Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam cho biết, một trong những điểm mới quan trọng của Luật BHXH năm 2024 là việc điều chỉnh điều kiện về thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm. Quy định này được thiết kế trên cơ sở bảo đảm hài hoà giữa mục tiêu mở rộng diện bao phủ và nguyên tắc đóng - hưởng của chính sách BHXH.
Cơ quan này nêu có một số ý kiến băn khoăn rằng khi thời gian đóng giảm xuống, mức lương hưu sẽ thấp theo, từ đó cho rằng việc tham gia BHXH không còn thực sự hấp dẫn.
BHXH Việt Nam khẳng định, ý kiến này mới chỉ xét ở góc độ mức tiền nhận hằng tháng, chưa phản ánh đầy đủ giá trị tổng thể của chính sách.
Trong nhiều năm qua, điều kiện phải đóng đủ 20 năm BHXH mới được hưởng lương hưu đã trở thành rào cản đối với không ít người lao động, đặc biệt là những người tham gia muộn, lao động khu vực phi chính thức hoặc có quá trình đóng BHXH bị gián đoạn.
Qua thực tiễn, cơ quan BHXH cho biết nhiều người dù đã có thời gian tham gia đáng kể nhưng vẫn không đủ điều kiện hưởng lương hưu, buộc phải lựa chọn nhận BHXH một lần.
Vì vậy, việc giảm thời gian đóng tối thiểu xuống 15 năm đã trực tiếp tháo gỡ nút thắt này, giúp gia tăng đáng kể số người có khả năng đủ điều kiện hưởng lương hưu.
Theo BHXH Việt Nam, đây là bước đi phù hợp với thực tiễn thị trường lao động Việt Nam hiện nay với sự dịch chuyển, biến động ngày càng rõ nét hơn.
Số người hưởng bảo hiểm xã hội 1 lần giảm rõ rệt sau khi Luật Bảo hiểm xã hội có hiệu lực (Ảnh minh họa: Hoa Lê).
Theo các phân tích chính sách, quy định mới sẽ đặc biệt có lợi cho nhóm lao động trung niên bắt đầu tham gia BHXH muộn, người lao động tự do hoặc những trường hợp có thời gian tham gia không liên tục. Nhờ đó, họ vẫn có cơ hội tích lũy đủ điều kiện để hưởng lương hưu.
Mặt khác, người hưởng lương hưu còn được bảo đảm các chế độ tử tuất, bao gồm trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất cho thân nhân. Đây là những chính sách mang tính nhân văn sâu sắc, thể hiện sự chia sẻ của Nhà nước và xã hội đối với người lao động và gia đình họ, ngay cả khi họ đã qua đời.
Đáng chú ý, BHXH Việt Nam cho biết, lương hưu không phải là khoản thu nhập cố định theo thời gian mà được Nhà nước điều chỉnh định kỳ, căn cứ vào chỉ số giá tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế. Cơ chế này giúp đảm bảo giá trị thực của lương hưu, hạn chế tác động của lạm phát, duy trì mức sống ổn định cho người hưởng.
Dù tạo điều kiện thuận lợi hơn, song chính sách BHXH vẫn nhất quán với nguyên tắc đóng - hưởng. Theo đó, người tham gia đóng càng cao, thời gian đóng càng dài thì mức lương hưu nhận được càng cao.
"Điều này cho thấy việc giảm thời gian tối thiểu xuống 15 năm không đồng nghĩa với chuyện khuyến khích tham gia ngắn hạn, mà là mở rộng cơ hội tiếp cận chính sách. Trong khi đó, người lao động nếu có điều kiện vẫn nên tham gia BHXH trong thời gian dài hơn để tối ưu hóa quyền lợi của mình", đại diện của `BHXH Việt Nam nhấn mạnh.
Thực tiễn triển khai cho thấy, những điều chỉnh của Luật BHXH năm 2024 đã bước đầu phát huy hiệu quả.
Theo báo cáo của BHXH Việt Nam, ngay trong năm 2025 - giai đoạn chuyển tiếp và thực thi Luật - số người hưởng BHXH một lần đã giảm 24,43% so với năm 2024. Trong 2 tháng đầu năm 2026, số người hưởng BHXH một lần giảm 28,29% so với cùng kỳ năm 2025.
Theo cơ quan này, việc điều chỉnh giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu từ 20 năm xuống 15 năm là một bước cải cách quan trọng, thể hiện rõ tư duy đổi mới trong xây dựng chính sách an sinh xã hội theo hướng linh hoạt, bao trùm và lấy người dân làm trung tâm.
