Nói về lý do sửa Luật Thủ đô lần này, Chủ tịch Quốc hội cho biết năm 2025 đã ban hành 89 luật, trong đó riêng kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã ban hành 34 luật, còn kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV là 51 luật. Trong đó có nhiều luật được sửa đổi, bổ sung mang tính vượt trội so với Luật Thủ đô hiện hành. Vì vậy, hiện nay Luật Thủ đô không theo kịp các luật đã được sửa.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận (Ảnh: Tiến Tuấn).
Cũng tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 258/2025/QH15 quy định về thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện dự án lớn tại thủ đô Hà Nội. Tương tự, ở TPHCM có Nghị quyết số 54/2017/QH14 của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển.
Tuy nhiên, theo Chủ tịch Quốc hội, thành phố vẫn thấy cơ chế chưa đủ cho sự phát triển. Chính vì vậy, Luật Thủ đô sửa đổi lần này là tiền đề để thủ đô tiến tới xây dựng luật đô thị đặc biệt.
“Như vậy, tinh thần sửa Luật Thủ đô lần này là phải phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền thành phố Hà Nội theo nguyên tắc là Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu 7 điểm nổi bật trong dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi.
Đầu tiên, Chủ tịch Quốc hội nhắc đến việc mở rộng nguyên tắc áp dụng pháp luật ở Điều 5 dự luật. Thứ hai là bổ sung, miễn trách nhiệm pháp lý ở khoản 2 Điều 34. Thứ ba là thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt ở Điều 6.
Thứ tư là tăng thẩm quyền tổ chức bộ máy cho Hội đồng nhân dân thành phố ở Điều 7. Thứ năm là tăng mức xử phạt vi phạm hành chính ở khoản 4 Điều 14. Thứ sáu là cụ thể hóa ngừng cung cấp điện nước để xử lý vi phạm tại khoản 5 Điều 14.
Toàn cảnh buổi thảo luận tại tổ về Dự thảo Luật Thủ đô (Ảnh: Tiến Tuấn).
Nhắc lại về tầm nhìn mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra cho Hà Nội với quy hoạch 100 năm và nhìn xa hơn nữa, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết muốn xây dựng thì phải quy hoạch, mà quy hoạch thì phải được công bố cho toàn dân biết.
Việc quy hoạch vừa qua chưa bài bản, nên điều đầu tiên Chủ tịch Quốc hội lưu ý cho Hà Nội là quy hoạch đi đôi với triển khai xây dựng, công tác bồi thường, tái định cư, thu hồi đất để xây dựng những công trình kinh tế - xã hội.
Vấn đề thứ bảy được Chủ tịch Quốc hội nhắc đến là việc tăng trách nhiệm giải trình và công khai ở khoản 6 Điều 33.
Trên đây là những vấn đề Chủ tịch Quốc hội sẽ đóng góp cho dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi lần này, trong đó tinh thần phải thực hiện phân quyền triệt để.
“Đã nói phân quyền thì bộ ngành không còn ôm, phải giao cho Hà Nội”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Về nội dung phân quyền, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý đến nội dung như bảo vệ cán bộ và khuyến khích sáng tạo; công cụ quản lý đô thị phải mạnh mẽ; hướng tới một mô hình phát triển bền vững, nhấn mạnh kinh tế tri thức, đô thị đa trung tâm, liên kết vùng sông Hồng, bảo tồn văn hóa, phối hợp với định hướng là Hà Nội - văn hiến - văn minh - hiện đại - hạnh phúc.
Luật này sẽ được sửa đổi theo quy trình rút gọn thông qua một kỳ họp, dự kiến có hiệu lực từ 1/7.
Chủ tịch Quốc hội cho rằng Luật Thủ đô hết sức quan trọng, có tầm nhìn chiến lược, thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng, Nhà nước trong việc xây dựng thủ đô vươn tầm khu vực và quốc tế.
“Nếu được hoàn thiện theo hướng cân bằng giữa trao quyền mạnh, kiểm soát chặt, minh bạch cao, luật sẽ trở thành một bệ phóng giúp Hà Nội giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông, ô nhiễm, thiếu nhà ở xã hội, bứt phá về kinh tế trong thời gian tới”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn kỳ vọng.
