Chính sách về thuốc lá không khói tại nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ thay đổi
Cuối tháng 3, chính quyền Bangladesh thu hút sự chú ý khi xem xét sửa đổi sắc lệnh kiểm soát thuốc lá theo hướng phù hợp với nhu cầu xã hội hơn. Đề xuất mới sẽ bãi bỏ lệnh cấm sản xuất, kinh doanh thuốc lá không khói (gồm thuốc lá điện tử - TLĐT, và các sản phẩm nicotine khác) và lệnh cấm trưng bày thuốc lá tại các điểm bán.
Trước đó, cuối năm 2025, những điều khoản cấm trên đã được thực thi dưới quyền chính phủ lâm thời. Tuy nhiên, nội dung này đang được rà soát để điều chỉnh bởi Ủy ban đặc biệt của Quốc hội Bangladesh nhằm đảm bảo tính phù hợp và khả thi trong thực tiễn. Bộ Y tế nước này đang trong giai đoạn chuẩn bị dự thảo để trình Vụ Pháp chế và Nghị viện xem xét, thông qua.
Mexico cũng vừa thông qua quy định mới để cho phép lưu hành thuốc lá nung nóng (TLNN) trong khi vẫn duy trì lệnh cấm đối với TLĐT, có hiệu lực từ ngày 15/1/2026. Quy định này tiếp nối lộ trình cải cách Hiến pháp đối với việc cấm TLĐT vốn đã được Quốc hội thông qua vào tháng 12/2024. Hiện nay, người hút thuốc tại Mexico có thể tiếp tục sử dụng các sản phẩm chứa thuốc lá, kể cả TLNN.
Cũng trong quý I, chính phủ Đài Loan (Trung Quốc) cho phép người nhập cảnh mua các sản phẩm TLNN đã được phê duyệt tại khu miễn thuế ở sân bay Đài Loan (Trung Quốc) hoặc các đảo ngoài khơi để đem vào nội địa. Quy định này là bước tiếp theo trong chiến lược quản lý có kiểm soát các sản phẩm TLNN tại đây.
Trước đó, từ ngày 22/3/2023, luật mới của Đài Loan (Trung Quốc) cấm hoàn toàn TLĐT nhưng đưa TLNN vào diện quản lý, khi cấp phép kinh doanh có điều kiện cho 14 sản phẩm TLNN từ 2 công ty. Yêu cầu với các sản phẩm là phải tuân thủ quy trình kiểm tra độc chất học, dược lý, mức độ gây nghiện và tác động sức khỏe, cấm quảng cáo và bán cho trẻ dưới 20 tuổi hoặc phụ nữ mang thai.
Cục trưởng Cục Quản lý Sức khỏe Đài Loan (Trung Quốc) Ngô Chiêu Quân công bố quyết định cho phép thuốc lá không khói năm 2025 (Ảnh: Taipei Times).
Tương tự, tại Azerbaijan, từ 1/4 vừa qua, nước này cấm hoàn toàn TLĐT, nhưng tiếp tục cho phép và quản lý riêng TLNN, do định nghĩa đây là sản phẩm thuốc lá không đốt cháy và không gộp chung với nhóm TLĐT. Cách tiếp cận này cho thấy chính sách có thể hướng tới bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà vẫn tránh áp dụng lệnh cấm đồng loạt, bằng việc dựa trên định nghĩa pháp lý và đặc tính kỹ thuật của từng loại sản phẩm.
Các sản phẩm có tiềm năng giảm hại trở thành chiến lược trọng tâm tại nhiều quốc gia
Trong khi vẫn tồn tại một số ít tranh luận về khả năng giảm tác hại các sản phẩm không khói, nhiều quốc gia sau quá trình tự thẩm định khoa học đã chọn cung cấp hợp pháp các sản phẩm này. Hướng tiếp cận trên với kỳ vọng giảm lệ thuộc vào thuốc lá điếu sẽ có thể giảm gánh nặng bệnh tật liên quan đến thuốc lá.
Tham gia đánh giá khoa học cho các sản phẩm này đến nay đã gồm nhiều nước có nền tảng y tế tiên tiến gồm Nhật, Mỹ, Anh, Đức, Hàn Quốc… Đặc biệt, quy trình thẩm định khoa học từ Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã trở thành trọng điểm cho chính phủ nhiều nước sử dụng làm tham chiếu trong khuyến nghị chính sách, đồng thời củng cố tính minh bạch và độ tin cậy cho các báo cáo khoa học liên quan đến TLKK.
Khái niệm “chuỗi nguy cơ” (risk continuum) do FDA giới thiệu đã đánh dấu kỷ nguyên mới cho các sản phẩm TLKK có tiềm năng giảm hại. Nhận định từ Quyền Giám đốc Trung tâm Sản phẩm Thuốc lá (CTP) trực thuộc FDA, ông Bret Koplow cho biết, giảm tác hại đang trở thành trụ cốt trong chiến lược quản lý thuốc lá của cơ quan này.
Tiếp theo công bố của FDA, Bộ Quốc phòng (DOD) và Bộ Cựu chiến binh (VA) Mỹ đang xem xét thúc đẩy giải pháp giảm tác hại thông qua các phương thức thay thế nicotine hoặc các liệu pháp khác, như một bước đệm để hỗ trợ quân nhân cai thuốc.Tại châu Âu, Thụy Điển là trường hợp điển hình thành công trong việc biến các sản phẩm không khói thành công cụ chiến lược giúp giảm đáng kể tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu. Hiện tỷ lệ hút thuốc lá điếu hằng ngày của Thụy Điển xuống mức thấp nhất thế giới - chỉ còn 3,7%, vượt xa so với mức 5% của ngưỡng định nghĩa về “quốc gia không khói thuốc”. Hội đồng Thông tin về Rượu và các Chất gây nghiện Thụy Điển (CAN) xác nhận từ năm 2013, tỷ lệ hút thuốc của nước này đã giảm gần một nửa, với xu hướng sụt giảm diễn ra đồng bộ ở mọi nhóm tuổi.
Thực tiễn cho thấy các sản phẩm thuốc lá không khói đang được một số chính phủ xem xét như một lựa chọn quản lý dựa trên bằng chứng khoa học và định hướng giảm hại. Những động thái này phản ánh một xu hướng chung đó là cách tiếp cận dựa trên dữ liệu thực nghiệm thay, cho thấy lộ trình kiểm soát thuốc lá toàn cầu đang dịch chuyển sang mô hình linh hoạt hơn, chú trọng giảm hại và nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
