Nhà du hành Christina Koch của NASA nhìn về phía Trái Đất qua cửa sổ chính của tàu vũ trụ Orion mang tên Integrity (Ảnh: NASA).
Sứ mệnh đi vào lịch sử
Sứ mệnh Artemis II đi vào lịch sử khi nó chính thức đưa con người đi xa Trái Đất hơn bao giờ hết.
Vào lúc 17h56 UTC ngày 6/4 (00h56 ngày 7/4 theo giờ Việt Nam), tàu vũ trụ Integrity thuộc hệ thống Orion, chở theo bốn nhà du hành, đã vượt qua cột mốc 400.171 km do tàu Apollo 13 thiết lập năm 1970.
NASA cho biết con tàu đã đạt khoảng cách tối đa so với Trái Đất lúc 23h02 UTC (6h02 ngày 7/4 giờ Việt Nam): 406.771 km khi nó bay vượt qua phía xa của Mặt Trăng. Con số này vượt kỷ lục của Apollo 13 tới 6.616 km.
Để dễ hình dung, khoảng cách trung bình đến Mặt Trăng là khoảng 384.400 km, có nghĩa là Orion đã bay xa hơn hàng chục nghìn km so với Trái Đất.
"Khi chúng ta vượt qua kỷ lục về khoảng cách xa nhất mà con người từng đi được so với Trái Đất, chúng ta đang làm điều đó để tôn vinh những nỗ lực và kỳ tích phi thường của những người tiền nhiệm trong lĩnh vực thám hiểm không gian của con người", chuyên gia Jeremy Hansen của Cơ quan Vũ trụ Canada - người tham gia vào Dự án Artemis II - cho biết.
"Chúng ta sẽ tiếp tục cuộc hành trình tiến xa hơn nữa vào không gian trước khi Mẹ Trái Đất kịp kéo chúng ta trở lại với tất cả những gì chúng ta trân quý. Nhưng quan trọng hơn hết, chúng ta chọn thời điểm này để thách thức thế hệ này và thế hệ tiếp theo, để đảm bảo kỷ lục này không tồn tại lâu dài", ông nói.
Khi tàu vũ trụ di chuyển ra phía sau Mặt Trăng, liên lạc với Trái Đất bị gián đoạn khoảng 40 phút do tín hiệu bị chính Mặt Trăng chặn lại.
Vào lúc 6h24, ngày 7/4 (giờ Việt Nam), tàu Integrity xuất hiện trở lại, quan sát một cảnh tượng mà ít người có vinh dự được chứng kiến tận mắt: Trái Đất mọc lên trên rìa Mặt Trăng. Sau đó, liên lạc với con tàu đã được khôi phục.
Bốn nhà du hành trong chuyến bay này là Chỉ huy Reid Wiseman, phi công Victor Glover, và hai chuyên gia: Christina Koch và Jeremy Hansen.
Theo báo cáo của NASA, tất cả các hệ thống đều “hoạt động bình thường”, một thuật ngữ kỹ thuật có nghĩa là hoạt động trong phạm vi các thông số dự kiến.
Thử nghiệm bản lề
Kỷ lục khoảng cách mà phi hành đoàn Artemis II vừa thiết lập là một cột mốc ngoạn mục và đầy cảm hứng. Nhưng phía sau con số ấy, giá trị lớn hơn nằm ở chính tàu Integrity.
Đây là bước thử nghiệm bản lề trên hành trình đưa con người trở lại bề mặt Mặt Trăng. Là chuyến bay có người lái đầu tiên trong chương trình Artemis, Artemis II giữ vai trò như một phép thử toàn diện đối với các hệ thống sẽ vận chuyển và duy trì sự sống cho các nhà du hành trong các sứ mệnh đổ bộ tiếp theo.
Là dự án thám hiểm không gian sâu có người lái đầu tiên kể từ khi chương trình Apollo khép lại năm 1972, sứ mệnh này cũng giúp các kỹ sư và chuyên gia tâm sinh lý học không gian hiểu rõ hơn tác động của những chuyến bay dài ngày tới phi hành đoàn, khi họ phải sống và làm việc cùng nhau trong không gian chật hẹp, biệt lập và cách xa Trái Đất hàng trăm nghìn km.
Cho đến nay, phi hành đoàn đã trải qua hàng loạt tình huống đòi hỏi sự linh hoạt, từ những trục trặc rất “đời thường” như lỗi hệ thống Outlook trên tàu cho đến việc xử lý sự cố nhà vệ sinh trong môi trường vi trọng lực. Những chi tiết tưởng như nhỏ nhặt ấy lại chính là dữ liệu quý giá cho các sứ mệnh đưa con người tiến xa hơn vào không gian sâu.
Nhưng bên cạnh những thử thách thường nhật, Artemis II cũng mang đến những khoảnh khắc gần như kỳ diệu.
