Đầu tháng 4, trên bản đồ hàng hải toàn cầu bất ngờ xuất hiện một tín hiệu lạ khiến giới quan sát “dậy sóng”: “OWNER FRANCE” (Chủ sở hữu: Pháp). Tín hiệu này phát ra từ Kribi - siêu tàu container treo cờ Malta - ngay trước khi tiến vào vùng biển nhạy cảm nhất thế giới hiện nay - eo biển Hormuz.
Hé mở "nút thắt" năng lượng toàn cầu
Đây là một “nước cờ” có tính toán. Việc chủ động khai báo quốc tịch trên hệ thống AIS được xem như tín hiệu nhận diện với phía Iran - yếu tố có thể quyết định việc con tàu có được “bật đèn xanh” hay không.
Và thực tế cho thấy chiến thuật này đã phát huy hiệu quả. Theo dữ liệu từ MarineTraffic, con tàu chở đầy hàng hóa đã vượt qua eo biển an toàn.
Con tàu thuộc tập đoàn của Pháp CMA CGM là tàu phương Tây đầu tiên được ghi nhận đã vượt qua eo biển Hormuz kể từ khi Iran phong tỏa tuyến đường này (Ảnh: Telegraph).
Không chỉ riêng Kribi, những tín hiệu “tan băng” đầu tiên cũng bắt đầu xuất hiện trên bản đồ vận tải. Dữ liệu từ LSEG cho thấy 3 tàu chở dầu cỡ lớn do Oman vận hành đã rời Vịnh Ba Tư thành công.
Đáng chú ý hơn, tàu Sohar LNG do hãng Mitsui OSK Lines của Nhật Bản đồng sở hữu cũng đã vượt eo biển, trở thành chuyến hàng LNG đầu tiên có yếu tố Nhật Bản thoát khỏi khu vực kể từ khi khủng hoảng bùng phát.
Vì vậy, dù mới chỉ là những chuyến đi đơn lẻ, chúng vẫn được xem như “luồng gió mát” hiếm hoi - một tín hiệu cho thấy dòng chảy năng lượng toàn cầu có thể đang hé mở trở lại, dù phía trước vẫn còn đầy bất định.
Chiến thuật "mở cửa có chọn lọc"
Dù đã có những tín hiệu tích cực, giới chuyên gia phân tích hàng hải vẫn giữ cái nhìn thận trọng. Dòng chảy thương mại qua Hormuz hiện tại chưa thể quay về mức bình thường mà đang vận hành theo một cơ chế hoàn toàn mới.
Ông Martin Kelly, trưởng bộ phận tư vấn của công ty tình báo hàng hải EOS Risk, nhận định khách quan: "Eo biển Hormuz dường như đang mở cửa cho một số tàu và quốc gia nhất định. Có vẻ như một quy trình cấp phép rời eo biển đang được áp dụng, chủ yếu hạn chế các chuyến đi có liên quan đến Mỹ".
Thực tế dữ liệu đang chứng minh cho nhận định này. Theo Lloyd’s List Intelligence, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển đã nhích nhẹ lên 53 chuyến trong tuần qua, so với 36 chuyến của tuần trước đó. Tuy nhiên, tính từ ngày 1/3, mới chỉ có khoảng 150 tàu lọt qua "nút thắt" này.
Phần lớn trong số đó là các tàu có liên hệ với những quốc gia duy trì quan hệ thương mại ổn định với khu vực như Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan. Điển hình, Bắc Kinh mới đây đã hoan nghênh việc ba tàu của họ, bao gồm hai tàu thuộc tập đoàn quốc doanh Cosco, đi qua eo biển trót lọt.
Để thích ứng với luật chơi mới, các hãng tàu đang phải linh hoạt thay đổi lộ trình. Theo các giám đốc hàng hải, thay vì đi tuyến phía bắc, nhiều tàu như Kribi đã chọn đi vòng qua đảo Larak. Đây là tuyến đường đang trở nên phổ biến, được cho là nằm trong hệ thống kiểm tra trực quan của các lực lượng kiểm soát khu vực.
Ngoại giao chạy đua, gỡ khó cho kinh tế
Sự gián đoạn tại Hormuz không chỉ là câu chuyện của các hãng tàu, mà là bài toán kinh tế vĩ mô làm đau đầu các nhà lãnh đạo thế giới. Ở cấp độ ngoại giao, một cuộc đua tìm kiếm giải pháp đang được đẩy nhanh nhằm cứu vãn các tuyến thương mại thiết yếu.
Mới đây, Vương quốc Anh đã triệu tập một hội nghị trực tuyến với khoảng 40 quốc gia. Trọng tâm của cuộc họp là tìm kiếm sự đồng thuận trong việc bảo vệ quyền tự do hàng hải, phản đối các hình thức áp phí hay hạn chế đơn phương làm tăng gánh nặng cho doanh nghiệp.
Về phía Pháp, Tổng thống Emmanuel Macron - người có mối quan hệ thân thiết với tỷ phú Rodolphe Saadé (chủ sở hữu hãng tàu CMA CGM) - đang nỗ lực xây dựng một liên minh quốc tế. Ông Macron thẳng thắn đánh giá các biện pháp quân sự nhằm mở lại eo biển là "không thực tế", đồng thời nhấn mạnh con đường đàm phán ngoại giao mới là giải pháp căn cơ.
Từ góc nhìn đa chiều, tạp chí Foreign Affairs trích dẫn đề xuất của cựu Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif. Ông gợi ý một thỏa thuận kinh tế - ngoại giao: hạn chế chương trình hạt nhân và mở lại eo biển Hormuz để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, giúp các bên đều có thể tuyên bố chiến thắng và ổn định thương mại.
Các quốc gia đang gấp rút tìm kiếm giải pháp tổng thể để mở lại eo biển Hormuz (Ảnh: Getty).
Bên cạnh nỗi lo năng lượng, các rủi ro về an ninh lương thực cũng đang được đặt lên bàn cân. Các chuyên gia kinh tế đang kêu gọi thiết lập một hành lang vận tải an toàn cho các mặt hàng thiết yếu như phân bón, nhằm tránh một cuộc khủng hoảng giá lương thực thứ cấp tại các quốc gia đang phát triển.
Hãng CMA CGM hiện vẫn còn 13 tàu container đang neo đậu chờ đợi ở phía Vịnh Ba Tư. Điều này cho thấy sự phục hồi của chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ là một quá trình dài hơi, đòi hỏi sự nhẫn nại và những nhượng bộ về mặt ngoại giao từ nhiều phía.
Tuy nhiên, đà tăng đã chững lại khi thị trường bắt đầu “định giá lại” rủi ro, trong bối cảnh những chuyến tàu năng lượng đầu tiên vượt eo Hormuz an toàn, phần nào xoa dịu căng thẳng về nguồn cung toàn cầu.
