Vài phút ngay sau mốc 22h ngày 13/4 (theo giờ Việt Nam), dữ liệu hàng hải toàn cầu ghi nhận một hiện tượng đáng chú ý. Tàu chở dầu Rich Starry đang trên đường từ khu neo đậu ngoài khơi Dubai tới Trung Quốc đã lập tức quay đầu ngay khi tiến sát eo biển Hormuz. Một con tàu khác có khả năng vận chuyển dầu và hóa chất là Ostria cũng có động thái tương tự.
Đó là những phản ứng tức thời của giới vận tải biển khi lệnh phong tỏa tuyến đường trung chuyển năng lượng lớn nhất thế giới do Mỹ áp đặt chính thức có hiệu lực.
Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy hai tàu đã quay đầu ngay trong eo biển khi lệnh phong tỏa bắt đầu có hiệu lực (Ảnh: SBS).
Cú hạ nhiệt từ một tín hiệu ngoại giao
Theo dữ liệu từ Bloomberg News, giá dầu đã ghi nhận nhịp điều chỉnh giảm ngay trong phiên giao dịch ngày 13/4. Dầu thô West Texas Intermediate (WTI) giao tháng 5 giảm 1,2%, lùi xuống mức 97,94 USD/thùng. Trong khi đó, dầu Brent giao tháng 6, vốn từng tăng vọt 4,4% lên sát mốc 100 USD trong phiên trước đó, cũng đã hạ nhiệt và chốt ở mức 99,36 USD/thùng.
Nguyên nhân trực tiếp kéo giá "vàng đen" đi xuống xuất phát từ những tín hiệu ngoại giao mới nhất. Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận Tehran đã chủ động liên hệ về các cuộc đàm phán hòa bình, ngay thời điểm Mỹ bắt đầu siết chặt vòng vây tại Strait of Hormuz.
Các nguồn tin cho biết hai bên đang thảo luận về khả năng nối lại các vòng đàm phán nhằm hướng tới một lệnh ngừng bắn dài hạn. Tiến trình này diễn ra sau khi vòng đàm phán cuối tuần qua do Phó Tổng thống Mỹ J. D. Vance dẫn đầu không đạt được đột phá, khiến cuộc xung đột kéo dài 6 tuần có nguy cơ leo thang.
Phát biểu về diễn biến mới, ông Trump nêu: "Sáng nay chúng tôi đã được những người phù hợp liên hệ. Họ muốn đạt được một thỏa thuận". Dù không cung cấp thêm chi tiết cụ thể, thông điệp này đủ để xoa dịu tâm lý căng thẳng của giới đầu tư.
Ở chiều ngược lại, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng xác nhận Tehran sẵn sàng tiếp tục đàm phán hòa bình. Dù vậy, ông nhấn mạnh tiến trình này chỉ diễn ra trong khuôn khổ luật pháp và các quy định quốc tế.
Tuyến huyết mạch năng lượng bị siết chặt
Dù những tín hiệu ngoại giao đang tạo ra lực cản đối với đà tăng của giá dầu, thực tế trên biển lại đang phản ánh một bức tranh hoàn toàn khác. Việc Mỹ quyết tâm thực thi chiến dịch phong tỏa vẫn đặt chuỗi cung ứng toàn cầu vào trạng thái rủi ro cao độ.
Theo thông báo từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) được Reuters trích dẫn, phạm vi phong tỏa không chỉ giới hạn ở eo biển Hormuz mà còn mở rộng về phía đông tới Vịnh Oman và Biển Ả Rập, bao trùm toàn bộ đường bờ biển Iran.
Quân đội Mỹ nêu rõ quy tắc thực thi, đó là bất kỳ tàu nào ra vào khu vực bị phong tỏa mà không có sự cho phép đều có thể bị "chặn lại", "điều hướng" hoặc "bắt giữ". Quy định này áp dụng gắt gao đối với các tàu đi vào hoặc rời các cảng của Iran.
Tuy nhiên, Mỹ cũng vạch ra một ranh giới rõ ràng nhằm hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến thương mại toàn cầu. Lệnh phong tỏa sẽ không cản trở hoạt động đi lại trung lập qua Eo biển Hormuz tới hoặc từ các điểm đến không thuộc Iran. Đồng thời, các lô hàng mang tính chất nhân đạo bao gồm thực phẩm, vật tư y tế và hàng thiết yếu vẫn được phép lưu thông sau khi trải qua quá trình kiểm tra.
Eo biển Hormuz hiện là nơi trung chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu. Do đó, bất kỳ rào cản vật lý nào tại khu vực này cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn bài toán chi phí vận tải và giá thành năng lượng.
Dù xuất hiện tín hiệu ngoại giao, Mỹ vẫn tiếp tục triển khai phong tỏa tuyến hàng hải Hormuz nhằm gia tăng áp lực lên Tehran (Ảnh: NDTV).
Ngành vận tải biển đối mặt tình trạng "đóng băng"
Tác động của lệnh phong tỏa đã lập tức phản ánh vào lưu lượng hàng hải. Theo dữ liệu từ Kpler và LSEG, chỉ có một số ít tàu kịp thoát khỏi khu vực trước giờ G. Trong đó, tàu Aurora chở các sản phẩm dầu của Iran và tàu New Future vận chuyển diesel từ cảng Hamriyah (UAE) đã kịp rời Vịnh Ba Tư.
Thống kê trong ngày 13/4 cho thấy chỉ có 8 tàu đi qua eo biển này trước khi lệnh phong tỏa được triển khai. Kpler ghi nhận 1 tàu chở sản phẩm dầu từ UAE và 3 tàu hàng khô từ Iran đã rời đi, trong khi 2 tàu chở dầu từ Pakistan và 2 tàu hàng khô khác tiến vào khu vực.
Tình hình thực tế đang tạo ra một nút thắt khổng lồ về logistics. Tổng thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), ông Arsenio Dominguez, cho biết lệnh phong tỏa mới nhất đã kéo dài tình trạng đình trệ vận tải vốn đã diễn ra từ khi xung đột nổ ra. Số liệu từ IMO cho thấy một quy mô ách tắc khổng lồ, hiện có khoảng 20.000 thuyền viên cùng gần 1.600 tàu thương mại bị mắc kẹt trong khu vực Vịnh.
Thị trường năng lượng toàn cầu đang chờ đợi báo cáo hàng tháng của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Báo cáo này được kỳ vọng sẽ cung cấp cái nhìn chi tiết hơn về bức tranh cung - cầu năng lượng toàn cầu trong bối cảnh các nút thắt vận tải vẫn chưa được tháo gỡ.
Giá dầu những ngày tới sẽ tiếp tục chịu sự giằng co giữa hai thái cực, là rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng vật lý tại Hormuz và những kỳ vọng mong manh về một lệnh ngừng bắn trên bàn đàm phán.
