Hải quân Mỹ đương đầu nhiệm vụ khó khăn nhất trong cuộc chiến với Iran

6 tuần sau khi bắt đầu cuộc chiến với Iran, Tổng thống Donald Trump giao cho Hải quân Mỹ nhiệm vụ khó khăn nhất trong cuộc xung đột: phong tỏa các cảng của Iran và rà phá mọi thủy lôi có thể đã được thả xuống eo biển Hormuz chiến lược.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết lệnh phong tỏa sẽ áp dụng đối với tất cả các cảng của Iran, cả bên trong lẫn bên ngoài eo biển, từ 10h ngày 13/4 theo giờ miền Đông. Kể từ khi chiến sự nổ ra, Iran đã kiểm soát chặt chẽ eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch đối với hoạt động thương mại năng lượng toàn cầu.

Ông Trump cho biết nhiệm vụ này sẽ có phạm vi rộng hơn nữa, thậm chí vượt ra ngoài vịnh Ba Tư.

“Tôi đã chỉ thị cho Hải quân của chúng ta truy tìm và chặn bắt mọi tàu thuyền trên vùng biển quốc tế đã trả phí cho Iran. Không ai phải trả một khoản phí bất hợp pháp để được đi lại an toàn trên biển”, ông Trump tuyên bố, ám chỉ việc Tehran có thể thu phí các tàu đi qua eo biển Hormuz.

Mục tiêu của nhiệm vụ là gây áp lực tối đa lên Iran bằng cách bóp nghẹt dòng tiền từ hoạt động xuất khẩu năng lượng của nước này. Tuy nhiên, việc giải quyết cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, bắt nguồn từ cuộc chiến Iran, sẽ đòi hỏi một nhiệm vụ khó khăn khác: rà phá mọi thủy lôi.

Cuối tuần qua, Tổng thống Trump cho biết Hải quân Mỹ đã bắt đầu các hoạt động rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz. CENTCOM xác nhận điều này, cho biết 2 tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường của Mỹ đã tiến vào eo biển để “tạo điều kiện cho việc rà phá thủy lôi”.

Những nhiệm vụ này đánh dấu sự chuyển hướng của cuộc xung đột, từ trên không xuống biển. Cho đến nay, chiến sự chủ yếu diễn ra trên không, mặc dù một tàu ngầm Mỹ đã đánh chìm một tàu hộ vệ của hải quân Iran ngoài khơi Sri Lanka trong những ngày đầu xung đột.

Máy bay hải quân xuất phát từ các tàu sân bay cũng đã tham gia vào cuộc xung đột.

Tuy nhiên, những nhiệm vụ đó không phức tạp và rủi ro như những gì Tổng thống Trump đang yêu cầu Hải quân Mỹ thực hiện.

Phong tỏa hải quân

Phong tỏa là một công cụ của chiến tranh kinh tế cũng như chiến tranh vũ trang.

Cẩm nang Newport về Luật Tác chiến Hải quân định nghĩa phong tỏa là “việc thu giữ hàng hóa bị cấm và thu giữ hoặc phá hủy tài sản của đối phương trên biển”. Những biện pháp này khiến đối phương mất đi nguồn thu kinh tế từ xuất khẩu và lợi ích từ nhập khẩu phục vụ nỗ lực chiến tranh của họ.

Để hợp pháp, việc áp đặt lệnh phong tỏa phải tuân theo một số quy tắc, bao gồm: phải được tuyên bố và thông báo, nghĩa là phải cảnh báo cho các tàu có thể bị ảnh hưởng; phải có hiệu lực, tức là Mỹ phải có đủ tàu và máy bay để thực thi; phải mang tính công bằng, áp dụng với tàu thuyền của mọi quốc gia; không được nhắm riêng vào dân thường, dù thiệt hại dân sự vẫn có thể xảy ra; không được chặn lối vào các cảng trung lập và không được phong tỏa một eo biển như Hormuz - nơi ông Trump nói vẫn mở cho hoạt động vận tải quốc tế không liên quan đến Iran.

Mỹ có thể thực hiện hiệu quả không?

