Làn sóng AI đe dọa việc làm, trào lưu buông xuôi lan rộng ở Trung Quốc

Đầu tháng 3, một cảnh tượng chưa từng có đã diễn ra trước trụ sở tập đoàn Tencent tại Thâm Quyến. Gần 1.000 người, từ sinh viên, nhân viên văn phòng đến những người đã nghỉ hưu, rồng rắn xếp hàng chỉ để cài đặt OpenClaw. Đây là một "tác nhân AI" mã nguồn mở đang gây sốt trong cộng đồng mạng.

Với Lambert Li, một nhân viên văn phòng tại Thượng Hải, cơn sốt công nghệ hiện tại mang lại cảm giác nghẹt thở. Chia sẻ với tờ Rest of World, anh ví von thị trường lao động hiện nay giống hệt bộ phim sinh tồn nổi tiếng.

"Cảm giác như đang chơi Squid Game vậy. Bạn có thể bị loại bất cứ lúc nào. Sao mà không lo được?", Li ngậm ngùi. Năm ngoái, công ty của anh đã cắt giảm tới 30% nhân sự, nhắm thẳng vào những người không kịp thích nghi với làn sóng trí tuệ nhân tạo.

Cuộc đua KPI mang tên "trí tuệ nhân tạo"

Cơn sốt OpenClaw, hay còn được cư dân mạng gọi vui là trào lưu "nuôi tôm hùm" dựa trên logo của phần mềm, phản ánh một nỗi bất an sâu sắc đang bám rễ trong giới văn phòng. Những công cụ vốn được sinh ra để giải phóng sức lao động giờ đây lại trở thành chiếc đồng hồ đếm ngược, đe dọa thay thế chính những người đang sử dụng chúng.

Tại nơi công sở, AI không còn là một lựa chọn để học hỏi cho biết, mà đã trở thành tiêu chí sống còn.

Betty Lai, một quản lý marketing sản phẩm, vừa nhận thông báo rằng kỳ đánh giá hiệu suất hằng năm của công ty sẽ đưa kỹ năng sử dụng AI vào làm thước đo bắt buộc. Ngay lập tức, các buổi học nhóm tự nguyện về AI mọc lên như nấm, nơi nhân viên phải tranh giành nhau từng chỗ ngồi hàng đầu.

Áp lực này hoàn toàn có cơ sở. Theo một nghiên cứu từ Đại học Bắc Kinh phân tích hơn một triệu tin tuyển dụng từ năm 2018 đến 2024, nhu cầu nhân sự tại các vị trí dễ bị AI can thiệp như lập trình, kế toán, biên tập và bán hàng đã sụt giảm rõ rệt.

Khảo sát của Cheung Kong Graduate School of Business cho thấy hơn 85% trong số gần 12.000 người được hỏi thừa nhận họ đang bất an về nồi cơm của mình trước sự bành trướng của công nghệ.

Trên mạng xã hội RedNote, từ khóa #AIAnxiety (nỗi lo AI) thu hút hàng triệu lượt xem với những dòng trạng thái đầy mệt mỏi. "Theo kịp AI còn mệt hơn cả làm việc", một người dùng than thở.

Khắp các diễn đàn, câu hỏi "Bao giờ đến lượt tôi bị thay thế?" trở thành nỗi ám ảnh chung của giới làm công ăn lương.

Khi sự mệt mỏi hóa thành trào lưu "nằm thẳng"

Nỗi lo sợ công nghệ cướp việc không đứng độc lập, mà đang cộng hưởng với một bức tranh kinh tế nhiều thách thức. Theo ghi nhận của The Epoch Times, từ các đại đô thị đến những tỉnh lẻ, người lao động đang phải đối mặt với tình trạng thu nhập co hẹp và cơ hội thăng tiến mờ mịt.

Lực lượng lao động trẻ, nhóm nhạy bén nhất với công nghệ, lại đang chịu tổn thương sâu sắc nhất. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 16-24 tuổi trong năm 2025 dao động ở mức 15-19%, vượt xa mức trung bình toàn cầu.

Nhiều cử nhân ra trường nhận mức lương bèo bọt 3.000 nhân dân tệ, hoặc dạt sang mảng lao động tự do như chạy xe công nghệ, giao đồ ăn. Tuy nhiên, sự thiếu ổn định của những công việc này, cộng với áp lực phải liên tục nâng cấp bản thân để không bị AI bỏ lại, đã đẩy nhiều người đến giới hạn chịu đựng.

Frank Wang, một lập trình viên 28 tuổi tại Thành Đô, là một ví dụ điển hình. Từng cuống cuồng chạy đua học hỏi công cụ mới, đến nay anh quyết định buông xuôi.

"Giờ tôi chỉ nằm thẳng thôi. Nếu họ sa thải tôi thì cứ sa thải, tôi sẽ chờ trợ cấp", Wang bộc bạch với Rest of World. Trào lưu "nằm thẳng" - từ chối tham gia vào cuộc cạnh tranh khốc liệt - đang trở thành tấm khiên tâm lý cuối cùng của những người trẻ đã quá kiệt sức.

Thị trường cần thời gian để "ươm mầm"

Dù bức tranh hiện tại có phần ảm đạm, các chuyên gia vẫn nhìn nhận sự chuyển dịch này dưới góc độ khách quan của quá trình tiến hóa kinh tế. Bất chấp những lo âu bủa vây, một khảo sát của KPMG cho thấy 69% người dân tại quốc gia tỷ dân vẫn đặt niềm tin rằng lợi ích dài hạn mà AI mang lại sẽ vượt xa những rủi ro trước mắt.

Theo tờ China Daily, để giải bài toán việc làm trong kỷ nguyên số, cải cách thị trường là chìa khóa cốt lõi. Ông Zhang Bin, Phó Giám đốc Viện Kinh tế và Chính trị Thế giới, nhận định rằng công nghệ có thể xóa sổ một số công việc cũ, nhưng chắc chắn sẽ khai sinh ra những ngành nghề mới.

Chuyên gia này ví von quá trình chuyển đổi lực lượng lao động hiện nay giống như việc trồng một cái cây. Nó không thể lớn lên thẳng tắp chỉ sau một đêm, mà phải trải qua những khúc quanh, những giai đoạn uốn nắn trước khi vươn mình thành cổ thụ. Sự kiên nhẫn và các chính sách linh hoạt từ thị trường là điều kiện cần để xoa dịu những cú sốc ngắn hạn.

Tuy nhiên, trong lúc chờ đợi cái cây kinh tế đâm chồi nảy lộc, hàng triệu người lao động vẫn phải tự tìm cách sinh tồn mỗi ngày khi bước tới văn phòng. "Lo lắng cũng chẳng giải quyết được gì. Chúng ta đã ở trong làn sóng này rồi: hoặc cưỡi lên nó, hoặc bị cuốn trôi", bà Betty Lai chia sẻ.