Bác sĩ Bạch Mai chỉ loại ung thư nguy hiểm, nhiều người mắc vì "ăn sai" (Video: Đoàn Thủy - Hải Yến).
Theo ThS.BS Nguyễn Thế Phương, Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, việc nhận diện sớm nguy cơ và thay đổi thói quen sống là yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro mắc bệnh.
16.000 ca mắc mới mỗi năm
Bác sĩ có thể chia sẻ về độ phổ biến và nguy hiểm của ung thư dạ dày ở Việt Nam. Gánh nặng bệnh tật này đang tác động ra sao đến người bệnh cũng như hệ thống y tế?
Điều đáng lo ngại là tỷ lệ phát hiện muộn vẫn chiếm khoảng 60-70%, làm gia tăng đáng kể gánh nặng trong điều trị cũng như gánh nặng đối với gia đình và xã hội.
ThS.BS Nguyễn Thế Phương, Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai (Ảnh: Mạnh Quân).
Ung thư dạ dày không xuất hiện đột ngột mà thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Trước khi hình thành ung thư, người bệnh có thể đã trải qua các tổn thương như viêm dạ dày mạn tính hoặc nhiễm vi khuẩn HP. Nếu những bất thường này được phát hiện sớm qua thăm khám và kiểm tra định kỳ, nguy cơ tiến triển thành ung thư có thể được giảm đáng kể.
Xét về tần suất mắc, ung thư dạ dày hiện đứng thứ 5 trong số các loại ung thư phổ biến tại Việt Nam.
Trong nhóm ung thư đường tiêu hóa, đây cũng là một trong những bệnh lý có gánh nặng rất lớn, chỉ sau ung thư gan. Trên bình diện thế giới, Việt Nam cũng nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc ung thư dạ dày tương đối cao.
không phải ai cũng tiến triển thành ung thư dạ dày
Vì sao ung thư dạ dày thường được gọi là “sát thủ thầm lặng”? Tại Trung tâm Tiêu hóa Gan mật, người bệnh thường được phát hiện ung thư dạ dày trong hoàn cảnh nào? Những dấu hiệu nào cần đặc biệt lưu ý để nhận biết bệnh sớm?
- Trong thực tế lâm sàng, không ít bệnh nhân ung thư dạ dày đến viện khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển hoặc đã xuất hiện biến chứng. Một trong những tình huống thường gặp là xuất huyết tiêu hóa, biểu hiện như nôn ra máu, đi ngoài phân đen,...
Đây cũng là lý do khiến ung thư dạ dày được gọi là sát thủ thầm lặng, bởi ở giai đoạn sớm bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng, dễ bị nhầm với các rối loạn tiêu hóa thông thường.
Trong thực tế lâm sàng, không ít bệnh nhân ung thư dạ dày đến viện khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển hoặc đã xuất hiện biến chứng (Ảnh: Mạnh Quân).
Những dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý gồm đau hoặc khó chịu vùng thượng vị kéo dài, chán ăn, nhanh no, sụt cân không chủ ý, mệt mỏi do thiếu máu, đi ngoài phân đen hoặc nôn ra máu.
Tuy nhiên, các triệu chứng này không đặc hiệu cho riêng ung thư dạ dày và khi đã xuất hiện rõ thì bệnh có thể không còn ở giai đoạn rất sớm. Vì vậy, người có triệu chứng kéo dài hoặc có yếu tố nguy cơ nên được thăm khám và nội soi tiêu hóa khi có chỉ định.
Về điều trị, nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn tiến triển, người bệnh thường cần điều trị đa mô thức tùy theo giai đoạn và khả năng cắt bỏ tổn thương, có thể bao gồm phẫu thuật, hóa trị, xạ trị trong một số trường hợp.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của y học thế giới cũng như y học Việt Nam, hiện nay chúng tôi đặc biệt quan tâm đến việc phát hiện ung thư dạ dày ở giai đoạn sớm. Nếu được chẩn đoán ở giai đoạn này, khối u hoàn toàn có thể được loại bỏ bằng kỹ thuật nội soi. Nhờ đó, người bệnh có cơ hội tránh được phẫu thuật lớn, bảo tồn dạ dày và sớm trở lại cuộc sống bình thường.
Không phải ai nhiễm HP cũng tiến triển thành ung thư dạ dày
Những thói quen ăn uống và sinh hoạt nào phổ biến trong đời sống người Việt hiện nay đang âm thầm làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày?
- Chế độ ăn mặn, sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn như thịt xông khói, cùng với thói quen hút thuốc lá đều là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ ung thư dạ dày.
Tuy nhiên, tại Việt Nam, yếu tố được xem là căn nguyên quan trọng hàng đầu vẫn là tình trạng nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori, thường gọi là HP.
Vi khuẩn Helicobacter pylori, thường gọi là HP (Ảnh: Getty).
Theo một số nghiên cứu tại Việt Nam, tỷ lệ nhiễm HP trong cộng đồng ở mức cao, có thể lên tới khoảng 80% dân số. Kết quả này cũng tương đồng với ghi nhận tại nhiều quốc gia có gánh nặng bệnh lý dạ dày lớn.
