Lời tòa soạn:
Trong công cuộc giành độc lập, tự do của dân tộc, mỗi chiến công oanh liệt đều được viết nên bằng máu, mồ hôi và trí tuệ của những con người Việt Nam bình dị mà vĩ đại.
Giữa chiến khu, các nhà khoa học, kỹ sư, chiến sĩ và cả những người nông dân yêu nước ngày đêm mày mò, sáng chế nên những vũ khí, thiết bị và giải pháp hậu cần đầy sáng tạo, mang đậm dấu ấn Việt Nam.
Từ khẩu súng bazooka vang danh chiến trường, xe đạp thồ huyền thoại đến các sáng chế phục vụ y tế, vận tải, thông tin liên lạc… tất cả đã góp phần làm nên thế trận nhân dân.
Dân trí trân trọng giới thiệu tới độc giả tuyến bài “Những sáng chế trong chiến khu góp nên độc lập”, nhằm tôn vinh tinh thần sáng tạo không ngừng nghỉ của người Việt, tỏa sáng trong những điều kiện ngặt nghèo nhất.
Xin trân trọng cảm ơn Trung tá, Tiến sĩ Trần Hữu Huy, Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam đã đồng hành cùng chương trình.
Kỹ sư quân giới đầu tiên của Việt Nam chế tạo súng chỉ nhờ... tháo ra xem (Video: Vũ Thanh Bình).
Danh tướng Cao Thắng sinh ra trong một gia đình nông dân ở Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Xuất thân trong hoàn cảnh khó khăn, từ nhỏ ông đã quen với lao động sản xuất và nhịp sống vất vả của người dân miền núi.
Dù không đi theo con đường khoa cử như nhiều sĩ phu đương thời, Cao Thắng nổi bật với tư chất thông minh, nhanh nhạy và tinh thần nghĩa hiệp.
Trước bối cảnh đất nước bị thực dân Pháp xâm lược, đời sống nhân dân lầm than, ông sớm trỗi dậy lòng yêu nước và ý chí chống ngoại xâm.
Ban đầu Cao Thắng tham gia các toán nghĩa quân địa phương rồi nhanh chóng gia nhập khởi nghĩa Hương Khê và trở thành cộng sự đắc lực của Phan Đình Phùng.
Xuất thân từ nông dân giúp Cao Thắng hiểu rõ đời sống quần chúng, từ đó xây dựng lực lượng nghĩa quân gắn bó mật thiết với nhân dân.
Một trong những đóng góp nổi bật của Cao Thắng là lĩnh vực nghiên cứu và chế tạo vũ khí. Ông thu thập súng của quân Pháp, tháo rời để nghiên cứu cấu tạo và mô phỏng sản xuất súng kiểu Gras 1874.
Dưới sự chỉ huy của ông, nghĩa quân đã chế tạo được hàng trăm khẩu súng hiện đại trong điều kiện thiếu thốn, nâng cao đáng kể sức chiến đấu và thu hẹp khoảng cách trang bị với quân địch.
Các khẩu súng do Cao Thắng chế tạo có cấu trúc tương đồng với nguyên mẫu, bao gồm khóa nòng, kim hỏa, cơ chế điểm hỏa và hệ thống đạn kim loại.
Tuy nhiên, do hạn chế về công nghệ luyện kim, nòng súng chưa có rãnh xoắn, lò xo chưa đạt độ đàn hồi tối ưu, dẫn đến tầm bắn và độ chính xác hạn chế so với bản gốc.
Dù vậy, đây vẫn là bước tiến quan trọng trong kỹ thuật quân sự, thể hiện tinh thần tự lực sáng tạo của người Việt cuối thế kỷ XIX.
Súng do Cao Thắng chế tạo nhanh chóng được biên chế cho nghĩa quân Hương Khê, vừa cổ vũ tinh thần, vừa nâng cao hiệu quả chiến đấu.
Nhiều trận phục kích đoàn quân Pháp, tập kích đồn nhỏ hay các chiến thuật đánh nhanh, rút gọn đều ghi nhận thành công với loại vũ khí này, khiến quân Pháp bị động và hoang mang.
Súng trường do tướng Cao Thắng chế tạo theo mẫu súng 1874 của Pháp (Ảnh: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia).
Ngay cả các sĩ quan Pháp cũng phải thừa nhận, súng của nghĩa quân Cao Thắng rất giống súng trường Gras 1874. Khi chứng kiến trực tiếp, họ không khỏi sửng sốt trước khả năng chế tạo vũ khí tinh vi trong điều kiện thiếu thốn, khẳng định năng lực tổ chức, tư duy kỹ thuật và trình độ thủ công của người Việt lúc bấy giờ.