Tàu Integrity đã đưa các nhà du hành tới vị trí chỉ còn khoảng 6.545km so với bề mặt Mặt Trăng khi bay qua vùng phía sau mặt khuất, đồng thời lập kỷ lục chuyến bay có người lái xa Trái Đất nhất trong lịch sử.
Trong lúc lướt qua mặt khuất Mặt Trăng, các nhà du hành quan sát rõ các miệng hố va chạm và đề xuất đặt tên cho hai cấu trúc chưa được định danh. Một miệng hố được đề xuất mang tên Integrity, theo tên tàu Orion của sứ mệnh, trong khi miệng hố còn lại mang tên Carroll, để tưởng nhớ người vợ quá cố của chỉ huy Reid Wiseman. Các đề xuất này sẽ được trình lên International Astronomical Union xem xét.
Phi hành đoàn cũng chứng kiến một trong những hiện tượng hiếm gặp nhất của hành trình không gian: nhật thực nhìn từ quỹ đạo Mặt Trăng, khi Mặt Trăng đi qua giữa tàu Integrity và Mặt Trời. Khoảnh khắc này cho phép họ quan sát trực tiếp vành nhật hoa cùng những tia lóe sáng do thiên thạch nhỏ va vào bề mặt tối của Mặt Trăng.
“Hello, World”
Và dĩ nhiên, không thể không nhắc tới bức ảnh mang tính biểu tượng mới của Trái Đất, “Hello, World” (xin chào thế giới), do Wiseman chụp ngày 3/4 sau khi tàu hoàn tất cú đẩy vào quỹ đạo chuyển tiếp tới Mặt Trăng.
Đây là bức ảnh đầu tiên do con người trực tiếp chụp cho thấy toàn bộ Trái Đất như một khối cầu hoàn chỉnh kể từ sau Apollo 17 năm 1972, trở thành biểu tượng thị giác mới của kỷ nguyên Artemis.
Bức ảnh "Xin chào thế giới" được chụp bởi Chỉ huy Reid Wiseman, từ phía ban đêm của Trái Đất. Hiện tượng cực quang có thể nhìn thấy ở phía trên bên phải và phía dưới bên trái (Ảnh: NASA).
Giai đoạn tiếp theo của chương trình, Artemis III, hiện được NASA lên kế hoạch triển khai vào giữa năm 2027.
Khác với mục tiêu đổ bộ Mặt Trăng như kế hoạch ban đầu, sứ mệnh này sẽ diễn ra trong quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, nơi phi hành đoàn trên tàu Orion được phóng bằng tên lửa SLS sẽ thử nghiệm các quy trình gặp gỡ và kết nối với một hoặc cả hai tàu đổ bộ thương mại do SpaceX và Blue Origin phát triển cho các nhiệm vụ Mặt Trăng trong tương lai.
Sau bước đệm công nghệ đó, Artemis IV đang được NASA nhắm tới vào đầu năm 2028, với mục tiêu trở thành sứ mệnh đưa con người trở lại bề mặt Mặt Trăng, nhiều khả năng tại khu vực gần cực nam.
Tại đây, các nhà du hành sẽ tiến hành các hoạt động khảo sát địa chất, quan sát khoa học và thu thập mẫu vật, mở đường cho sự hiện diện dài hạn của con người trên vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái Đất.
Tuy nhiên, trước khi mở ra chặng đường tiếp theo ấy, tàu Integrity trước hết phải đưa phi hành đoàn Artemis II trở về an toàn.
Đây được xem là giai đoạn nguy hiểm nhất của toàn bộ sứ mệnh, khi tàu Orion phải lao vào khí quyển Trái Đất ở tốc độ cực cao trước khi hạ cánh xuống Thái Bình Dương ngoài khơi San Diego.
Toàn bộ quá trình giảm tốc phụ thuộc vào hệ thống dù chính triển khai theo nhiều cấp, đồng thời là bài kiểm tra then chốt đối với lá chắn nhiệt của Orion sau những bài học từ Artemis I. Theo lịch trình, giai đoạn tái nhập và hạ cánh dự kiến diễn ra vào ngày 10/4.
“Tại NASA, chúng tôi dám vươn cao hơn, khám phá xa hơn và chinh phục những điều tưởng như không thể. Điều đó được thể hiện trọn vẹn qua các nhà du hành Artemis II - Reid, Victor, Christina và Jeremy. Họ đang mở ra những chân trời mới cho toàn nhân loại", Lori Glaze, Quyền phó giám đốc phụ trách Ban Phát triển Hệ thống Thám hiểm của NASA, nhấn mạnh.
Theo bà, giá trị lớn nhất của sứ mệnh không chỉ nằm ở những kỷ lục khoảng cách vừa được thiết lập, mà còn ở niềm tin và hy vọng mà Artemis II đang tiếp thêm cho tương lai chinh phục không gian sâu của loài người.
