Nỗi lo “mở mắt thấy mất việc” của lao động công nghệ toàn cầu

Chỉ trong quý I năm nay, gần 80.000 lao động công nghệ trên toàn cầu đã mất việc, theo dữ liệu từ các nền tảng theo dõi thị trường. Một số nền tảng thống kê thậm chí ghi nhận con số này đã tiến đến mốc 90.000 người và được dự báo có thể vượt xa năm 2025 nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn.

Không còn là những đợt cắt giảm đơn lẻ, sa thải đang trở thành một làn sóng đáng lo ngại, đặc biệt trong ngành công nghệ, nơi sự ổn định nghề nghiệp dần trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Những email lúc rạng sáng và cú sốc “không báo trước”

Mới đây, Tập đoàn công nghệ Oracle (Mỹ) gây chú ý khi cắt giảm 700 nhân sự tại California thông qua email gửi lúc 6h. Điều này đồng nghĩa với hàng trăm nhân viên đang trong tâm thế bắt đầu một ngày làm việc mới như thường lệ, nhưng mở mắt ra lại tá hỏa phát hiện mình thất nghiệp. Nhiều chuyên gia dự đoán rằng đơn vị này có thể sẽ cắt giảm đến 30.000 người nữa.

Xu hướng này không chỉ dừng lại ở một doanh nghiệp. Tại Tập đoàn công nghệ Meta, sau nhiều đợt tinh giản trong năm 2025, công ty tiếp tục cắt giảm hàng trăm nhân sự trong năm 2026 và đang cân nhắc các biện pháp sâu rộng hơn. Theo tờ New York Post, nội bộ tập đoàn đã được cảnh báo về khả năng sa thải có thể ảnh hưởng tới hơn 20% lực lượng lao động, tương đương khoảng 15.000 người.

Trong hai năm qua, hàng loạt “ông lớn” công nghệ như Microsoft và Amazon cũng đã cắt giảm hàng chục nghìn nhân sự, chủ yếu nhằm tái cấu trúc và chuyển hướng đầu tư sang AI (trí tuệ nhân tạo) và điện toán đám mây.

Nhiều công việc truyền thống như tuyển dụng, hỗ trợ khách hàng, bán hàng cơ bản, thậm chí một phần nghiên cứu và phát triển, đang dần được thay thế bởi các hệ thống AI, làm giảm nhu cầu về đội ngũ nhân sự quy mô lớn.

Theo Matt Britton, tác giả cuốn “Thế hệ AI”, những vị trí mang tính lặp lại và tuân theo quy trình sẽ là nhóm bị thu hẹp đầu tiên.

Ông nhận định: “Không phải doanh nghiệp không còn cần con người, mà là họ không còn cần nhiều người cho những công việc như trước đây”.

Sự dịch chuyển này đang lan rộng trên toàn bộ các bộ phận từng được xem là cốt lõi của các tập đoàn công nghệ.

Từ “giấc mơ công nghệ” đến thị trường khốc liệt

Một trong những nguyên nhân được nhắc đến nhiều nhất phía sau làn sóng sa thải là sự trỗi dậy của AI.

Tuy vậy, vai trò thực sự của AI trong các quyết định sa thải vẫn gây tranh cãi. Nhiều chuyên gia cho rằng không ít doanh nghiệp đang tận dụng AI như một lý do hợp lý hóa việc cắt giảm nhân sự trong bối cảnh thị trường lao động suy yếu, nhu cầu tiêu dùng giảm và chi phí vận hành gia tăng.

Nhà đầu tư mạo hiểm Marc Andreessen nhận định rằng nhiều công ty công nghệ thực chất đang dư thừa nhân lực và AI trở thành “lý do thuận tiện” để giải thích cho các quyết định sa thải.

Ryan Nunn, Giám đốc nghiên cứu tại Budget Lab thuộc Yale University, cho rằng rất dễ nhầm lẫn giữa tác động của AI tạo sinh và sự suy yếu của thị trường lao động. Theo ông, hiện chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy các lĩnh vực tiếp xúc nhiều với AI đang chịu biến động khác biệt đáng kể.

Trong khi đó, Thomas Malone, giáo sư tại Trường Quản lý Sloan của Massachusetts Institute of Technology, nhận định việc quy trách nhiệm cho AI thường tạo ra một câu chuyện hấp dẫn hơn nếu doanh nghiệp đang gặp khó khăn tài chính.

Ông cũng cảnh báo về xu hướng đánh giá quá cao tốc độ tác động của công nghệ mới.

Thực tế tại đơn vị quản lý nền tảng mạng xã hội Pinterest cho thấy bức tranh phức tạp hơn. Khi công ty thông báo cắt giảm gần 15% nhân sự vào đầu năm, lý do được đưa ra là tái phân bổ nguồn lực cho các dự án AI.

Ở góc độ thị trường, những kỳ vọng về AI cũng đang tác động mạnh đến phản ứng của nhà đầu tư. Joseph Feldman, công tác tại Telsey Advisory Group, cho rằng việc tinh giản nhân sự có thể giúp nâng cao năng suất và lợi nhuận.

Đơn cử, cổ phiếu của Oracle và Amazon tăng ngay sau khi công bố thông tin sa thải nhân sự, song nhanh chóng được điều chỉnh khi nhà đầu tư thận trọng hơn với chiến lược dài hạn, đặc biệt là chi tiêu cho AI.