Đoàn xe chở Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tới địa điểm đàm phán với phái đoàn Iran hôm 11/4 ở Islamabad (Ảnh: Reuters).
Cuộc đàm phán căng thẳng
Tại Islamabad, Pakistan vào ngày 11/4, phái đoàn Mỹ và Iran đã tập trung để cố gắng vạch ra con đường dẫn đến một giải pháp lâu dài chấm dứt hoàn toàn xung đột sau khi lệnh ngừng bắn.
Cuộc gặp gỡ cuối tuần nhằm giải quyết xung đột giữa Mỹ và Iran diễn ra 4 ngày sau khi 2 bên thông báo ngừng bắn. Đây là lần tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa các quan chức Mỹ và Iran trong hơn một thập kỷ và là lần tiếp xúc cấp cao nhất kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 của Iran.
Bên trong khách sạn Serena sang trọng ở Islamabad, cuộc đàm phán diễn ra tại 2 khu vực riêng biệt và một khu vực chung, một dành cho phía Mỹ, một cho phía Iran và một dành cho các cuộc họp 3 bên với sự tham gia của các đại diện trung gian Pakistan.
Trong số hàng loạt vấn đề then chốt được đặt lên bàn cân có eo biển Hormuz, một điểm trung chuyển quan trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu, cũng như chương trình hạt nhân của Iran và các lệnh trừng phạt quốc tế nhắm vào Tehran.
Một quan chức Nhà Trắng cho biết Mỹ muốn Iran chấm dứt mọi hoạt động làm giàu uranium, dỡ bỏ tất cả các cơ sở làm giàu hạt nhân chính, bàn giao lượng uranium đã làm giàu ở mức độ cao, chấp nhận một nền hòa bình rộng lớn hơn, đồng ý một khuôn khổ an ninh bao gồm các đồng minh khu vực, chấm dứt tài trợ cho các lực lượng ủy nhiệm và mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz mà không thu phí.
Yêu cầu của Iran bao gồm một lệnh ngừng bắn vĩnh viễn được đảm bảo, cam kết không có các cuộc tấn công trong tương lai nhắm vào Iran và các đồng minh trong khu vực, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt sơ cấp và thứ cấp, dỡ đóng băng tất cả tài sản, công nhận quyền làm giàu hạt nhân của họ và tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf (Ảnh: AFP).
Điện thoại không được phép mang vào phòng họp chính, buộc các đại biểu, bao gồm Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, phải ra ngoài trong giờ giải lao để chuyển thông điệp về nước.
"Đã có hy vọng ở giữa cuộc đàm phán rằng sẽ có một bước đột phá và hai bên sẽ đạt được thỏa thuận. Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi chỉ trong chốc lát", một nguồn tin chính phủ Pakistan cho biết.
Một nguồn tin khác tham gia đàm phán cho biết các bên đã tiến “rất gần” đến một thỏa thuận và đã đạt được “80% tiến độ”, trước khi vấp phải những quyết định không thể giải quyết ngay tại chỗ.
Hai nguồn tin cấp cao của Iran mô tả bầu không khí rất nặng nề và thiếu thân thiện, nói thêm rằng dù Pakistan đã cố gắng làm dịu tình hình, nhưng không bên nào cho thấy ý định hạ nhiệt căng thẳng.
Đến rạng sáng 12/4, bầu không khí đã có một số cải thiện và khả năng gia hạn thêm một ngày đàm phán bắt đầu hình thành.
Các cuộc thảo luận kéo dài hơn 20 giờ đồng hồ. Nhân viên khách sạn đang trong ca trực phải ăn, ngủ và làm việc ngay tại chỗ sau khi trải qua các đợt kiểm tra lý lịch cấp tốc.
Khi cuộc thảo luận chuyển sang vấn đề bao gồm cả cam kết không tấn công trở lại và dỡ bỏ trừng phạt, giọng điệu của Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi, người vốn dĩ luôn ôn hòa, đã trở nên sắc sảo hơn.
