Vụ 42 gốc mai ở Côn Đảo: Nhà vườn băn khoăn cách chứng minh xuất xứ

Người trồng mai băn khoăn chuyện đăng ký xuất xứ cho cây cảnh

Ông Lê Hữu Thiện - Phó Giám đốc HTX Hoa mai vàng Bình Lợi (xã Bình Lợi, TPHCM) - cho biết, là người trồng mai, ông khá bất ngờ trước việc một người sở hữu mai vàng ở Côn Đảo bị phạt vì không chứng minh được nguồn gốc xuất xứ hợp lệ. 

Trên thực tế, người dân trồng mai tại Bình Lợi cũng như nhiều vùng trồng khác tại các tỉnh nhiều năm nay không cần kê khai hay làm thủ tục truy xuất xứ nguồn gốc cho vườn cây của mình. Người trồng mai sẽ tự chủ động các khâu từ gieo trồng, chăm sóc đến việc mua bán, giao dịch. 

“Tôi chưa từng nghe việc phải đăng ký xuất xứ nguồn gốc cho cây mai vàng. Nếu cần thì việc này thực hiện như thế nào, cơ quan nào chịu trách nhiệm ký giấy chứng nhận cho người trồng mai…”, ông Thiện nêu vấn đề. 

Cũng theo ông Thiện, đầu năm 2026, nông dân trồng hoa, cây kiểng ở một số địa phương cũng lan truyền thông tin phải xin giấy chứng nhận xuất xứ nguồn gốc cho cây mới được vận chuyển, kinh doanh buôn bán. Tuy nhiên, việc này sau đó cũng được cơ quan chức năng đính chính rằng chỉ là tin đồn thất thiệt. 

Ông Nguyễn Văn Sơn, chủ vườn mai ở phường Hiệp Bình (TPHCM) cũng cho biết, gắn bó với nghề trồng mai hàng chục năm nay, ông Sơn chưa từng thực hiện đăng ký nguồn gốc vườn mai với cơ quan chức năng. 

Ngoài cây mai, ông Sơn cho rằng, trên thị trường hiện nay cũng có nhiều loại được gắn với nguồn gốc từ rừng như “lan rừng”, đào rừng… để thu hút người mua. Tuy nhiên, nguồn gốc thật của những sản phẩm này từ đâu thì… không ai biết. 

Liên quan đến vụ việc ông D.V.T, ngày 10/4, Ban Quản lý Vườn quốc gia Côn Đảo cho biết, rừng tự nhiên tại Côn Đảo hiện có 1.077 loài thực vật rừng với nhiều loài cây có giá trị sinh thái và cảnh quan cao như mai vàng, thiên tuế, bạch lộc… Trong đó, mai vàng là loài phân bố chủ yếu trên những vùng núi đất, núi đá và đồi cát tự nhiên tại Côn Đảo.

Những năm gần đây, tại Côn Đảo diễn ra tình trạng một số người vào rừng thu hái các loài dược liệu như tắc kè đá, dứa dại, nho rừng… về mua bán, ngâm rượu. Ngoài ra còn có tình trạng đào bới, bứng một số loài cây rừng thuộc nhóm cây cảnh như mai vàng, thiên tuế, bạch lộc… đưa về cất giữ chăm sóc, cắt tỉa làm cây cảnh. Sau đó mua bán, trao đổi, tặng cho…làm ảnh hưởng đến công tác bảo vệ rừng, bảo tồn hệ sinh thái rừng tự nhiên tại Côn Đảo. 

Trước tình trạng này, UBND huyện Côn Đảo (cũ) đã chỉ đạo tăng cường quản lý khai thác, vận chuyển, buôn bán cây có nguồn gốc từ rừng tự nhiên và xử lý nghiêm theo quy định. 

Trong trường hợp của ông Đ.V.T, Ban Quản lý Vườn quốc gia Côn Đảo cho rằng, 42 gốc cây Mai vàng do ông T, đang cất giữ, chăm sóc tạo cây cảnh tại Đồn Biên phòng Côn Đảo (cũ) là lâm sản ngoài gỗ. 

Ông T đã khai nhận mua, vận chuyển từ đất liền ra Côn Đảo nhưng không có bảng kê lâm sản do chủ lâm sản hoặc chủ các vườn mai, vườn cây cảnh lập để chứng minh nguồn gốc hợp pháp số lâm sản ngoài gỗ nêu trên nên đã bị xử phạt về hành vi tàng trữ lâm sản không có hồ sơ hợp pháp. 

Khi nào phải khai báo nguồn gốc xuất xứ của cây cảnh?

Chị Nguyễn Thùy Dương, một người trồng mai ở phường Bình Trưng (quận 2 cũ) cho rằng, vụ việc của ông T là câu chuyện đáng lưu ý đối với bà con nhà nông, đặc biệt các nhà vườn trồng cây kiểng, bon sai. 

Ở các địa phương có truyền thống trồng mai, cây cảnh như Bến Tre, An Giang, nhiều gia đình sở hữu hàng chục nghìn gốc mai trở lên nhưng không hề có khai báo nguồn gốc hay báo cáo chính quyền địa phương mỗi khi mua bán.

Chị Dương cho biết, sau khi đọc thông tin vụ việc, chị đã liên hệ Chi Cục Kiểm âm TPHCM đề nghị cung cấp thông tin về việc đăng ký lâm sản cho vườn mai nhưng cơ quan này trả lời rằng mai nhà không thuộc hàng lâm sản, không có yêu cầu chứng minh nguồn gốc. Nếu nhà vườn lo lắng có thể liên hệ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường).

“Tuy nhiên, phía Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cũng cho rằng, mai vàng không cần đăng ký hay truy xuất nguồn gốc. Nhà vườn nếu cần có thể liên hệ UBND xã, phường nơi cư trú để nhờ hỗ trợ”, chị Dương chia sẻ.

Một cán bộ Hội Nông dân TPHCM chia sẻ, việc khai báo nguồn gốc, xuất xứ của cây trồng không áp dụng cho mọi trường hợp mà chỉ bắt buộc trong những tình huống liên quan đến quản lý, kinh doanh và vận chuyển một số loại đặc biệt, có nguồn gốc từ rừng hoặc thuộc diện kiểm soát.

Với những loại này, khi mua bán, chuyển nhượng, người bán phải lập bảng kê lâm sản hoặc hồ sơ nguồn gốc nếu cây thuộc nhóm cây rừng tự nhiên hoặc có nguồn gốc từ rừng hoặc là cây cảnh khai thác từ rừng (như mai vàng rừng, thiên tuế…). Điều này nhằm chứng minh cây được khai thác hoặc nhân giống hợp pháp.

Cùng với đó, trong quá trình vận chuyển, đặc biệt là liên tỉnh hoặc ra đảo như Côn Đảo, người vận chuyển phải mang theo bảng kê lâm sản kèm theo hóa đơn, chứng từ mua bán hợp pháp. Nếu không có, sẽ bị coi là tàng trữ, vận chuyển lâm sản trái phép.

Riêng cây thuộc rừng tự nhiên, là loài quý hiếm, nguy cấp hoặc nằm trong danh mục kiểm soát của ngành lâm nghiệp bắt buộc phải có hồ sơ nguồn gốc rõ ràng trong mọi trường hợp. Ngược lại, cây trồng trong vườn nhà, tự nhân giống, không mua bán… thì không cần phải khai báo.