Theo nhà phân tích Carl Schuster, cựu đại tá Hải quân Mỹ, việc đóng cửa các cảng của Iran - hầu hết nằm trong vịnh Ba Tư từ phía eo biển Hormuz - đối với tàu chở dầu và tàu hàng thương mại sẽ “khó khăn về mặt thủ tục nhưng khả thi nếu Mỹ có ưu thế trên biển”.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, Iran vẫn có khả năng đáp trả bằng thủy lôi, tàu nhỏ mang tên lửa, thiết bị không người lái trên biển và trên không, tên lửa hành trình phóng từ mặt đất, cũng như tên lửa phòng không vác vai có thể nhắm vào trực thăng và tiêm kích bảo vệ tàu trên biển.

Yu Jihoon, nhà nghiên cứu tại Viện Phân tích Quốc phòng Hàn Quốc và cựu sĩ quan tàu ngầm Hàn Quốc, cho rằng việc phong tỏa sẽ có “rủi ro cao” do những phương án phản công của Iran.

James Stavridis, đô đốc Hải quân Mỹ đã nghỉ hưu, cho rằng Lầu Năm Góc có thể cần 2 nhóm tác chiến tàu sân bay và khoảng 10 tàu nổi bên ngoài vịnh để tuần tra lối vào eo biển Hormuz.

Bên trong vịnh, theo chuyên gia Stavridis, cần ít nhất 6 tàu khu trục Mỹ, cùng sự hỗ trợ từ hải quân của các đối tác như Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất và Ả rập Xê út. Ông cho rằng có thể tìm cách “bịt kín” eo biển từ cả 2 phía.

Chuyên gia Schuster cho biết Hải quân Mỹ sẽ triển khai các đội kiểm soát tàu gồm khoảng 10-14 người để kiểm soát tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Mỗi đội có một sĩ quan, người sẽ tạm thời đóng vai trò thuyền trưởng sau khi tiếp quản và “điều hướng tàu đến khu vực neo đậu hoặc cảng để tạm giữ”.

Chuyên gia Schuster cho biết nếu có 6 tàu khu trục Mỹ trong eo biển, 2 tàu sẽ thực hiện kiểm tra và bắt giữ, 4 tàu còn lại ở gần để xử lý mọi nỗ lực cản trở từ phía Iran. 2 tàu khu trục có thể bắt giữ tổng cộng khoảng 6 tàu mỗi ngày.

Trước cuộc chiến Iran, khoảng 130 tàu mỗi ngày đi qua eo biển này, nơi vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt của thế giới.

Thủy lôi và hoạt động rà phá

Ngay sau khi xung đột bắt đầu, các nguồn tin tình báo Mỹ tiết lộ Iran có thể đã bắt đầu rải một số lượng nhỏ thủy lôi ở eo biển Hormuz. Thông tin này chưa được phía Tehran xác nhận.

Hai tàu khu trục Mỹ - USS Michael Murphy và USS Frank E. Peterson - đã đi qua eo biển vào cuối tuần qua, nhưng chuyên gia Schuster cho rằng chúng khó có khả năng thực hiện việc rà phá thủy lôi và đây cũng không phải là tàu chuyên dụng cho nhiệm vụ này.

Một giả thuyết đặt ra là các tàu khu trục được triển khai để chứng minh rằng việc di chuyển qua eo biển vẫn khả thi và không có thủy lôi ở khu vực đó.

Công việc rà phá thủy lôi nhiều khả năng do các thiết bị không người lái dưới nước, tàu tác chiến ven bờ được trang bị hệ thống chống thủy lôi và trực thăng đảm nhiệm.

Thủy lôi có nhiều dạng khác nhau mà tàu chiến Mỹ có thể không phát hiện hoặc rà phá được.

Một số loại thủy lôi phức tạp khiến việc vô hiệu hóa đặc biệt khó khăn. Một số thủy lôi tiên tiến thậm chí còn có bộ đếm cho phép một số lượng tàu nhất định đi qua trước khi phát nổ.

“Những loại thủy lôi này khiến việc xác định toàn bộ bãi mìn đã được kích nổ hoặc vô hiệu hóa hay chưa trở nên rất khó”, chuyên gia Schuster nói.

Các nhà phân tích cũng lưu ý rằng năng lực rà phá thủy lôi của Mỹ vẫn còn hạn chế. Năm ngoái, Hải quân Mỹ đã cho ngừng hoạt động 4 tàu quét mìn chuyên dụng từng đồn trú tại Bahrain, ở vịnh Ba Tư.

Các nhà phân tích nhận định Washington có thể phải dựa vào đồng minh và đối tác để rà phá toàn diện thủy lôi tại eo biển Hormuz.