Dữ liệu hàng hải toàn cầu vừa ghi nhận một tín hiệu đáng chú ý: Tàu chở hàng NJ Earth (Hy Lạp) và Daytona Beach (Liberia) đã lách qua eo biển Hormuz.
Đây là những chuyến tàu đầu tiên thoát khỏi "nút thắt cổ chai" năng lượng lớn nhất thế giới, ngay sau khi lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần giữa Mỹ và Iran có hiệu lực.
Một tàu chở hàng do Hy Lạp sở hữu và một tàu mang cờ Liberia đánh dấu lần đầu tiên có xác nhận về việc đi qua Hormuz dưới những điều khoản mới của lệnh ngừng bắn (Ảnh minh họa: Sunday Guardian).
Tín hiệu thông tuyến sau lệnh ngừng bắn lịch sử
Theo dữ liệu theo dõi hàng hải từ MarineTraffic, tàu Daytona Beach mang cờ Liberia và tàu chở hàng NJ Earth do Hy Lạp sở hữu là những cái tên đầu tiên vượt qua eo biển Hormuz dưới các điều khoản mới.
Cụ thể, tàu Daytona Beach đã rời cảng Bandar Abbas (Iran) và đi qua eo biển lúc 14h59 ngày 8/4 (giờ Việt Nam) để hướng về Fujairah. Ngay sau đó, tàu NJ Earth cũng nối gót qua eo biển lúc 16h44.
Thỏa thuận thông tuyến diễn ra chỉ vài giờ trước thời hạn chót do Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi xác nhận các tàu sẽ được qua lại an toàn trong 2 tuần tới, nhưng nhấn mạnh phải "thông qua phối hợp với lực lượng vũ trang Iran" và cân nhắc "các hạn chế kỹ thuật".
Hàng nghìn tàu "án binh bất động" và bài toán chi phí 2 triệu USD
Dù Hormuz đã ghi nhận những bóng tàu đầu tiên, sự trở lại ồ ạt của chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn chưa diễn ra. Theo ước tính của tạp chí hàng hải uy tín Lloyd's List, hiện có hơn 800 tàu hàng đang mắc kẹt bên trong Vùng Vịnh chờ rời đi và hơn 1.000 tàu khác đang xếp hàng dài ở hai đầu eo biển (quanh Dubai và Khor Fakkan) chờ được đi qua.
Nguyên nhân của sự chần chừ này đến từ việc "luật chơi" giữa các bên vẫn hoàn toàn mâu thuẫn. Trong khi Tổng thống Trump đăng tải trên mạng xã hội rằng eo biển đã "mở hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn" dưới sự giám sát của Mỹ, thì Tehran lại đưa ra những điều kiện khắt khe.
Góc độ khiến giới đầu tư và chủ tàu lo ngại nhất hiện nay là bài toán chi phí. Một quan chức khu vực tiết lộ Iran và Oman dự kiến sẽ thu phí các tàu qua lại. Các báo cáo chưa chính thức cho thấy mức phí đang được bàn thảo lên tới 2 triệu USD (1,7 triệu euro) cho mỗi chuyến đi. Quốc hội Iran thậm chí đang thảo luận dự luật để hợp pháp hóa chế độ thu phí này.
Hormuz gánh vác khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 1/5 lượng tiêu thụ dầu và 20% thương mại LNG toàn cầu. Vi vậy, việc chưa có một tàu LNG đầy tải nào dám đi qua eo biển kể từ khi xung đột bùng phát đang đặt áp lực cực lớn lên thị trường năng lượng.
Dù Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn, hơn 1.800 tàu chở dầu và hàng hóa vẫn mắc kẹt tại eo biển Hormuz (Ảnh: Bloomberg).
Thị trường dè dặt, chờ đợi sự chắc chắn
Sự thận trọng là tâm lý chung bao trùm toàn ngành. A.P. Moller-Maersk - hãng tàu container lớn thứ 2 thế giới - nhận định lệnh ngừng bắn "chưa mang lại sự chắc chắn hoàn toàn về hàng hải". Hãng NYK của Nhật Bản cũng cho biết chỉ đang ở trạng thái "theo dõi".
Hiệp hội vận tải Bimco (tổ chức kiểm soát gần 2/3 công suất vận tải biển toàn cầu) phát đi thông điệp cứng rắn: "Rời Vùng Vịnh mà không phối hợp trước với Mỹ và Iran sẽ tiềm ẩn rủi ro cao và không được khuyến nghị".
Ông Neil Roberts, Trưởng bộ phận hàng hải tại Lloyd’s Market Association, phân tích: "Thời gian sẽ trả lời liệu đây chỉ là tạm dừng hay là hòa bình. Khu vực này vẫn ở mức rủi ro cao, các căng thẳng cơ bản chưa được giải quyết và khả năng giao thương trở lại bình thường sớm là rất thấp".
Giáo sư Jennifer Parker từ Đại học Tây Úc cũng đồng tình khi cho rằng không thể "bật lại" toàn bộ lưu lượng vận tải toàn cầu chỉ trong 24 giờ.
Tổng Thư ký IMO, ông Arsenio Dominguez, khẳng định ưu tiên trước mắt là thiết lập ngay một cơ chế điều hướng an toàn để sơ tán và khôi phục dòng chảy thương mại.
Trong khi đó, một quan chức cấp cao tiết lộ eo biển có thể được mở lại một cách hạn chế và có kiểm soát sớm nhất vào thứ năm hoặc thứ sáu tuần này, ngay trước thềm cuộc gặp quan trọng dự kiến giữa các quan chức Mỹ và Iran tại Pakistan.