Tổ chức Y tế Thế giới cũng đã xác định HP là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu liên quan đến ung thư dạ dày.
Vì vậy, có thể nói nhiễm vi khuẩn HP là nguyên nhân quan trọng trong quá trình hình thành ung thư dạ dày ở nước ta.
Vai trò của vi khuẩn H. pylori trong tiến trình hình thành ung thư dạ dày lớn đến đâu, và có phải ai nhiễm vi khuẩn này cũng sẽ mắc ung thư?
- Trong khoảng 10 năm trở lại đây, tôi gặp khá nhiều người bệnh khi phát hiện nhiễm HP thì rất lo lắng, thậm chí cho rằng mình đã bị ung thư dạ dày và cần điều trị ngay.
Thực tế, như tôi đã chia sẻ, tỷ lệ nhiễm HP ở Việt Nam rất cao, ước tính tới khoảng 80% dân số trưởng thành. Tuy nhiên, không phải cứ nhiễm HP là sẽ mắc ung thư dạ dày.
Chỉ khoảng 10% trường hợp nhiễm HP có thể tiến triển từ viêm cấp sang viêm mạn tính và chính tình trạng viêm mạn tính này mới làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Trong số những người nhiễm HP, chỉ khoảng 1% có nguy cơ tiến triển thành ung thư dạ dày.
Dù vậy, nếu đặt trong bối cảnh dân số nước ta khoảng 100 triệu người, thì số người có nguy cơ tiến triển thành ung thư dạ dày vẫn khoảng 760.000 người.
Điều đó cho thấy gánh nặng của ngành y tế nói chung và chuyên ngành tiêu hóa nói riêng là rất lớn, đặc biệt trong việc làm sao phát hiện sớm những trường hợp có nguy cơ để điều trị kịp thời cho người bệnh.
Nội soi hiện đại mở ra cơ hội phát hiện sớm
Nội soi tiêu hóa hiện đại đã thay đổi khả năng phát hiện ung thư dạ dày giai đoạn sớm như thế nào so với trước đây?
- Như đã đề cập, ung thư dạ dày là một trong những bệnh ung thư có tỷ lệ mắc cao tại nhiều quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Từ nhiều thập niên trước, Nhật Bản đã đặc biệt quan tâm đến việc phát hiện sớm ung thư dạ dày, ngay cả khi kỹ thuật nội soi chưa phát triển rộng rãi như hiện nay.
Nội soi hiện đại mở ra cơ hội phát hiện sớm (Ảnh: Mạnh Quân).
Tuy nhiên, bước tiến quan trọng trong tầm soát và phát hiện sớm ung thư dạ dày thực sự đến khi nội soi dạ dày trở nên phổ biến.
Hiện nay, tại các quốc gia có chương trình tầm soát ung thư dạ dày như Nhật Bản, Hàn Quốc và một số khu vực có nguy cơ cao tại Trung Quốc, nội soi dạ dày được xem là phương pháp quan trọng hàng đầu trong phát hiện sớm bệnh.
Tại Việt Nam, chúng tôi cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nội soi dạ dày trong tầm soát và chẩn đoán sớm ung thư dạ dày.
Với ung thư dạ dày giai đoạn sớm, kỹ thuật cắt tách dưới niêm mạc qua nội soi (ESD) mang lại lợi ích gì so với phẫu thuật truyền thống?
- Ung thư dạ dày ở giai đoạn sớm là khi tổn thương còn khu trú ở lớp niêm mạc và được phát hiện qua nội soi. Với những trường hợp này, kỹ thuật cắt tách dưới niêm mạc qua nội soi là một phương pháp điều trị tiên tiến. Kỹ thuật này đã được áp dụng tại Bệnh viện Bạch Mai từ khoảng 12 năm trước.
Trong quá trình triển khai, chúng tôi từng bước học hỏi từ các chuyên gia nước ngoài, đồng thời tích lũy thêm kinh nghiệm qua từng ca bệnh. Đến nay, đây đã trở thành kỹ thuật được áp dụng khá phổ biến, không chỉ tại Bạch Mai mà còn ở nhiều cơ sở y tế khác trong điều trị ung thư dạ dày giai đoạn sớm.
Với kỹ thuật này, thông qua ống nội soi, chúng tôi sử dụng các dao cắt chuyên dụng có đường kính chỉ khoảng 2,6mm để tiếp cận tổn thương, sau đó bóc tách dần và lấy trọn toàn bộ tổn thương ra khỏi thành dạ dày, trong khi vẫn bảo tồn được dạ dày nguyên vẹn.
Đây là điểm khác biệt rất lớn so với phẫu thuật ung thư dạ dày trước đây, khi phần lớn trường hợp phải cắt một phần dạ dày.
Qua đó có thể thấy ung thư dạ dày hoàn toàn có thể được phát hiện sớm và điều trị hiệu quả nếu người bệnh chủ động tầm soát, nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ và đi khám đúng thời điểm. Điều quan trọng nhất vẫn là nâng cao nhận thức, thay đổi thói quen sinh hoạt và không bỏ lỡ thời gian vàng trong điều trị bệnh.
Xin trân trọng cảm ơn ông!
