Nhiều năm hành nghề, luật sư Trịnh Đình Dũng (Đoàn luật sư TP Hà Nội) cho biết thường xuyên gặp các trường hợp khách hàng chỉ tìm đến khi đất thừa kế đã bị anh em, họ hàng quản lý suốt 20-30 năm.
Ban đầu, nhiều gia đình có tâm lý đơn giản rằng "đất của bố mẹ thì con cái vẫn có phần, chưa chia thì quyền vẫn còn". Chỉ đến khi phát sinh mâu thuẫn, người đang giữ đất không còn thiện chí, tranh chấp mới thực sự bùng phát.
Khi đó, câu hỏi được đặt ra nhiều nhất là: hết 30 năm có còn đòi chia đất thừa kế được hay không?
Người đàn ông ở Phú Thọ “hụt” 1.260m2 đất ở sau khi nhận thừa kế từ bố mẹ (Ảnh: Trần Văn).
Luật sư Dũng cho biết, thực tế đáng tiếc là rất nhiều trường hợp đã mất hoàn toàn quyền khởi kiện, dù là con ruột, có đầy đủ giấy tờ nhân thân, thậm chí đất vẫn đang đứng tên người đã chết.
Trực tiếp tham gia giải quyết nhiều vụ tranh chấp đất thừa kế kéo dài hàng chục năm, luật sư chia sẻ, 30 năm là mốc thời hiệu sống còn trong tranh chấp đất thừa kế. Chỉ cần nộp đơn muộn, tòa án có thể bác toàn bộ yêu cầu, dù về mặt đạo lý hay nguồn gốc thì quyền lợi ban đầu là có thật.
"Hết 30 năm, còn đòi chia đất thừa kế được không? Câu trả lời ngắn gọn là không", luật sư nhấn mạnh.
Theo quy định hiện hành, sau 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế, người thừa kế sẽ không còn quyền yêu cầu tòa án chia di sản là quyền sử dụng đất.
Nói cách khác, nếu vụ việc đã quá thời hạn này, tòa án có thể bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện nếu phía bên kia đề nghị áp dụng thời hiệu; các đồng thừa kế khác mất quyền khởi kiện chia đất, dù vẫn là con cháu hợp pháp; người đang quản lý, sử dụng mảnh đất đó có thể được công nhận quyền sử dụng nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định.
Điều đáng nói đây là quy định bắt buộc, không phụ thuộc vào việc trước đây gia đình có tranh chấp hay chưa, đã từng họp bàn chia tài sản hay chưa, hay mảnh đất đã có sổ đỏ hay vẫn đứng tên người đã mất.
"Thực tế, không ít người đến gặp luật sư với suy nghĩ rất đơn giản: chỉ cần có giấy tờ chứng minh quan hệ ruột thịt là vẫn còn quyền. Nhưng khi kiểm tra lại, thời hiệu đã hết từ nhiều năm trước, đồng nghĩa với việc quyền khởi kiện cũng không còn", luật sư chia sẻ.
Về căn cứ pháp lý về thời hiệu chia đất thừa kế, theo luật sư cơ sở pháp lý quan trọng nhất là Bộ luật Dân sự năm 2015, quy định về thời hiệu chia di sản.
Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu yêu cầu chia di sản là bất động sản là 30 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế.
Quy định này áp dụng cho tất cả các loại bất động sản, bao gồm quyền sử dụng đất, nhà ở, công trình gắn liền với đất.
Hết thời hạn này, người thừa kế không còn quyền yêu cầu chia di sản.
Luật sư lưu ý, thời điểm mở thừa kế là ngày người để lại di sản chết, không phải ngày phát sinh tranh chấp, ngày gia đình họp chia, ngày phát hiện có di sản, hay ngày làm sổ đỏ.
Thời điểm này được xác định căn cứ vào giấy chứng tử hoặc quyết định của tòa án tuyên bố một người đã chết.
"Tôi thường gặp những vụ việc mà người thừa kế cho rằng "mới tranh chấp vài năm", nhưng thực chất người để lại di sản đã mất từ 25-28 năm trước, nghĩa là thời hiệu chỉ còn tính bằng tháng", luật sư nói.
Hết 30 năm, đất thừa kế thuộc về ai?
Theo luật sư Dũng, khi thời hiệu 30 năm đã hết, pháp luật sẽ ưu tiên sự ổn định trong việc quản lý và sử dụng đất.
Theo đó, người đang trực tiếp quản lý, sử dụng mảnh đất một cách ổn định, liên tục trong thời gian dài, không có tranh chấp và phù hợp với quy định pháp luật đất đai có thể được công nhận quyền sử dụng đất. Điều này vẫn có thể xảy ra ngay cả khi trước đây họ chỉ là một trong các đồng thừa kế.
Thực tế xét xử cho thấy, tòa án thường đánh giá việc các đồng thừa kế khác không lên tiếng, không thực hiện quyền của mình trong suốt 30 năm như một dạng "từ bỏ quyền khởi kiện".
Vậy những người thừa kế còn lại có còn quyền gì không? luật sư cho biết các đồng thừa kế gần như không còn quyền khởi kiện chia đất. Họ không thể "đòi lại phần của mình" bằng con đường tố tụng, cũng không thể yêu cầu hủy giấy chứng nhận đã cấp cho người đang sử dụng, càng không thể viện dẫn lý do "chưa chia nên vẫn còn quyền".
Không ít trường hợp trong thực tế đã thua kiện hoàn toàn chỉ vì nộp đơn quá muộn, thậm chí chỉ chậm vài tháng.
