Một tàu di chuyển qua eo biển Hormuz ngày 8/4 (Ảnh: AFP).
Eo biển Hormuz: "Tắc vẫn hoàn tắc"
Thỏa thuận ngừng bắn 14 ngày, trong đó Mỹ có điều kiện là Iran phải dỡ bỏ lệnh phong tỏa eo biển Hormuz, vẫn chưa thể giúp mở cửa trở lại hoàn toàn tuyến đường thủy huyết mạch này.
Theo đó, chỉ một số ít tàu được nhìn thấy đi qua vùng Vịnh vào ngày 8/4 và sáng 9/4. Trong điều kiện bình thường trước chiến sự, khoảng 135 tàu đi qua eo biển này mỗi ngày.
Tehran tuyên bố eo biển đã mở cửa nhưng việc đi lại vẫn còn phụ thuộc vào sự phối hợp giữa các tàu thuyền với quân đội nước này và tuân thủ các tuyến đường được chỉ định nghiêm ngặt. Việc Iran tiếp tục kiểm soát tuyến đường thủy này đã khiến các chủ tàu và thủy thủ đoàn e ngại khi muốn đi qua mặc dù đã bị mắc kẹt trong thời gian dài, và tình trạng thiếu hụt nguồn cung dầu toàn cầu vẫn chưa được cải thiện.
Vì sao thỏa thuận ngừng bắn lần này không thể giúp mở cửa trở lại eo biển Hormuz?
Iran đã cho phép một số tàu thuyền đi qua tuyến đường thủy, theo sát bờ biển của nước này, thường là sau các cuộc đàm phán về việc đi lại an toàn.
Iran vẫn tiếp tục vận chuyển dầu của mình qua eo biển Hormuz, duy trì lượng hàng vận chuyển ở mức gần như trước chiến tranh. Các chủ tàu cho biết những điều kiện đó rõ ràng không thay đổi bất chấp lệnh ngừng bắn.
Tehran cũng đã phát đi thông báo cho giao thông hàng hải vào ngày 8/4 rằng, các tàu cần được Iran chấp thuận để đi qua eo biển Hormuz. Iran cũng cho biết các tàu thuyền sẽ chỉ được phép đi trên hai tuyến đường hẹp chạy sát bờ biển của mình.
Hầu hết các chủ tàu vẫn không muốn mạo hiểm mất mát về con người, hàng hóa và tàu thuyền. “Không thể khôi phục lại dòng chảy vận tải biển toàn cầu trong vòng 24 giờ", giáo sư Jennifer Parker thuộc Viện Quốc phòng và An ninh Đại học Tây Australia cho biết.
Theo ông, “các chủ tàu chở dầu, công ty bảo hiểm và thủy thủ đoàn cần tin rằng rủi ro thực sự đã giảm - chứ không chỉ tạm dừng".
Làm sao để khơi thông?
Ả rập Xê út, Iraq, Iran, Kuwait, Bahrain, Qatar và UAE đều vận chuyển dầu thô qua Hormuz, và phần lớn hàng hóa của họ đến châu Á.
Ngoài năng lượng, Hormuz còn là điểm nghẽn cho các sản phẩm bao gồm nhôm, phân bón và thậm chí cả heli, được sử dụng trong sản xuất chất bán dẫn.
Vì tính huyết mạch của eo biển Hormuz, một số chủ tàu có thể sẵn sàng đàm phán với chính quyền Iran về việc đi lại. Tehran trước đây đã cho phép các tàu từ các quốc gia, bao gồm Pakistan và Malaysia, đi qua eo biển, và Thái Lan đang nỗ lực làm việc để 9 tàu bị mắc kẹt được thông qua.
Việc mở lại eo biển Hormuz cho giao thông quốc tế sẽ đòi hỏi các chủ tàu phải tin tưởng rằng thủy thủ đoàn và tàu của họ sẽ được an toàn.
Ngoài ra, nếu các tàu quay trở lại tuyến đường phía nam, chủ tàu và thủy thủ đoàn cần phải chắc chắn rằng tuyến đường này không có thủy lôi.
Ngay cả khi các điều kiện đó được đáp ứng, số lượng lớn tàu chờ để đi qua eo biển theo cả hai hướng cũng sẽ gây ra những khó khăn riêng. Do không có hệ thống quản lý giao thông nào được thiết lập nên cần một phương pháp nào đó cho các chuyến đi.
Hiện có sự phân luồng giao thông dọc theo cả tuyến đường phía nam truyền thống và tuyến đường phía bắc mới của Iran, điều này sẽ giúp giảm nguy cơ va chạm.
