Tàu hàng ở eo biển Hormuz (Ảnh: AFP).
Theo kênh truyền hình Al Jazeera của Qatar, hệ thống quản lý này của Iran phân loại các nước thành 3 nhóm gồm: "thù địch", "trung lập" và "thân thiện".
Các quốc gia thuộc nhóm “thù địch” sẽ bị cấm sử dụng eo biển Hormuz. Trong khi đó, tàu thuyền từ các quốc gia "trung lập" sẽ phải chịu mức phí cao, và các quốc gia "thân thiện" sẽ được cấp quyền đi lại tự do qua eo biển này.
Tehran vẫn chưa cung cấp danh sách chi tiết, đầy đủ cho 3 danh mục này. Tuy nhiên, theo Al Jazeera, hầu hết các quốc gia Ả rập tại vịnh Ba Tư đều được phân loại là các quốc gia "trung lập" hoặc "thù địch". Theo kế hoạch của Iran, các quốc gia này sẽ phải trả "các khoản phí đáng kể" hoặc bị cấm hoàn toàn việc đi qua eo biển Hormuz.
Nằm giữa vịnh Ba Tư và vịnh Oman, eo biển Hormuz chỉ rộng khoảng 33km tại điểm hẹp nhất, nhưng lại là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trong năm 2024, mỗi ngày có khoảng 16,5-17 triệu thùng dầu thô và khí ngưng tụ tự nhiên đi qua đây, tương đương 20% tổng nguồn cung dầu toàn cầu.
Về địa hình, Hormuz dài khoảng 161km, chia làm hai luồng hàng hải rộng vỏn vẹn 3,2km mỗi chiều. Sự chật hẹp này khiến khả năng tắc nghẽn hoặc phong tỏa là rất cao chỉ với một sự cố nhỏ, như rải thủy lôi, va chạm tàu, hay diễn tập quân sự.
Iran về cơ bản đã phong tỏa eo biển này kể từ khi xung đột với Mỹ và Israel nổ ra cuối tháng 2.
Hormuz đang trở thành một đòn bẩy chiến lược của Iran khi việc đóng cửa tuyến đường này cho thấy tác động đến kinh tế toàn cầu vượt xa tưởng tượng. Trong các tuyên bố mới đây, Iran đưa thêm điều kiện công nhận chủ quyền của nước này với Hormuz là một trong những yêu cầu để chấm dứt xung đột.
Các báo cáo tình báo gần đây của Mỹ cảnh báo rằng Iran dường như sẽ không sớm mở lại eo biển Hormuz, bởi việc nắm giữ động mạch dầu mỏ quan trọng nhất thế giới này là đòn bẩy thực sự duy nhất mà họ có đối với Mỹ.
Báo cáo chỉ ra, Tehran có thể tiếp tục thắt chặt kiểm soát eo biển để giữ giá năng lượng ở mức cao, như một phương tiện gây áp lực lên Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm tìm kiếm một lối thoát nhanh chóng cho cuộc chiến kéo dài hơn một tháng qua.
Ông Trump đã tìm cách hạ thấp mức độ khó khăn trong việc mở lại eo biển Hormuz. Hôm 3/4, ông gợi ý có thể ra lệnh cho các lực lượng Mỹ mở lại tuyến đường này.
“Với thêm một chút thời gian, chúng ta có thể dễ dàng mở cửa eo biển Hormuz, lấy dầu và kiếm một khoản lợi nhuận lớn”, ông đăng trên nền tảng Truth Social của mình.
Tuy nhiên, các nhà phân tích từ lâu đã cảnh báo việc cố gắng sử dụng vũ lực để khơi thông eo biển, có thể gây tốn kém và đẩy Mỹ vào một cuộc chiến tranh trên bộ kéo dài.
