cơ quan liên bang để xem xét khả năng các sự kiện có liên quan với nhau. Tổng thống Donald Trump bình luận với truyền thông rằng đây là "vấn đề khá nghiêm trọng". Đến ngày 20/4, Ủy ban Giám sát Hạ viện thông báo sẽ điều tra các báo cáo liên quan, cho rằng loạt sự kiện "làm dấy lên nghi vấn về một mối liên kết mờ ám", đồng thời yêu cầu các cơ quan chính phủ báo cáo chi tiết.
"Rất khó có khả năng tất cả chỉ là trùng hợp. Hạ viện vô cùng quan ngại về vấn đề này. Cuộc điều tra sẽ là một trong những ưu tiên của ủy ban vì chúng tôi đánh giá đây là mối đe dọa đến an ninh quốc gia", Chủ tịch Ủy ban Giám sát Hạ viện James Comer nói.
Thanh Danh (Theo CBS, CNN, SciAm)
