Tổng thống Donald Trump (Ảnh: Reuters).
Mỹ muốn hợp tác với Iran loại bỏ uranium làm giàu
Trong một bài viết trên mạng xã hội hôm nay 8/4, Tổng thống Donald Trump cho biết Mỹ sẽ hợp tác với Iran để khai quật và loại bỏ số uranium đã được làm giàu bị chôn vùi trong lãnh thổ Iran do các cuộc tấn công của Mỹ - Israel mùa hè năm ngoái. Tổng thống Trump tuyên bố Iran sẽ ngừng làm giàu uranium - một điều kiện mà Tehran trước đây đã từ chối nhượng bộ.
Ông cũng xác nhận nhiều điều kiện trong kế hoạch ngừng bắn 15 điểm do Mỹ đưa ra vài tuần trước đã được Iran chấp thuận.
“Chúng tôi đang và sẽ thảo luận với Iran về việc giảm thuế quan và nới lỏng các lệnh trừng phạt. Nhiều điểm trong số 15 điểm đã được thống nhất”, ông Trump nêu rõ.
Trong một bài đăng sau đó, Tổng thống Trump cảnh báo bất kỳ quốc gia nào cung cấp vũ khí cho Iran đều sẽ bị áp thuế 50% ngay lập tức đối với tất cả hàng hóa.
Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) ước tính Iran còn khoảng 441kg uranium được làm giàu ở mức 60%, chỉ còn một bước ngắn nữa là đạt mức làm giàu 90% để chế tạo đầu đạn hạt nhân.
Tổng thống Trump cho biết, việc loại bỏ năng lực vũ khí hạt nhân của Iran là một mục tiêu then chốt trong chiến dịch quân sự.
Tổng thống Trump ngày 7/4 bất ngờ tuyên bố một thỏa thuận ngừng bắn "hai chiều" kéo dài 2 tuần với Iran. Ông Trump cho biết quyết định này được đưa ra trên cơ sở đề xuất của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, khi Iran được cho là “đồng ý mở hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn eo biển Hormuz”, tuyến hàng hải huyết mạch với vận tải dầu mỏ toàn cầu.
Tổng thống Trump cho biết lý do ông quyết định tạm dừng tấn công Iran vì Mỹ “đã đạt được và vượt qua tất cả các mục tiêu quân sự, đồng thời đang tiến rất gần đến một thỏa thuận dứt khoát về hòa bình lâu dài với Iran cũng như hòa bình tại Trung Đông”.
Về phía Iran, nước này tuyên bố đã "giành chiến thắng" khi buộc Mỹ "phải đồng ý" với 10 điều kiện ngừng bắn do Tehran đưa ra. Các điều kiện này nhấn mạnh việc đảm bảo rằng Iran sẽ không bị tấn công lần nữa, Iran kiểm soát eo biển Hormuz, Mỹ rút quân khỏi khu vực, bồi thường cho Iran, chấp nhận các hoạt động làm giàu uranium của Iran, và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Tehran.
Đề xuất bảo đảm an ninh eo biển Hormuz
Sau khi công bố lệnh ngừng bắn, Tổng thống Trump hôm nay cũng đề xuất Mỹ có thể tham gia vào việc đảm bảo an ninh tại eo biển Hormuz trên cơ sở “liên doanh” với Iran.
“Chúng tôi đang nghĩ đến việc thực hiện điều đó như một liên doanh. Đó là một cách để đảm bảo an ninh”, ông Trump nói trong cuộc phỏng vấn với ABC News khi được hỏi về việc Tehran thu phí đi lại qua eo biển Hormuz.
Hiện chưa rõ liệu Iran có sẵn sàng với kế hoạch này hay không khi các cuộc đàm phán dự kiến sẽ tiếp tục trong thời gian ngừng bắn 2 tuần. Một số nguồn tin cho thấy Iran dường như đã bắt đầu thu phí đối với một số ít tàu mà họ cho phép đi qua eo biển.
Đầu tuần này, Tổng thống Trump nói rằng ông muốn Mỹ, thay vì Iran, áp phí đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz.
Một trong những điểm quan trọng trong thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần giữa Iran và Mỹ - Israel là tình hình tại eo biển Hormuz. Iran cho biết việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz chỉ có thể thực hiện khi có sự phối hợp với lực lượng vũ trang Iran.
Thỏa thuận mong manh
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance gọi thỏa thuận ngừng bắn với Iran là một “thỏa thuận ngừng bắn mong manh” và chỉ cho ông thấy rất nhiều điều về hệ thống Iran.
Phát biểu tại Budapest, ông Vance cho biết phản ứng từ Iran rất khác nhau tùy thuộc vào từng nhóm quan chức trong chính phủ. Ông nói rằng Ngoại trưởng Iran đã phản ứng tích cực với kế hoạch ngừng bắn, nhưng những người khác đã “nói dối” về những gì Mỹ đã đạt được về mặt quân sự cũng như các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn.
“Đây là lý do tôi nói đây là một thỏa thuận ngừng bắn mong manh”, ông Vance cho biết.
“Nếu Iran sẵn sàng hợp tác với chúng ta một cách thiện chí, tôi nghĩ chúng ta có thể đạt được một thỏa thuận. Nếu họ nói dối, nếu họ gian lận, nếu họ cố gắng ngăn chặn ngay cả thỏa thuận ngừng bắn mong manh mà chúng ta đã thiết lập, thì họ sẽ không còn cảm thấy hài lòng”, ông Vance nói thêm.
Ông Vance cho biết Tổng thống Trump đã yêu cầu đội ngũ của mình tạm thời chưa sử dụng một số công cụ quân sự, ngoại giao và kinh tế để gây sức ép lên Iran.
Tuy nhiên, ông nói rằng những lựa chọn đó sẽ được đưa ra xem xét nếu Iran không đàm phán một cách tích cực hướng tới chấm dứt vĩnh viễn cuộc xung đột.
“Tổng thống đã yêu cầu chúng tôi ngồi vào bàn đàm phán. Nhưng nếu phía Iran không làm điều tương tự, họ sẽ nhận ra rằng Tổng thống Mỹ không phải là người có thể đùa giỡn. Ông ấy thiếu kiên nhẫn. Ông ấy thiếu kiên nhẫn trong việc đạt được tiến triển”, ông Vance cảnh báo.
Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) tuyên bố sẽ tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, nhưng cảnh báo sẵn sàng quay trở lại xung đột nếu “đối thủ phạm thêm sai lầm”.
Trong một tuyên bố ca ngợi các chiến binh của mình, IRGC cho biết đối thủ của Iran hiểu rằng việc “tấn công cơ sở hạ tầng của Iran sẽ phải gánh chịu hậu quả nghiêm trọng”.
Mỹ - Iran chuẩn bị đàm phán
Theo một tuyên bố từ văn phòng Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã xác nhận rằng Iran sẽ tham gia các cuộc đàm phán ngừng bắn với Mỹ tại Islamabad vào ngày 10/4.
Hãng tin ISNA cho biết phái đoàn đàm phán của Iran trong cuộc gặp với Mỹ sắp tới sẽ do Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu. Tuy nhiên, hãng tin Tasnim cho biết người đứng đầu phái đoàn Iran vẫn chưa được chọn.
Các quan chức Mỹ nói rằng cuộc gặp giữa Iran và Mỹ có thể sẽ diễn ra tại Islamabad với sự tham dự của bên trung gian Pakistan. Đặc phái viên của Tổng thống Trump, ông Steve Witkoff, con rể của Tổng thống Trump, ông Jared Kushner, và Phó Tổng thống JD Vance dự kiến sẽ tham dự.