Trong một khoảnh khắc căng thẳng, những tiếng tranh cãi lớn có thể được nghe thấy từ bên ngoài phòng đàm phán trước khi các đại diện của Pakistan đề nghị tạm nghỉ giải lao để uống trà và đưa 2 bên trở lại các phòng riêng biệt.
Hai bên đã có lúc gần đạt được ít nhất là một khuôn khổ hiểu biết chung, nhưng sau đó đã tan rã vì các vấn đề chương trình hạt nhân của Iran, eo biển Hormuz và số lượng tài sản bị đóng băng mà Tehran muốn tiếp cận.
“Đã có những lúc thăng trầm. Có những khoảnh khắc căng thẳng. Mọi người rời khỏi phòng họp, rồi sau đó quay lại”, nguồn tin an ninh cho biết.
Các đại diện của Pakistan, bao gồm Tư lệnh Lục quân Asim Munir và Ngoại trưởng Ishaq Dar, đã di chuyển liên tục giữa 2 bên suốt đêm để giữ cho mọi thứ không bị đổ vỡ.
Dẫu vậy, những khác biệt vẫn tồn tại. Một nguồn tin từ Mỹ cho biết Iran đã không hiểu đúng rằng mục tiêu cốt lõi của Mỹ là có một thỏa thuận đảm bảo Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, một trong những mối quan ngại của Iran là sự thiếu tin tưởng vào Mỹ.
Chính phủ Iran và Mỹ hiện chưa có phản hồi ngay lập tức cho yêu cầu bình luận về các vấn đề được nêu trong câu chuyện này.
Đàm phán vẫn tiếp tục
Vào ngày 13/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói, Iran đã “gọi điện sáng nay” và họ “muốn xúc tiến một thỏa thuận”.
Một quan chức Mỹ cho biết các cuộc tiếp xúc giữa Mỹ và Iran vẫn có những chuyển động tích cực trong nỗ lực nhằm đạt được một thỏa thuận.
Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales khẳng định lập trường của Mỹ chưa bao giờ thay đổi tại cuộc họp ở Islamabad. “Iran không bao giờ có thể có vũ khí hạt nhân, và đội ngũ đàm phán của Tổng thống Trump đã kiên định với lằn ranh đỏ này cũng như nhiều lằn ranh khác. Các nỗ lực tiếp xúc vẫn đang tiếp tục hướng tới một thỏa thuận”, bà nói.
Một nhà ngoại giao tại Trung Đông cũng cho hay, các cuộc hội thoại giữa những bên trung gian và phía Mỹ vẫn tiếp tục sau khi ông Vance rời Islamabad, trong khi Pakistan vẫn đang chuyển thông điệp qua lại giữa Tehran và Washington.
“Tôi muốn nói với các bạn rằng một nỗ lực toàn diện vẫn đang được tiến hành để giải quyết các vấn đề”, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif phát biểu hôm 13/4.
Bất chấp vô số trở ngại đối với hòa bình, hai bên dường như đều có những lý do mạnh mẽ để xem xét việc hạ nhiệt căng thẳng.
Một quan chức cấp cao của Pakistan cho biết, vào những giai đoạn cuối cùng của cuộc đàm phán kéo dài sang tận sáng 12/4, các đại diện của Mỹ đã di chuyển giữa phòng đàm phán và tầng riêng của họ thường xuyên hơn nhiều so với phía Iran.
Bất chấp tình trạng bế tắc, khi ông Vance xuất hiện trước các phóng viên sau đó để thông báo kết thúc hội đàm, những lời phát biểu của ông cho thấy triển vọng về các cuộc trao đổi tiếp theo vẫn còn bỏ ngỏ.
"Chúng tôi rời khỏi đây với một đề xuất rất đơn giản, một phương thức hiểu biết chung vốn là đề nghị cuối cùng và tốt nhất của chúng tôi. Chúng ta hãy chờ xem liệu Iran có chấp nhận nó hay không”, ông nói.
